Αγχίαλος Κιλικίας: Η πόλη του Σαρδανάπαλου

ΑΓΧΙΑΛΟΣ ΚΙΛΙΚΙΑΣ (Η πόλη του Σαρδανάπαλου )

ΣΤΑΥΡΟΥ Π. ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗ

(Άλλα ονόματα : Ίνγκιρα (Ingirâ), Αγχίαλη ή Αγχίαλος (Anchiale / Anchialus), Ζεφύριον (Zephyrion), Karaduvar Μερσίνης )

*Ο Σαρδανάπαλος ήταν και είναι συνώνυμο του ανθρώπου που ζει μέσα στις ηδονές και την ακολασία.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στην προηγούμενη δημοσιευμένη μας αναφερθήκαμε στην Μερσίνα της Κιλικίας που τα ερείπια της αρχαίας πόλης Ζεφυριον βρίσκονται μέσα στο αστικό ιστό της σημερινής πόλης στο βόρειο τμήμα της. Στο ίδιο αστικό ιστό και στα ΒΔ όρια βρίσκονται τα ελάχιστα ερείπια μιας άλλης κοντινής πόλης της Αγχιάλης που έγινε γνωστή από τον βασιλιά Σαρδανάπαλο, τον τελευταίο βασιλιά των Ασσυρίων, που η φήμη για τον έκλυτο βίο του καθιέρωσε και τον όρο «Σαρδανάπαλος», για τον οποίο θα δώσουμε πληροφορίες όπως και για τη ζωή του στη συνέχεια.

Ο Σαρδανάπαλος έμεινε στην ιστορία μέσα από τα αρχαία κείμενα ως το απόλυτο σύμβολο της χλιδής, της έκλυτης ζωής και της ηδυπάθειας. Ο όρος χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει άτομα που επιδίδονται σε προκλητικές, ακόλαστες ή έκφυλες σεξουαλικές συμπεριφορές.

ΘΕΣΗ

Η αρχαία Αγχιάλη (ή Αγχίαλος) της Κιλικίας βρισκόταν στη νότια Μικρά Ασία, στα παράλια της Μεσογείου. Τα ερείπια της Αγχιάλης εντοπίζονται στη σημερινή περιοχή Καράντουβαρ (Karaduvar), η οποία αποτελεί παραθαλάσσιο προάστιο της μεγάλης σύγχρονης πόλης Μερσίνη (Mersin) στη νότια Τουρκία. Απέχει 60 χλμ από τα Άδανα και 20 χλμ από την Ταρσό.

ΟΝΟΜΑ

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ΟΝΟΜΑΤΑ : Ίνγκιρα (Ingirâ), Αγχιάλη ή Αγχίαλος (Anchiale / Anchialus), Ζεφύριον (Zephyrion), Karaduvar Μερσίνης

1. Ίνγκιρα (Ingirâ) – Προ-ελληνική / Ασσυριακή Περίοδος

Πότε χρησιμοποιήθηκε: Κατά τη 2η και 1η χιλιετία π.Χ. (Εποχή του Χαλκού και του Σιδήρου). Εμφανίζεται σε ακκαδικές και ασσυριακές σφηνοειδείς επιγραφές.

Ετυμολογία: Η ακριβής ρίζα της λέξης είναι προ-ελληνική (πιθανώς λουβική ή χεττιτική). Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, η λέξη συνδεόταν με τη γεωγραφική μορφολογία της περιοχής ή με τοπικές θεότητες της πρώιμης Ανατολίας.

2. Αγχιάλη ή Αγχίαλος (Anchiale / Anchialus) – Αρχαία Ελληνική Περίοδος

Η πόλη είχε σπουδαία γεωγραφική, στρατιωτική και εμπορική σημασία κατά την αρχαιότητα:

Ομηρική Προέλευση: Στα ομηρικά έπη ή σε πρώιμες ασσυριακές πηγές, η πόλη αναφέρεται με το προ-ελληνικό όνομα Ίνγκιρα. Το μετέπειτα ελληνικό όνομα Αγχιάλη σημαίνει ετυμολογικά «κοντά στη θάλασσα» (άγχι + αλς), αναδεικνύοντας τον παραθαλάσσιο χαρακτήρα της.

Πότε χρησιμοποιήθηκε: Από την κλασική αρχαιότητα έως και την Ελληνιστική περίοδο.

Είναι καθαρά ελληνική λέξη. Παράγεται από τη σύνθεση της πρόθεσης ἀγχί (που σημαίνει κοντά, πλησίον) και του ουσιαστικού ἅλς / ἁλός (που σημαίνει θάλασσα, αλάτι). Επομένως, Αγχιάλη σημαίνει «η πόλη που είναι χτισμένη σύρριζα/κοντά στη θάλασσα», περιγράφοντας ακριβώς τον παραθαλάσσιο και λιμενικό χαρακτήρα που είχε ο οικισμός εκείνη την εποχή.

3. Ζεφύριον (Zephyrion) – Ρωμαϊκή Περίοδος

Ότε χρησιμοποιήθηκε: Κατά τους ύστερους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους, όταν η πόλη λειτούργησε ως το επίνειο (λιμάνι) της μεγάλης πρωτεύουσας Ταρσού. Ετυμολογία: Προέρχεται από τη λέξη Ζέφυρος, που ήταν ο αρχαίος ελληνικός θεός του δυτικού ανέμου (μπάτης). Η ονομασία δόθηκε επειδή η γεωγραφική θέση της πόλης δεχόταν τους δροσερούς δυτικούς ανέμους της Μεσογείου.

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

Στα μέσα του 19ου αιώνα (γύρω στα 1850–1860), η ευρύτερη Ελληνορθόδοξη κοινότητα της Μερσίνης και των περιχώρων της (στα οποία ανήκε διοικητικά και γεωγραφικά το Καραντουβάρ) αριθμούσε περίπου 4.000 άτομα. [1]

Ειδικότερα για το Καραντουβάρ (Karaduvar), ο πληθυσμός των Ελλήνων κατά τον 19ο αιώνα παρουσιάζει τα εξής χαρακτηριστικά:

• Οικιστική δομή:

Η Αγχιάλη δεν αποτελούσε τότε μια ξεχωριστή, μεγάλη, αυτόνομη πόλη, αλλά ένα παραθαλάσσιο προάστιο και αγροτικό/αλιευτικό επίνειο (λιμάνι) της Μερσίνης.

• Σύνθεση πληθυσμού:

Στα επίσημα οθωμανικά κατάστιχα και στα έγγραφα της Μητρόπολης (όπως αυτά που μελετήθηκαν από την ιστορική Ευαγγελία Μπαλτά), οι κάτοικοι του Καραντουβάρ καταγράφουν ως μέρος της συνολικής «Ελληνορθόδοξης Κοινότητας Μερσίνης». Η κοινότητα αυτή ξεκίνησε από λίγες εκατοντάδες στις αρχές του 19ου αιώνα και έφτασε τις 4.000 στα μέσα του αιώνα, ενώ συνέχισε να αυξάνεται μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα λόγω του ραγδαίου «μπουμ» στο εμπόριο βαμβακιού.

Προέλευση:

Οι Έλληνες του Καραντουβάρ ήταν κυρίως Καραμανλήδες (τουρκόφωνοι χριστιανοί) από το εσωτερικό της Καππαδοκίας, αλλά και νησιώτες (από Χίο, Κάλυμνο) και Κύπριοι που ασχολούνταν με τη ναυτιλία και την καλλιέργεια των κτημάτων της περιοχής.

Η ελληνική (Ρωμαίικη/Ορθόδοξη) παρουσία στην περιοχή του Αγχιάλη, και της ευρύτερης Μερσίνης διήρκεσε οργανωμένα για περίπου έναν αιώνα, από τις αρχές/μέσα του 19ου αιώνα (γύρω στο 1830-1850) έως και το 1924, οπότε και αποχώρησαν οριστικά με την Ανταλλαγή Πληθυσμών.

Αν και η ευρύτερη περιοχή της Κιλικίας είχε ελληνικούς πληθυσμούς από την αρχαιότητα (όπως είδαμε με την αρχαία Αγχιάλη), η σύγχρονη ιστορία της Αγχιάλης και της Μερσίνης ως αστικών κέντρων είναι πιο πρόσφατη.

Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, η Μερσίνη και η Αγχιάλη ήταν μικρά, σχεδόν ακατοίκητα ψαροχώρια ή απλά επίνεια (λιμάνια) της Ταρσού. Η ραγδαία ανάπτυξη ξεκίνησε μετά το 1830 για οικονομικούς λόγους (ανάπτυξη του εμπορίου βαμβακιού και σιτηρών).

• Προέλευση πληθυσμού:

Οι Έλληνες που εγκαταστάθηκαν εκεί δεν ήταν όλοι γηγενείς. Ήταν κυρίως μετανάστες που έφτασαν για να εργαστούν στο εμπόριο και τη ναυτιλία από τα νησιά του Αιγαίου (κυρίως τη Χίο και την Κάλυμνο), την Κύπρο, την Καππαδοκία, αλλά και τη χριστιανική Συρία (Αραβόφωνοι Ορθόδοξοι).

Η γλώσσα:

Οι περισσότεροι από αυτούς τους πληθυσμούς (ειδικά όσοι ήρθαν από την εσωτερική Μικρά Ασία) ήταν Καραμανλήδες, δηλαδή είχαν ως μητρική γλώσσα την τουρκική αλλά έγραφαν με ελληνικούς χαρακτήρες (Καραμανλίδικη γραφή).

ΙΣΤΟΡΙΑ

Ξεχωριστή ήταν η σχέση του τελευταίου βασιλιά των Ασσυρίων με την Αγχιάλη.

Η σχέση του Σαρδανάπαλου με την αρχαία πόλη Αγχιάλη της Κιλικίας είναι στενή και θεμελιώδης, καθώς σύμφωνα με την ελληνορωμαϊκή παράδοση ο Ασσύριος βασιλιάς θεωρείται ο ιδρυτής της πόλης. Μάλιστα, στην Αγχιάλη βρισκόταν ο περίφημος υποτιθέμενος τάφος ή μνημείο του, το οποίο επισκέφθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος.

Σύμφωνα με τους αρχαίους μύθους, ο Σαρδανάπαλος έχτισε την Αγχιάλη και τη γειτονική Ταρσό μέσα σε μία μόνο ημέρα. Το επίτευγμα αυτό χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα για να δείξει το μέγεθος της ισχύος και του πλούτου της Ασσυριακής Αυτοκρατορίας.

• Η Επίσκεψη του Μεγάλου Αλεξάνδρου (333 π.Χ.)

Λίγο πριν από την ιστορική Μάχη της Ισσού, ο Μέγας Αλέξανδρος πέρασε από την Αγχιάλη της Κιλικίας. Εκεί, οι βιογράφοι του αναφέρουν ότι αντίκρισε το επιβλητικό μνημείο του Σαρδανάπαλου, το οποίο περιλάμβανε ένα λίθινο άγαλμα του βασιλιά.

Το άγαλμα παρουσίαζε τον βασιλιά να ενώνει τα χέρια του σαν να κάνει έναν χαρακτηριστικό κρότο (ένα «παλαμάκι» ή σπάσιμο των δακτύλων), χειρονομία που συμβόλιζε την περιφρόνηση για τα εγκόσμια. Το μνημείο έφερε μια επιγραφή σε ασσυριακή σφηνοειδή γραφή, την οποία οι ντόπιοι μετέφρασαν στον Αλέξανδρο ως εξής:

«Ο Σαρδανάπαλος, γιος του Ανακυνδαράξη, έχτισε την Αγχιάλη και την Ταρσό σε μία ημέρα. Εσύ, ξένε, φάε, πίε και κάνε έρωτα, γιατί όλα τα άλλα ανθρώπινα πράγματα δεν αξίζουν ούτε αυτό (δηλαδή τον κρότο των δακτύλων)».

Αυτό το αρχαίο ρητό στην Αγχιάλη αποτέλεσε την απόλυτη γραπτή συμπύκνωση της φιλοσοφίας του Σαρδανάπαλου και οδήγησε στο να χρησιμοποιείται το όνομά του μέχρι σήμερα ως συνώνυμο της ακραίας ηδονιστικής και έκλυτης ζωής.

Η Αγχιάλη δεν κατάφερε να διατηρήσει την αίγλη της ως ανεξάρτητη μεγάλη πόλη και σταδιακά παρήκμασε, επισκιασμένη από τη γειτονική της Ταρσό.

Ελληνιστικοί και Ρωμαϊκοί Χρόνοι:

Μετά το πέρασμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η πόλη ενσωματώθηκε στο βασίλειο των Σελευκιδών και αργότερα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, έχασε τη διοικητική της σημασία.

• Βυζαντινή Εποχή και Παρακμή:

Παρέμεινε κατοικημένη ως ένας μικρότερος, παραθαλάσσιος οικισμός. Οι συνεχείς επιδρομές στην περιοχή της Κιλικίας κατά τους επόμενους αιώνες οδήγησαν στην οριστική εγκατάλειψή της.

Η Πορεία της: Κατά τους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους, δέχθηκε Έλληνες αποίκους και εμπόρους. Ο Μέγας Αλέξανδρος πέρασε από εκεί το 333 π.Χ. κατά την πορεία του από την Ταρσό, θαυμάζοντας τα ισχυρά της τείχη. Η πόλη συνέχισε να κατοικείται κατά τη Ρωμαϊκή και τη Βυζαντινή περίοδο.

• Σαρδανάπαλος Μύθος ή Ιστορία

Ο Ασσύριος Βασιλιάς

Ο Σαρδανάπαλος ήταν σύμφωνα με τον Κτησία ο τελευταίος βασιλιάς της Ασσυρίας.

Ο «Σαρδανάπαλος» των ελληνικών κειμένων είναι ένα μυθικό κράμα, αλλά βασίζεται κυρίως στον Ασουρμπανιπάλ (στα ελληνικά Ασσουρμπανιπάλ ή Σαρδανάπαλος), ο οποίος ήταν ο τελευταίος σπουδαίος βασιλιάς της Νεο-Ασσυριακής Αυτοκρατορίας (669–631 π.Χ.).

Ο Σαρδανάπαλος είναι ένας φανταστικός χαρακτήρας από την αρχαία ελληνική μυθολογία.

Οι Έλληνες τον απεικόνιζαν ως τον τελευταίο, πιο τεμπέλη και θηλυπρεπή βασιλιά της Ασσυρίας, διάσημο για τα γυναικεία ρούχα και το μακιγιάζ του. Όταν το παλάτι του περικυκλώθηκε από εχθρούς, ο βασιλιάς άναψε μια κολοσσιαία φωτιά. Έκαψε τους θησαυρούς του, τις παλλακίδες του και τον εαυτό του, ώστε τίποτα να μην πέσει στα χέρια των εχθρών του.

Ποιος ήταν αυτός ο βασιλιάς στην πραγματικότητα;

Οι ιστορικοί πιστεύουν ότι ο Σαρδανάπαλος δεν υπήρχε. Ο μύθος του είναι ένα σύνθετο από ιστορίες για αρκετούς πραγματικούς Ασσύριους βασιλιάδες, όπως ο πολεμοχαρής Ασσουρμπανιπάλ (ένας μεγάλος βασιλιάς που αγαπούσε να συλλέγει αρχαίες βιβλιοθήκες) και ο επαναστάτης αδελφός του, Σαμάς-σουμ-ουκίν.

Ελληνικό στερεότυπο:

Για τους αρχαίους Έλληνες, αυτή η εικόνα ήταν σύμβολο της «ανατολίτικης ακολασίας». Πίστευαν ότι όλοι οι Ανατολικοί ηγεμόνες ήταν αδύναμοι και βυθισμένοι στην πολυτέλεια, σε αντίθεση με τους Έλληνες που αγαπούσαν την ελευθερία και ήταν αυστηροί.

Η Τράγος της Συγχώρεσης:

Αυτός ο μύθος χρησίμευσε ως προειδοποιητική ιστορία για το πώς ο υπερβολικός πλούτος και η τεμπελιά οδηγούν πάντα στην κατάρρευση μιας αυτοκρατορίας. Ο μύθος του Σαρδανάπαλου έγινε πολύ δημοφιλής στην ευρωπαϊκή τέχνη. Για παράδειγμα, ο διάσημος καλλιτέχνης Ευγένιος Ντελακρουά ζωγράφισε μια ζωντανή εικόνα, και ο ποιητής Λόρδος Βύρων έγραψε ένα διάσημο θεατρικό έργο για τον θάνατό του.

• Η άποψη ότι ο Σαρδανάπαλος ήταν υπαρκτό πρόσωπο

Πολλοί πιστεύουν ότι η πραγματικότητα, όμως, ήταν τελείως διαφορετική από τον ελληνικό μύθο:

Δεν ήταν μαλθακός, αλλά πολεμιστής: Ο Ασουρμπανιπάλ ήταν ένας εξαιρετικά ικανός, αδίστακτος και στρατιωτικά ισχυρός ηγέτης. Επέκτεινε την αυτοκρατορία του, κατέλαβε την Αίγυπτο και συνέτριψε τους επαναστατημένους Βαβυλώνιους.

Ήταν ο πρώτος «διανοούμενος» βασιλιάς: Αντί για έναν έκλυτο ηδονιστή, η ιστορία τον θυμάται ως έναν πολύ μορφωμένο άνθρωπο. Ήταν περήφανος που ήξερε να διαβάζει και να γράφει τη δύσκολη σφηνοειδή γραφή.

Η Μεγάλη Βιβλιοθήκη: Ίδρυσε την περίφημη Βιβλιοθήκη του Ασουρμπανιπάλ στη Νινευή. Εκεί συγκέντρωσε χιλιάδες πήλινες πλακίδες με όλη τη γνώση της Μεσοποταμίας (εκεί βρέθηκε και το περίφημο Έπος του Γκιλγκαμές).

Η Βιβλιοθήκη του Ασουρμπανιπάλ ανακαλύφθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα (γύρω στο 1850) στα ερείπια της αρχαίας Νινευή (στο σημερινό βόρειο Ιράκ) και θεωρείται μία από τις σπουδαιότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις όλων των εποχών. Αποτελεί την πρώτη συστηματικά οργανωμένη βιβλιοθήκη στον κόσμο και έφερε στο φως ολόκληρη τη χαμένη γραμματεία και γνώση της Μεσοποταμίας.

Το «παράδοξο» θαύμα της φωτιάς:

Όταν η Νινευή καταστράφηκε και πυρπολήθηκε από τους εχθρούς της το 612 π.Χ., το παλάτι κατέρρευσε. Όμως, επειδή τα «βιβλία» της εποχής δεν ήταν από πάπυρο αλλά από πηλό, η τρομερή φωτιά δεν τα κατέστρεψε. Αντίθετα, τα έψησε, τα σκλήρυνε και τα διατήρησε άθικτα μέσα στο χώμα για 2.500 χρόνια! Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν περισσότερες από 30.000 πήλινες πινακίδες και θραύσματα γραμμένα σε σφηνοειδή γραφή. Ο Ασουρμπανιπάλ είχε στείλει γραφείς σε όλο το βασίλειο για να αντιγράψουν κάθε σημαντικό κείμενο.

Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζουν:

Λογοτεχνικά αριστουργήματα: Εκεί βρέθηκε το περίφημο Έπος του Γκιλγκαμές (η παλαιότερη καταγεγραμμένη ιστορία της ανθρωπότητας), καθώς και ο Μύθος της Δημιουργίας (Enuma Elish).

Επιστημονικές γνώσεις: Κείμενα ιατρικής (με διαγνώσεις και θεραπείες), αστρονομίας, μαθηματικών, καθώς και λεξικά.

Κρατικά Αρχεία: Επίσημες επιστολές, φορολογικά κατάστιχα, διεθνείς συνθήκες και βασιλικά διατάγματα.

Θρησκεία και Μαντεία:

Ύμνοι, προσευχές και αναλυτικοί οδηγοί για την ερμηνεία οιωνών από τα σπλάχνα ζώων ή τα αστέρια.

Σχεδόν το σύνολο των πινακίδων μεταφέρθηκε στην Αγγλία και σήμερα φυλάσσεται και εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο (British Museum) στο Λονδίνο.

Το τέλος του: Δεν αυτοκτόνησε στις φλόγες. Πέθανε από φυσιολογικά αίτια μετά από 38 χρόνια βασιλείας. Η αυτοκρατορία του κατέρρευσε περίπου δύο δεκαετίες μετά τον θάνατό του, γεγονός που έκανε τους Έλληνες να τον ταυτίσουν με την παρακμή.

Γιατί χρησιμοποιείται ο όρος σεξουαλικά

Η φράση “είναι σαρδανάπαλος” καθιερώθηκε στη γλώσσα μας για να περιγράψει κάποιον που δεν έχει όρια στις επιθυμίες του.

Υπερβολή στην Ηδονή: Χρησιμοποιείται για άτομα που βάζουν την άμεση σεξουαλική ικανοποίηση πάνω από κάθε ηθικό ή κοινωνικό κανόνα.

Άσωτος Βίος: Αποδίδεται σε ανθρώπους που ξοδεύουν υπέρογκα ποσά ή καταστρέφουν τη ζωή τους (και τους γύρω τους) στο βωμό του σεξουαλικού πάθους και της ακολασίας.

Ανάρμοστες Πράξεις: Ορίζει όσους συμπεριφέρονται με τρόπο που η κοινωνία θεωρεί προκλητικό, διεστραμμένο ή ακραία έκφυλο.

Η ιστορία του ενέπνευσε μάλιστα μεγάλους καλλιτέχνες, με κορυφαίο παράδειγμα τον πίνακα «Ο θάνατος του Σαρδανάπαλου» του Γάλλου ζωγράφου Ευγένιου Ντελακρουά, ο οποίος αποτυπώνει αυτήν ακριβώς τη σκοτεινή και ηδονιστική ατμόσφαιρα.

ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Ναι, οι Ελληνορθόδοξοι και οι Χριστιανοί της περιοχής είχαν μια εξαιρετικά οργανωμένη κοινότητα.

Λόγω της ιδιαίτερης γεωγραφικής και εκκλησιαστικής θέσης της Κιλικίας, η κοινότητα αυτή χωριζόταν διοικητικά ανάμεσα σε δύο Μητροπόλεις και Πατριαρχεία, ανάλογα με τη γλώσσα και την προέλευση των πιστών:

1. Η Ελληνόφωνη / Τουρκόφωνη Κοινότητα (Μικρασιάτες, Νησιώτες)

Οι Έλληνες που είχαν μεταναστεύσει από τα νησιά του Αιγαίου (π.χ. Χίο, Κάλυμνο), την Κύπρο και την Καππαδοκία είχαν τη δική τους οργανωμένη κοινότητα.

Η Μητρόπολη: Ανήκαν εκκλησιαστικά στη Μητρόπολη Ταρσού και Αδάνων, η οποία υπαγόταν απευθείας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

Το όνομα της εκκλησίας: Ο κεντρικός τους ναός ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο, χτισμένος το 1885. Μετά την Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1924, ο ναός λειτούργησε για λίγο ως τζαμί και τελικά κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του 1940. [1]

2. Η Αραβόφωνη Ορθόδοξη Κοινότητα (Αντιοχειανοί)

Στην ίδια περιοχή ζούσε ένας μεγάλος πληθυσμός Ορθοδόξων χριστιανών που είχαν έρθει από τη Συρία και τον Λίβανο.

• Η Μητρόπολη:

Λόγω καταγωγής, αυτοί υπάγονταν στο Πατριαρχείο Αντιοχείας.

Το όνομα της εκκλησίας:

Ο ναός τους, ο οποίος χτίστηκε γύρω στο 1849-1870, ονομάζεται Ναός των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ (γνωστός σήμερα στην πόλη και ως Arap Ortodoks Kilisesi).

Σημείωση για το σήμερα: Επειδή οι αραβόφωνοι χριστιανοί θεωρούνταν από την τότε τουρκική κυβέρνηση ως «Αραβική μειονότητα» και όχι ως «Ελληνική», εξαιρέθηκαν από την Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1924. Για τον λόγο αυτό, ο Ναός των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ λειτουργεί κανονικά μέχρι και σήμερα στο κέντρο της Μερσίνης, εξυπηρετώντας τους εναπομείναντες χριστιανούς της περιοχής.

ΠΑΙΔΕΙΑ

(Ύστερη Οθωμανική Περίοδος)

Κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού, η ελληνική κοινότητα ήκμασε οικονομικά και πολιτιστικά. []

• Στην περιοχή της Μερσίνης και των γύρω χωριών (συμπεριλαμβανομένου του Καραντουβάρ) χτίστηκαν ελληνικά σχολεία (Αρρεναγωγεία και Παρθεναγωγεία) και ορθόδοξοι ναοί.

• Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Έλληνες αποτελούσαν ένα πολύ σημαντικό και εύπορο κομμάτι του κοσμοπολίτικου πληθυσμού της πόλης, ελέγχοντας μεγάλο μέρος του εξαγωγικού εμπορίου.

3. Τα Ελληνικά Σχολεία της Περιοχής (Αρρεναγωγεία και Παρθεναγωγεία)

Τους κώδικες της κοινότητας που σώθηκαν και μεταφέρθηκαν στην Αθήνα.

Η εκπαιδευτική δραστηριότητα και η γραπτή κληρονομιά της ελληνορθόδοξης κοινότητας της Μερσίνης και του Καραντουβάρ αποτελούν τη σημαντικότερη απόδειξη της οικονομικής και πνευματικής ακμής που γνώρισε ο ελληνισμός της Κιλικίας κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο.

1. Τα Ελληνικά Σχολεία της Περιοχής (Αρρεναγωγεία και Παρθεναγωγεία)

Καθώς το λιμάνι της Μερσίνης αναπτυσσόταν ταχύτατα μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, η κοινότητα έθεσε ως άμεση προτεραιότητα τη μόρφωση των παιδιών της, ιδρύοντας σύγχρονα εκπαιδευτικά ιδρύματα:

• Το Αρρεναγωγείο (Σχολή Αρρένων):

Ιδρύθηκε για τη βασική και μέση εκπαίδευση των αγοριών. Το σχολείο χρηματοδοτούνταν απευθείας από την ελληνορθόδοξη κοινότητα, την Εκκλησία και πλούσιους εμπόρους της περιοχής. Δίδασκε ελληνική γλώσσα, ιστορία, μαθηματικά και θρησκευτικά, ενώ έδινε μεγάλη έμφαση στο εμπόριο και τις ξένες γλώσσες (όπως τα γαλλικά), απαραίτητες για τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις του λιμανιού.

• Το Παρθεναγωγείο (Σχολή Θηλέων):

Η κοινότητα της Μερσίνης πρωτοστάτησε ιδρύοντας ξεχωριστό σχολείο για τα κορίτσια, κάτι που θεωρούνταν δείγμα μεγάλου εκσυγχρονισμού για την εποχή. Το Παρθεναγωγείο είχε ως στόχο τη γυναικεία χειραφέτηση, τη διδασκαλία των τεχνών, της οικοκυρικής και των ξένων γλωσσών.

• Οι Δάσκαλοι:

Λόγω της έλλειψης ντόπιων εκπαιδευτικών, η κοινότητα προσλάμβανε και έφερνε δασκάλους απευθείας από την ελεύθερη Ελλάδα. Στο Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας σώζονται μέχρι σήμερα τα επίσημα συμβόλαια που υπέγραφε η κοινότητα με αυτούς τους δασκάλους (π.χ. για τα έτη 1909–1910).

2. Οι Κώδικες της Κοινότητας που Σώθηκαν στην Αθήνα

Οι «Κώδικες» ήταν τα επίσημα βιβλία-κατάστιχα στα οποία η ελληνορθόδοξη κοινότητα κατέγραφε όλη την κοινωνική, οικονομική και θρησκευτική της ζωή. Όταν οι Έλληνες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Κιλικία με την Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1924, κατάφεραν να πάρουν μαζί τους αυτά τα πολύτιμα έγγραφα ως κειμήλια. [. Το τέλος της παρουσίας]

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΩΣ ΤΟ 1924

Η οικονομική και επαγγελματική δραστηριότητα των Ελλήνων στη Μερσίνη και το Καραντουβάρ μέχρι την έξοδό τους το 1924 ήταν καθοριστική για τη μετατροπή της περιοχής από ένα μικρό ψαροχώρι σε ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά λιμάνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Οι Έλληνες (κυρίως Καραμανλήδες και νησιώτες) κυριαρχούσαν στην οικονομική ζωή της Κιλικίας, με τις δραστηριότητές τους να χωρίζονται σε τρεις βασικούς τομείς:

1. Το Παγκόσμιο Εμπόριο και η Βιομηχανία (Η «Χρυσή Εποχή» του Βαμβακιού)

Η μεγάλη οικονομική έκρηξη της περιοχής συνέπεσε με τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο, όταν η παγκόσμια αγορά στράφηκε στο βαμβάκι της Κιλικίας. Οι Έλληνες αξιοποίησαν την ευκαιρία:

Μεγάλοι Εμπορικοί Οίκοι: Ίδρυσαν εταιρείες που έλεγχαν τις εξαγωγές βαμβακιού, σιτηρών και σουσαμιού προς την Ευρώπη και την Αίγυπτο.

Βιομηχανικές Μονάδες: Έλληνες επιχειρηματίες (όπως οι οικογένειες Τρυπάνη, Συμεώνογλου και Ποδούρογλου) έχτισαν τα μεγαλύτερα εκκοκκιστήρια βαμβακιού, κλωστήρια, υφαντουργεία και αλευρόμυλους της περιοχής.

Τραπεζικές και Ασφαλιστικές Υπηρεσίες: Λειτούργησαν ως εμπορικοί αντιπρόσωποι μεγάλων ευρωπαϊκών οίκων, ελέγχοντας τη διακίνηση χρήματος και τις εισαγωγές αγαθών στο λιμάνι.

2. Ναυτιλία, Αλιεία και Λιμενικές Εργασίες

Η Αγχιάλη ως παραθαλάσσιο προάστιο της Μερσίνης, ήταν άμεσα συνδεδεμένο με τη θάλασσα:

Ναυτιλιακοί Πράκτορες: Έλληνες από το Αιγαίο διαχειρίζονταν τις φορτώσεις και εκφορτώσεις των πλοίων στα πέντε βάθρα (προβλήτες) του λιμανιού.

Αλιεία: Πολλοί νησιώτες (ιδιαίτερα Καλύμνιοι) μετέφεραν την τεχνογνωσία τους και οργάνωσαν τον αλιευτικό στόλο της περιοχής, τροφοδοτώντας την αγορά της Ταρσού και των Αδάνων.

3. Αγροτική Παραγωγή

Στα εύφορα κτήματα γύρω από την Αγχιάλη, οι τουρκόφωνοι Έλληνες (Καραμανλήδες) της Καππαδοκίας που είχαν μετεγκατασταθεί εκεί ασχολήθηκαν εντατικά με τη γη.

Καλλιέργεια Κηπευτικών: Παρήγαγαν λαχανικά και φρούτα πρώιμης σοδείας λόγω του θερμού κλίματος της Κιλικίας.

Εμπόριο Τροφίμων: Ήταν οι κύριοι προμηθευτές των αστικών κέντρων, διατηρώντας παντοπωλεία και αποθήκες τροφίμων.

Μέσα στην πόλη της Μερσίνης, η ελληνική κοινότητα στελέχωνε την πνευματική και αστική ελίτ:

Ήταν γιατροί, δικηγόροι και φαρμακοποιοί με σπουδές στην Αθήνα ή την Ευρώπη.

Διατηρούσαν τυπογραφεία, βιβλιοπωλεία και ξενοδοχεία, ενώ ήλεγχαν τις περισσότερες θέσεις εξειδικευμένων τεχνιτών (οικοδόμοι, ξυλουργοί, σιδηρουργοί).

Όλος αυτός ο πλούτος και η επαγγελματική δομή αποτυπώθηκαν στους 11 σωσμένους Κώδικες της Μερσίνης, οι οποίοι περιγράφουν αναλυτικά τις συντεχνίες (trade unions) και τις οικονομικές εισφορές των Ελλήνων για τη συντήρηση των σχολείων και των ναών τους μέχρι τη βίαιη διακοπή του 1924.

ΕΚΔΙΩΞΗ 1922 – 1924

Η παρουσία αυτή τερματίστηκε απότομα λόγω των γεωπολιτικών ανατροπών:

1922: Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την αποχώρηση των γαλλικών δυνάμεων από την Κιλικία, πολλοί Έλληνες άρχισαν να εγκαταλείπουν την περιοχή προς τη Συρία (Βηρυτό), την Κύπρο ή την Ελλάδα.

1924 (Η Ανταλλαγή):

Με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) και την επίσημη Ανταλλαγή Πληθυσμών, οι εναπομείναντες Ελληνορθόδοξοι της Αγχιάλης και της Μερσίνης αναγκάστηκαν να μετακινηθούν οριστικά στην Ελλάδα. Στα σπίτια τους εγκαταστάθηκαν κυρίως Μουσουλμάνοι πρόσφυγες που ήρθαν από την Κρήτη, τη Μακεδονία και άλλες περιοχές της Ελλάδας.

ΣΗΜΕΡΑ

Η αρχαία Αγχιάλη βρίσκεται στη νότια Τουρκία και ταυτίζεται γεωγραφικά με τη σύγχρονη περιοχή Karaduvar, η οποία αποτελεί πλέον προάστιο της μεγάλης παραθαλάσσιας πόλης Μερσίνης (Mersin). Σώζονται ελάχιστα ερείπια, όπως ένα αρχαίο υδραγωγείο.