H αυτοκρατορία των –ισμών” και η ελευθερία της Σκέψης.

H αυτοκρατορία των –ισμών” και η ελευθερία της Σκέψης.

     Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog “ΙΔΕΟπολις”

          #. Μας εξουσιάζουν τα πρόσωπα ή οι “Λέξεις”;

Η πρόσφατη εκλογική ήττα του Τραμπ στις ΗΠΑ δεν σηματοδοτεί απλώς μια πολιτική ανατροπή, αλλά αναδεικνύει τα όρια και τις αντιφάσεις του Τραμπισμού, ανοίγοντας τη συζήτηση για την κυριαρχία των «-ισμών».

      «Οι ιδέες δεν είναι μόνο εργαλεία γνώσης, αλλά κτητικές οντότητες. Οι ιδέες μάς χειραγωγούν περισσότερο από ό,τι τις χειραγωγούμε εμείς» (Μορέν).

Αν ήθελε κάποιος να ερμηνεύσει την αταξία της εποχής μας (πόλεμοι, ενεργειακή κρίση, καταπάτηση διεθνούς δικαίου, αναθεώρηση συνόρων…) θα ήταν δύσκολο να αποφύγει την αναφορά σε πρόσωπα και λέξεις-όρους που συνθέτουν το σώμα των γενεσιουργών αιτιών, όπως: Τραμπ → Τραμπισμός, Χούθι + Φρουροί της Επανάστασης → Φονταμενταλισμός (Ιράν), Πούτιν → Αναθεωρητισμός, ΗΠΑ → Ηγεμονισμός, Νετανιάχου → Επεκτατισμός, αλλά και Ιμπεριαλισμός, Προστατευτισμός, Αυταρχισμός…

Όλα αυτά συγκλίνουν στην παραδοχή πως άτυπα εισήλθαμε σε μία παλιά διαπάλη ιδεών ή και ιδεολογημάτων, που είχαν ως εικόνα-μορφή γλωσσικής εκφοράς έννοιες-όρους με κατάληξη «-ισμός».
Μήπως τελικά υφιστάμεθα μια νέα sui generis «δικτατορία των -ισμών», προϊόν μιας άλλης ακατάσχετης «δικτατορίας των Ιδεολογιών», που, ωστόσο, πολλοί την προτιμούν από την ιδεολογική σύγχυση και την απουσία σταθερών προσανατολισμών της εποχής μας;

Όποια, όμως, δικτατορία κι αν επιλέξουμε, ένα είναι σίγουρο: H σκέψη μας διολισθαίνει σε επίπεδα σχήματα και εύκολα χειραγωγείται.

Οι λέξεις δεν είναι απλά και ουδέτερα εργαλεία επικοινωνίας. Κουβαλούν ιδέες, ιδεολογίες, ιστορικές μνήμες, πάθη και αντιπαραθέσεις. Κάποτε φωτίζουν τον δρόμο της σκέψης και άλλοτε τον συσκοτίζουν. Μπορούν να γίνουν γέφυρες επικοινωνίας, αλλά και τείχη που χωρίζουν τους ανθρώπους. Η δύναμή τους, ωστόσο, γίνεται ιδιαίτερα εμφανής όταν αποκτούν την κατάληξη «-ισμός».

Η κατάληξη «-ισμός» έχει μια αξιοσημείωτη δύναμη. Μετατρέπει μια ιδέα σε σύστημα, μια αντίληψη σε δόγμα, μια προσωπική πεποίθηση σε συλλογική ταυτότητα. Οι λέξεις που την περιέχουν δεν περιγράφουν πάντοτε απλώς την πραγματικότητα, αλλά συχνά επιχειρούν να την ερμηνεύσουν, να την ταξινομήσουν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να την ελέγξουν.
Στην Πολιτική συναντούμε τον σοσιαλισμό, τον καπιταλισμό, τον κομμουνισμό, τον μαρξισμό, τον φιλελευθερισμό, τον συντηρητισμό, τον εθνικισμό, τον ιμπεριαλισμό, τον λαϊκισμό, τον τραμπισμό και τον οπορτουνισμό. Κάθε όρος παραπέμπει σε ένα σύνολο αντιλήψεων και πρακτικών, αλλά και σε διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες. Δεν είναι, επομένως, όλοι οι «-ισμοί» ίδιοι ούτε μπορούν να αξιολογηθούν με τα ίδια κριτήρια.
Στη Φιλοσοφία, ο ιδεαλισμός, ο υλισμός, ο υπαρξισμός, ο πραγματισμός, ο σκεπτικισμός και ο ορθολογισμός εκφράζουν διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης του κόσμου και της γνώσης. Στην Τέχνη, ο ρεαλισμός, ο συμβολισμός, ο ιμπρεσιονισμός, ο υπερρεαλισμός και ο μοντερνισμός σηματοδοτούν διαφορετικές αισθητικές αντιλήψεις. Στην Επιστήμη, στην Κοινωνιολογία, στην Ψυχολογία και σε άλλους τομείς, οι αντίστοιχοι όροι λειτουργούν ως μέσα περιγραφής, ταξινόμησης και ερμηνείας φαινομένων.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν βρίσκεται στην ίδια την κατάληξη ούτε στη γραμματική μορφή των λέξεων. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο τις χρησιμοποιούμε, στις σημασίες που τους αποδίδουμε και, κυρίως, στην εξουσία που τους παραχωρούμε πάνω στη σκέψη μας.

         “Αλλά αν η Σκέψη διαφθείρει τη Γλώσσα, η Γλώσσα μπορεί να διαφθείρει τη Σκέψη”( Όργουελ).

Περισσότερα ΕΔΩ