Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για το μεθάνιο αναδεικνύει σημαντικές προκλήσεις για τον ελληνικό μεταλλευτικό τομέα: απογραφή και παρακολούθηση παλαιών υπόγειων ανθρακωρυχείων, σαφείς αρμοδιότητες και ασφαλή μεταμεταλλευτική διαχείριση. Παράλληλα, οι απαιτήσεις τεκμηρίωσης επηρεάζουν τις συμβάσεις εισαγωγής ορυκτών καυσίμων. Με αφετηρία τη συζήτηση για τις ευρωπαϊκές προθεσμίες, ο συγγραφέας υπογραμμίζει την ανάγκη αναλογικής εφαρμογής, τεχνικά τεκμηριωμένων παρεμβάσεων και αποτελεσματικής αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων, με στόχο μετρήσιμο περιβαλλοντικό όφελος.

Η ευρωπαϊκή συζήτηση για τις πρόσφατες αναβολές φέρνει στο προσκήνιο ένα ουσιαστικό ερώτημα: πώς θα οργανωθεί η εφαρμογή ώστε να εξασφαλίζει μετρήσιμο περιβαλλοντικό όφελος και αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων;

Του Πέτρου Τζεφέρη

Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για το μεθάνιο συνδέει την κλιματική πολιτική με την παραγωγή και το εμπόριο ορυκτών καυσίμων. Η εφαρμογή του αφορά τόσο τις επιχειρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου όσο και τον τομέα του άνθρακα, περιλαμβάνοντας εγκαταστάσεις που έχουν πάψει να λειτουργούν. Για την Ελλάδα, η μεταλλευτική αυτή διάσταση χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς φέρνει στο προσκήνιο τη διαχείριση παλαιών υπόγειων εκμεταλλεύσεων και τη σύνδεση της απολιγνιτοποίησης με τη μεταλλευτική και περιβαλλοντική ασφάλεια.

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1787 τέθηκε σε ισχύ στις 4 Αυγούστου 2024, εισάγοντας σταδιακά απαιτήσεις παρακολούθησης, υποβολής στοιχείων, επαλήθευσης και περιορισμού των εκπομπών. Η περιβαλλοντική του αφετηρία είναι ισχυρή: το μεθάνιο έχει, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου 82,5 φορές μεγαλύτερο δυναμικό υπερθέρμανσης από το διοξείδιο του άνθρακα σε ορίζοντα είκοσι ετών. Ο περιορισμός των εκπομπών του μπορεί επομένως να προσφέρει σημαντικό όφελος σε σχετικά σύντομο χρόνο. Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η ευρωπαϊκή αντιπαράθεση επικεντρώνεται στο κόστος συμμόρφωσης, στη διαθεσιμότητα αξιόπιστων δεδομένων και στην ασφάλεια εφοδιασμού. Η πρόταση της Επιτροπής τον Οκτώβριο του 2026 για μετατόπιση συγκεκριμένων υποχρεώσεων αναφοράς κατά ένα έτος αποτυπώνει αυτές τις δυσκολίες. Η διάκριση ανάμεσα στην πολιτική διαπραγμάτευση και στην τελική νομοθετική αλλαγή παραμένει καθοριστική: κάθε μεταβολή πρέπει να εξετάζεται ως προς τις συγκεκριμένες διατάξεις και προθεσμίες που αφορά. Πρόταση τροποποίησης του Κανονισμού

Για τον ελληνικό μεταλλευτικό τομέα, το πρώτο ζητούμενο είναι η ακριβής οριοθέτηση του αντικειμένου. Τα ενεργά επιφανειακά λιγνιτωρυχεία, οι υπόγειες εκμεταλλεύσεις και τα εγκαταλελειμμένα ορυχεία παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί αντίστοιχη τεχνική προσέγγιση και σαφή διάκριση των εφαρμοστέων υποχρεώσεων.

Ειδικότερα, τα άρθρα 24–26 αφορούν κλειστά και εγκαταλελειμμένα υπόγεια ανθρακωρυχεία στα οποία η παραγωγή έπαυσε μετά τις 3 Αυγούστου 1954. Το αρχικό χρονοδιάγραμμα προέβλεπε δημόσια απογραφή έως τις 5 Αυγούστου 2025, μετρήσεις από τις 5 Μαΐου 2026, πρώτη υποβολή εκθέσεων έως τις 5 Αυγούστου 2026 και υποβολή σχεδίου μετριασμού έως τις 5 Φεβρουαρίου 2027. Η συγκεκριμένη κατηγορία δεν περιλαμβάνει αδιακρίτως κάθε παλαιό επιφανειακό λιγνιτωρυχείο. Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1787

Η απογραφή έχει αξία όταν οδηγεί σε αξιολόγηση και δράση. Για κάθε εκμετάλλευση χρειάζεται να γνωρίζουμε πότε σταμάτησε η δραστηριότητα, ποια είναι η σημερινή κατάστασή της, ποιος φέρει την ευθύνη διαχείρισης και αν υπάρχουν σημεία από τα οποία εξακολουθεί να εκλύεται μεθάνιο. Οι συντεταγμένες και τα όρια βοηθούν στον εντοπισμό και στον επιτόπιο έλεγχο. Το ουσιαστικό αποτέλεσμα προκύπτει όταν αυτά συνδέονται με αξιόπιστη εκτίμηση των εκπομπών.

Στην ελληνική περίπτωση, προέχει ένα στοχευμένο πρόγραμμα διερεύνησης των υπόγειων λιγνιτικών εκμεταλλεύσεων, με διασταύρωση των διαθέσιμων πληροφοριών και επιτόπιο έλεγχο όπου απαιτείται. Η τεχνική αξιολόγηση πρέπει να καλύπτει την κατάσταση των στοών, την πιθανή κατάκλυση, τις διεξόδους αερίων και τη σχέση με τις σημερινές χρήσεις γης.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις παρεμβάσεις κλεισίματος. Η σφράγιση μιας στοάς απαιτεί μελέτη των συνθηκών του χώρου, καθώς η μεταβολή των διαδρομών διαφυγής αερίων μπορεί να επηρεάσει την ασφάλεια. Αντίστοιχα, η αξιοποίηση μιας πρώην μεταλλευτικής έκτασης για άλλη χρήση πρέπει να συνοδεύεται από αξιολόγηση των υπολειπόμενων κινδύνων. Η μεταλλευτική τεχνογνωσία παραμένει απαραίτητη και μετά το τέλος της παραγωγής.

Εδώ αναδεικνύεται η σημασία της αναλογικότητας. Με περιορισμένους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, η σειρά των ελέγχων και η ένταση των παρεμβάσεων πρέπει να καθορίζονται από τις ενδείξεις εκπομπών, τις απαιτήσεις ασφάλειας και τις δεσμεύσεις της νομοθεσίας. Η τεκμηριωμένη ιεράρχηση επιτρέπει να κατευθυνθεί μεγαλύτερη προσπάθεια στις εγκαταστάσεις με το σημαντικότερο δυνητικό όφελος.

Η ίδια αρχή ισχύει για τις συγκρίσεις μεταξύ κλάδων. Οποιαδήποτε εκτίμηση για τη μικρή ή μεγάλη συμμετοχή του ελληνικού λιγνίτη στις εκπομπές μεθανίου χρειάζεται σαφή πηγή, έτος αναφοράς και προσδιορισμό του συνόλου με το οποίο συγκρίνεται. Μόνο έτσι μπορεί να στηριχθεί μια πειστική διεκδίκηση απλούστερων διαδικασιών και καλύτερα στοχευμένων απαιτήσεων.

Παράλληλα, ο Κανονισμός μεταφέρει την ανάγκη τεκμηρίωσης στις διεθνείς συμβάσεις προμήθειας. Οι εισαγωγείς πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα χρειάζονται πληροφορίες που συχνά βρίσκονται στους παραγωγούς ή στους ενδιάμεσους προμηθευτές. Οι προαιρετικές πρότυπες ρήτρες του άρθρου 28 παράγραφος 3 αποσκοπούν στη διευκόλυνση αυτής της συμβατικής συνεργασίας. Τη διαβούλευση του 2025 ακολούθησε η Σύσταση (ΕΕ) 2026/1834 της Επιτροπής, της 20ής Ιουλίου 2026. Σύσταση για τις πρότυπες ρήτρες

Η πρακτική πρόκληση είναι να συμφωνούνται εγκαίρως η ευθύνη παροχής των στοιχείων, η τεκμηρίωσή τους και ο χρόνος παράδοσής τους. Η ποιότητα της πληροφορίας γίνεται έτσι μέρος της εμπορικής σχέσης και της δυνατότητας συμμόρφωσης του εισαγωγέα.

Για την Ελλάδα, η εφαρμογή χρειάζεται σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων και κοινή τεχνική βάση αξιολόγησης. Χρειάζεται επίσης σύνδεση των παρεμβάσεων για το μεθάνιο με τον σχεδιασμό αποκατάστασης και μεταμεταλλευτικής διαχείρισης, ώστε κάθε έλεγχος και κάθε επένδυση να υπηρετούν έναν συνεκτικό σκοπό.

Η θέση που οφείλουμε να υποστηρίξουμε είναι η τεκμηριωμένη και αναλογική εφαρμογή, με μετρήσιμο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα. Η ευρωπαϊκή συζήτηση μπορεί να μεταβάλει επιμέρους προθεσμίες. Η ευθύνη μας είναι να αξιοποιήσουμε τον διαθέσιμο χρόνο για να γνωρίζουμε καλύτερα τις εγκαταστάσεις μας, να αξιολογήσουμε τις πραγματικές εκπομπές και να οργανώσουμε τις κατάλληλες παρεμβάσεις.

oryktosploutos.net