Προμηθεύς-Λαμπαδηδρομίες-Λαμπαδηφορίες.  Γράφει ο Ευστάθιος Λαμπριανίδης

Προμηθεύς-Λαμπαδηδρομίες-Λαμπαδηφορίες.  Γράφει ο Ευστάθιος Λαμπριανίδης

   Στην Οξφόρδη Ashmolean Museum ευρίσκεται κρατήρ του 420 – 410 π.Χ., όπου υπάρχει αγγειογραφία με παράσταση των Σατύρων Κώμου, Σικίννιδος και Σίμου που χορεύουν με χαρά κρατώντας τις δάδες τους, έκθαμβοι με το πρωτόφαντο δώρο της φωτιάς από τον Προμηθέα στους ανθρώπους. Ο Προμηθέας είχε κλέψει την φωτιά από τους θεούς του Ολύμπου και ο Δίας τον τιμώρησε. Τον έδεσε σε βράχο του Καυκάσου και αετός κατέτρωγε το συκώτι του. Στην ίδια παράσταση ο Προμηθέας στέκεται δεξιά κρατώντας νάρθηκα, από όπου ξεπετάγεται η κρυμμένη μέσα σε αυτόν φωτιά. Από τον μύθο αυτόν ο Αισχύλος εμπνεύστηκε το σατυρικό δράμα «Προμηθεύς πυρκαϊεύς», από όπου άντλησαν το θέμα τους πολλοί αγγειογράφοι.

Στην ιωνική Αθήνα τιμούσαν με λαμπαδηδρομίες τον Προμηθέα. Τα «Προμήθεια» ήσαν αρχαία αθηναϊκή εορτή προς τιμήν του θεού ή Τιτάνα Προμηθέα εις ανάμνησιν της μεγάλης ευεργεσίας του να χαρίσει την φωτιά στους ανθρώπους. Βασικό στοιχείο της εορτής αυτής ήταν η λαμπαδηδρομία, αγώνας δρόμου με αναμμένες λαμπάδες.

Στο χωριό μου, την Σκήτη Κοζάνης, από το 1923 (Συνθήκη Λωζάνης) μέχρι το 2020 (κορωνοϊός) εγίνετο κατ΄έτος λαμπαδηφορία εις ανάμνησιν της παράδοσης της φωτιάς από τον Προμηθέα στους ανθρώπους. Κατ΄ έτος μέχρι τότε, παληκάρια-Μωμόγεροι, εσυγκεντρώνοντο το σούρουπο της εθνικοθρησκευτικής ημέρας της 28^ης Οκτωβρίου (εθνική επέτειος+εορτή  Παναγίας-Αγίας Σκέπης), άναβαν λαμπάδες – πυρσούς και εν πομπή πορεύονταν στην πλαγιά του βουνού, όπου ευρίσκεται το παλιό Υδραγωγείο του χωριού μου, κάτωθεν του νέου Υδραγωγείου του χωριού. Εκεί παρέμεναν μέχρι τα μεσάνυκτα εις ένδειξιν ευχαριστίας προς τον Προμηθέα για την προσφορά της φωτιάς.Στο έθιμο τούτο συμμετείχα κι εγώ μέχρι τα φοιτητικά μου έτη.

Το έθιμο τούτο ετηρείτο στον αρχαιοελληνικό ιωνικό Πόντο, στην Τραπεζούντα και στην περιοχή της Ματσούκας. Εξάλλου, εγγύς του Πόντου και ανατολικώς αυτού ήτο και είναι ο Καύκασος, όπου υφίστατο την τιμωρία του ο Προμηθέας κατά την ελληνική Μυθολογία. Το έθιμο τούτο έφεραν εκ Πόντου οι παππούδες μας το 1923 (ανταλλαγή πληθυσμών). Ο παππούς μου Ευστάθιος Λαμπριανίδης εγεννήθη εις την Τραπεζούντα, πράγμα που αναγράφεται και στην Ληξιαρχική Πράξη Γεννήσεώς του. Ο αείμνηστος παππούς μου απεβίωσε ενενηκοντούτης, σε ηλικία 90 ετών, και όσο ζούσε, μου αφηγείτο ιστορίες εκ Πόντου σχετικώς με το έθιμο τούτο.

Τα έθιμα λοιπόν των λαμπαδηδρομιών στην Ιωνική Αθήνα και των λαμπαδηφορίων στον ελληνικό  ιωνικό Πόντο είναι αρχαιοελληνικά.

Απευθύνω έκκληση προς τον Πολιτιστικό – Μορφωτικό – Αθλητικό Σύλλογο του χωριού μου Σκήτης Κοζάνης, προς τον Δήμο Κοζάνης, προς την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας το έθιμο τούτο να αναβιώσει. Το έθιμο τούτο πρέπει να στηριχθεί. Θα πρέπει να καθιερωθεί ως πολιτιστικός θεσμός και να λάβει την δέουσα αξία και προβολή. Έχει συνάφεια με τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό μας, με την ελληνική Μυθολογία μας. Είναι ανάγκη να αναδείξουμε τον πολιτισμό μας.

Απευθύνομαι και εις τους Μωμόγερους των υπολοίπων οκτώ Πολιτιστικών  Συλλόγων Δήμου Κοζάνης και Δήμου Εορδαίας, ήτοι Αλωνακίων, Πρωτοχωρίου, Αγίου Δημητρίου, Ρυακίου, Τετραλόφου, Ασβεστόπετρας, Κομνηνών, Καρυοχωρίου.

Ζητώ από αυτούς να συμμετάσχουν στην τέλεση του εθίμου τούτου της λαμπαδηφορίας (πορείας με αναμμένες λαμπάδες-πυρσούς) που θα γίνεται στην Σκήτη Κοζάνης, κατ΄ έτος, από το σούρουπο της 28^ης  Οκτωβρίου μέχρι τα μεσάνυκτα της ιδίας ημέρας. Θα αγκαλιάσουμε με θέρμη τον θεσμό αυτόν.

Παραπέμπω στο αναρτημένο στο διαδίκτυο το από 13-5-2025 επιστημονικό μου έργο με τίτλο : «Μωμόγεροι» και το κείμενό μου με τίτλο : «Γλυπτά Αγγεία 311-320 αρχαιοελληνικά σε ξένα Μουσεία».  25-9-2026