Φωτογραφία εξώφυλλου: Δημοσθένης Σεϊταρίδης
Κείμενο: Νίκος Κακαγιάς

Στα γυμνά ποδάρια του Σινιάτσικου διαφεντεύει από παλιά, μια κυρά με πλουμίδια φορτωμένη και περήφανη θωριά, που κράτησε θησαυρούς στα χέρια και κανακέματα χάιδεψαν τ ΄αυτιά της. Το όνομα της χαμένο στις ομίχλες του παρελθόντος χαράχτηκε στο συλλογικό ασυνείδητο σαν το μετείκασμα που αφήνει η λάμψη από αρχαίο πετράδι. Κύλησαν οι καιροί όμως και η πορεία των γεγονότων ξεπέρασε το σημείο καμπής. Η λαμπρή ακτινοβολία ξεθώριασε και οι εναπομείναντες ενεοί, μετρούσαν τα αρχαία κλέη μέσα από τα χάσματα των τοίχων που κατέρρεαν. Εκείνοι οι τοίχοι όμως και οι ζωές που έκρυβαν μέσα τους, ρίζωσαν την πεποίθηση πως η ανάμνηση του παρελθόντος μπορεί να γίνει ελπίδα του μέλλοντος…

«Ξύπνα ρε Νικόλα, φθάσαμε!» Όντως φθάσαμε στην πλακόστρωτη πλατεία μόλις σχεδόν έσκασε χαμόγελο ο ήλιος και η δροσερή πνοή του βόρειου ανατρίχιαζε τους σβέρκους, που ξαφνιάστηκαν από την εναλλαγή. Μέχρι να φανεί ο συνοδός μας ντόπιος από τα μέρη, βαλθήκαμε να ξεμουδιάσουμε αποτυπώνοντας τις σκληρές σκιές στον υπέργηρο ναό με το εξ΄ ίσου γηραιό κωδωνοστάσιο που όρθωνε περήφανο το κορμί του.

« Το αρχοντικό της «Πούλκως» χτίστηκε στα 1754 από τον έμπορο Θεόδωρο Εμμανουήλ και οφείλει τ΄όνομα στην θυγατέρα της οικογένειας…», η αφήγηση διανθισμένη με πληθώρα ιστορικών αναφορών και μικρές καθημερινές ιστορίες κέντριζαν την διάθεση της παρέας που με το ένα αυτί στον Χρήστο και το μάτι στο οφθαλμοσκόπιο ανεβοκατέβαινε τους τρείς ορόφους αγνοώντας τα στριφνά σκαλιά, δίκην αθλητoύ ορεινών διαδρομών. «Τα βιτρό στα παράθυρα είναι τα αυθεντικά που απέμειναν μετά τον ανελέητο πετροπόλεμο της πιτσιρικαρίας. Τα υπόλοιπα είναι αντίγραφα και η διαφορά είναι οφθαλμοφανής .» «…Για δείτε εδώ στο ξύλινο κανάτι !… κάποιος έγραψε με μολύβι, φαντάρος προφανώς, από τα μαύρα χρόνια του αδελφοκτόνου . Ήταν έδρα του συντάγματος του εθνικού στρατού.» «…κι εδώ χαραγμένα στο ξύλινο πορτί της ντουλάπας τα διαπιστευτήρια που ο μικρός χάραξε σαν παρακαταθήκη μιας εποχή που χάθηκε.» Χαθήκαμε και μείς και κάποια κούραση που άρχισε να αχνοφαίνεται έκανε τον συμπαθέστατο οδηγό μας να σταματήσει την οιστρηλασία και να πάμε παρακάτω. Δίπλα δηλαδή. Στο παλιό πετρόκτιστο, στον αυλόγυρο του αρχοντικού, όπου το φωτεινό χαμόγελο της κυράς του μας καλωσόρισε από το μπαλκονάκι του.

«Εμ! Αυτό δεν είναι σπίτι, κιβωτός αναμνήσεων είναι..» ανέκραξε ο γηραιός της παρέας και όντως ήταν. Δεν υπήρχε γωνιά άδεια πουθενά. Μικρά αντικείμενα καθημερινής χρήσης που πλαισίωναν τα έπιπλα με τα κεντίδια και τις φορεσιές τακτοποιημένα με περισσή φροντίδα σε κάθε δωμάτιο, φανέρωναν την ιερή προσήλωση της οικοδέσποινας στην υπενθύμιση πως η ζωή προχωράει και συνεχίζεται πάνω στα χνάρια των μικρών πραγμάτων που δίνουν διαχρονικά αξία, σ αυτό που ονομάζουμε πολιτισμό. Η ανάσα του παρελθόντος ξύπνησε παλιές, τρυφερές και χυμώδεις αναμνήσεις που έφεραν μελαγχολία στα μάτια των παλιότερων και μοιραίες συγκρίσεις με τα άνυδρα χρόνια του παρόντος. Ο όρος «λαογραφικό μουσείο» μάλλον αδικεί τον χώρο και αδυνατίζει τον λυσσώδη αγώνα της «Τατιάνας» που από τα τρυφερά και καθόλου εύκολα χρόνια της παιδικής ηλικίας, έκανε σκοπό αδιαπραγμάτευτο να συλλέγει όλα, όσα συνθέτουν την ζωή που έφυγε και όμως είναι παρούσα. Το «ωχ! « του Δήμου από την πρόσκρουση στο χαμηλό κάσωμα της πόρτας του ημιυπόγειου χώρου που φυλάσσονταν τα παλιά τεκμήρια της οικιακής οικονομίας και όχι μόνο, σηματοδότησε το τέλος της περιήγησης που έκπληκτοι διαπιστώσαμε πως ήταν αρκούντως εκτενής. «Άντε για καφεδάκι τώρα» έπεσε η πρόταση και ασμένως προστρέξαμε όλοι υπό το θαλερό ίσκιο του πλάτανου στη μικρή πλατεΐτσα.

Οι καφέδες και το κουβεντολόι πάντα τελειώνουν και μείς μπήκαμε από το παλιό πορτάκι του υπεραιωνόβιου ναού που είναι αφιερωμένος σε δύο αγίες αλλά που, μόνο μία επικράτησε στην καθημερινή πρακτική. Αγία Παρασκευή την ονοματίζουν και φαντάζομαι πως η αγία Αικατερίνη δεν κράτησε μανιάτικο. Η σκοτεινή της όψη αχνοφωτίζονταν από τις λεπτές δέσμες ήλιου που τρύπωνε από ψηλά και χάριζε ιδιαίτερα όσο και απαιτητικά ενσταντανέ. Οικείο περιβάλλον, μιας και παρόμοιες εικόνες συναντήσαμε δεκάδες σε εξωκλήσια και ναΐσκους σ όλη την επικράτεια της νότιας βαλκανικής. Ο Χρήστος επέμενε με θαυμαστή προσήλωση να μας κοινωνήσει με τα νάματα της παράδοσης που πήγαζε από κάθε γωνιά του ναού και κάποιοι βρήκαν ευκαιρία να ξαποστάσουν στα στασίδια του γυναικωνίτη. Πάντα θα παραμένει το ερώτημα γιατί οι γυναίκες, αυτές που είναι στο κάτω –κάτω της γραφής, η πηγή της ζωής, εξοβελίζονταν διαχρονικά από τα τελετουργικά όλων των θρησκειών.

Με τούτα και με τα άλλα αφήσαμε τον σεπτό ναό και τυφλωμένοι από το φως της αλήθειας του ζωοδότη που επέπεσε επί των κεφαλών μας, πορευτήκαμε πεζή διατρέχοντας την μικρή πόλη από άκρο σε άκρο. Διάσπαρτα παντού παλιά κτίσματα σε άλλοτε άλλη κατάσταση απαξίωσης, υποδήλωναν υπόρρητα τον πλούτο και την ευμάρεια που ήταν παρούσα , όχι στο πολύ μακρινό παρελθόν. Το επάνω κομμάτι της πόλης πιο ψηλά στημένο από παλιούς μετοίκους, τόνιζε εμφατικά την παρουσία του με ένα κωδωνοστάσιο το ίδιο ψηλό με της αγ. Παρασκευής. «Πάντα αποτελούσε πεδίο διαμάχης για το ποια περιοχή υπερτερεί στο ύψος και αυτό διασώζεται μέχρι τις μέρες μας , αν και με μικρότερη ένταση» συμπλήρωσε με μειδίαμα ο Χρήστος. Ευχάριστη εντύπωση προκάλεσε το γεγονός της ανεπιτήδευτης χαράς των κατοίκων για την τιμή -κατά τους ίδιους- που τους έκαναν, οι περίεργοι με τις μεγάλες φωτογραφικές μηχανές που τριγύριζαν στα σοκάκια της μικρής τους πόλης.

«Το αρχοντικό του «Δόλγηρα» ξαναχτίστηκε μικρότερο μετά από μεγάλη πυρκαγιά στο αρχικό κτίσμα και είναι το μόνο αρχοντικό στην πόλη που είναι επιπλωμένο με όλα τα χρειώδη στην θέση τους…» Τα χαμηλά πορτάκια βαμμένα με ζωηρά χρώματα και οι φλοκάτες με τα δαντελωτά στρωσίδια απέπνεαν την ίδια ζεστασιά με το παρελθόν που προεκτάθηκε για να φτάσει μέχρι σήμερα. Οι φορεσιές με τα κεντίδια και το νυφικό που ξαναφορέθηκε και στον παρόντα χρόνο δήλωναν πως όλα έχουν μέσα ζωή και νόημα πολύ παραπάνω από υφάσματα και νοοτροπίες. Άξιοι συνεχιστές της ιστορίας και των παρακαταθηκών της, οι απόγονοι τους, κρατούν αναμμένη την σπίθα του πολιτισμού τους και απ΄ότι φαίνεται έχουν πετύχει το στοίχημα. Στοίχημα βάλαμε κι εμείς να αποτυπώσουμε όσο γίνεται πιο πιστά την λαϊκή παράδοση των ανθρώπων που μένουν κι αγωνίζονται για τον τόπο τους.

Ο ήλιος πήρε την κατηφόρα και μαζί του πήραμε και ‘μείς την άγουσα για εκεί που τελειώνουν όλα, σ΄ένα τραπέζι γεμάτο. Η διάθεση, παρά την κούραση, στα ύψη, έκανε παρέα με την όρεξη και τιμώντας δεόντως τις ντόπιες νοστιμιές σηκώσαμε τα ποτήρια ευχαριστώντας από καρδιάς τον Χρήστο Καρακουλάκη για την συγκινητική του αναδίφηση στην όμορφη και φιλόξενη πόλη του.
Η τελευταία ματιά στην «Βέλια» και στον «Γρίβα» τους ακοίμητους φαλακρούς φρουρούς της πόλης ήταν η υπόσχεση που αφήσαμε για το ξαναντάμωμα, της γλυκιάς «Σιάτιστας».

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ – ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ «ΜΑΡΚΙΔΕΣ ΠΟΥΛΙΟΥ» ΣΙΑΤΙΣΤΑΣ

Στη γραφική Σιάτιστα – πόλη του Νομού Κοζάνης στη Δυτική Μακεδονία – με την πλούσια και σπάνια πνευματική και αρχιτεκτονική παράδοση, αναπτύσσει αξιόλογη δραστηριότητα ο «ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ – ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «ΜΑΡΚΙΔΕΣ ΠΟΥΛΙΟΥ».

Ο Σύλλογος ιδρύθηκε το 1975 από ανθρώπους που πονούν τον τόπο και μοναδική τους φιλοδοξία ήταν και είναι το ανέβασμα του μορφωτικού και πολιτιστικού επιπέδου της Σιάτιστας, στόχος που υπηρέτησε αταλάντευτα και αδιάλειπτα ο Σύλλογος μέχρι σήμερα.

Η ονομασία του Συλλόγου είναι αφιερωμένη στους Σιατιστινούς αδελφούς Μαρκίδες Πούλιου, γιους του Μάρκου Πούλιου, τον Γεώργιο και τον Πούπλιο Πούλιο, που έζησαν και έδρασαν ως τυπογράφοι και δημοσιογράφοι, αλλά και ως συνεργάτες του Εθνεγέρτη Ρήγα Βελεστινλή στη Βιέννη. Στο τυπογραφείο τους τυπώθηκε η αρχαιότερη σωζόμενη Ελληνική εφημερίδα με τον τίτλο «ΕΦΗΜΕΡΙΣ», ο Θούριος του Ρήγα, οι επαναστατικές προκηρύξεις, και τα επαναστατικά έντυπά του, αλλά και κείμενα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, από τα οποία έντεκα (11) σώζονται μέχρι σήμερα στη Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη, «ΜΑΝΟΥΣΕΙΑ», της Σιάτιστας.

Από το 1981 μέχρι σήμερα ο Σύλλογος εκδίδει εφημερίδα σχεδόν κάθε μήνα με τον τίτλο «ΕΦΗΜΕΡΙΣ», ομώνυμη της εφημερίδας που εξέδιδαν οι Μαρκίδες Πούλιου από το 1790–1797 στη Βιέννη, οπότε με τη σύλληψη του Ρήγα και των συνεργατών του, μεταξύ των οποίων και ο εκ των εκδοτών Γεώργιος Πούλιος, η αυστριακή Αστυνομία απαγόρευσε την έκδοσή της και έκλεισε το τυπογραφείο. Ο Σύλλογος διαθέτει επίσης τμήματα παραδοσιακών χορών –παιδικό, εφηβικό, ενηλίκων – με πολλές συμμετοχές σε πολιτιστικές εκδηλώσεις και φεστιβάλ τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.

Το μεγαλύτερο έργο του συλλόγου είναι η αποκατάσταση και διάσωση του Αρχοντικού Δόλγκηρα τη σελίδα του οποίου μπορείτε να επισκεφθείτε στο ακόλουθο link: Αρχοντικό Δόλγκηρα