56
Το Κλάψοδεντρο: Εκεί όπου η Κορυφή Βοϊου αποχαιρετούσε τα παιδιά της
Υπάρχουν τόποι που η ιστορία τους δεν γράφτηκε με μελάνι. Γράφτηκε με δάκρυα, ιδρώτα, πέτρα και αίμα. Τόποι που κουβαλούν στις ρίζες τους τις χαρές και τις λύπες αμέτρητων γενεών. Ένας τέτοιος τόπος ήταν στην Κορυφή το Κλάψοδεντρο.
Μια μεγάλη βελανιδιά, στον δρόμο προς το ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη, περίπου επτακόσια μέτρα ανατολικά του χωριού. Κάτω από τον ίσκιο της δεν περνούσαν απλώς άνθρωποι. Περνούσε η ίδια η ιστορία της Κορυφής.
Εκεί έφταναν οι Κορυφιώτες που έπαιρναν τον δύσκολο δρόμο της ξενιτιάς.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα, η ξενιτιά έγινε κομμάτι της ζωής του χωριού. Οι Κορυφιώτες, άνθρωποι της δουλειάς και της πέτρας, μάστορες πετράδες, χτίστες και τεχνίτες, έφευγαν αναζητώντας στον ξένο τόπο το μεροκάματο που θα τους επέτρεπε να ζήσουν την οικογένειά τους και να στηρίξουν τον τόπο τους.
Πρώτος προορισμός η Κωνσταντινούπολη, η Προύσα και τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας. Αργότερα, ο δρόμος της ξενιτιάς άνοιξε ακόμη περισσότερο. Οι άντρες της Κορυφής έμαθαν να ταξιδεύουν μακριά, να στήνουν τα εργαλεία τους σε ξένες πολιτείες, να πιάνουν την πέτρα και να της δίνουν μορφή. Έχτιζαν για τους άλλους, ενώ μέσα τους έκτιζαν την ελπίδα της επιστροφής.
Η αναχώρηση όμως δεν ήταν ποτέ μια απλή αναχώρηση.
Το προηγούμενο βράδυ το σπίτι γέμιζε συγγενείς και φίλους. Ήταν σαν μια τελευταία γιορτή πριν από τη μεγάλη σιωπή. Αγκαλιές, ευχές, δάκρυα, συμβουλές και προσευχές μπλέκονταν μεταξύ τους. Το πρωί, οι αγωγιάτες, οι κυρατζήδες, έφταναν για να φορτώσουν τα λιγοστά υπάρχοντα του ξενιτεμένου: τα ρούχα του, λίγα τρόφιμα για τον δρόμο και, πάνω απ’ όλα, τα εργαλεία του μάστορα. Εκείνα ήταν η περιουσία του. Με αυτά θα πάλευε στον ξένο τόπο.
Στο κατώφλι του σπιτιού τον περίμενε το τελευταίο σημάδι. Ένα δοχείο γεμάτο νερό και μέσα ένα φλουρί. Με το δεξί πόδι το έσπρωχνε καθώς έβγαινε. Το νερό χυνόταν ορμητικά και το φλουρί έμενε να το πάρει.
Όπως γρήγορα χύνεται το νερό, έτσι γρήγορα να γυρίσεις.
Και όπως το φλουρί έχει αξία, έτσι να γυρίσεις καζαντισμένος.
Και τότε άρχιζε η πορεία.
Οι δικοί του τον συνόδευαν μέχρι τον Άγιο Ιωάννη. Μα πριν από το ξωκλήσι υπήρχε η μεγάλη βελανιδιά. Εκεί σταματούσαν.
Το Κλάψοδεντρο.
Εκεί λύγιζαν οι πιο δυνατοί άντρες.
Η μάνα έσφιγγε στην αγκαλιά της τον γιο της. Η γυναίκα κρατούσε τον άντρα της. Τα παιδιά κοιτούσαν τον πατέρα τους χωρίς να μπορούν να καταλάβουν γιατί έπρεπε να φύγει τόσο μακριά. Τα αδέλφια αντάλλασσαν την τελευταία αγκαλιά. Και ο ξενιτεμένος, με το βλέμμα στραμμένο στον δρόμο, προσπαθούσε να κρύψει τον δικό του πόνο.
Εκεί δεν χρειάζονταν λόγια.
Τα δάκρυα έλεγαν όσα δεν μπορούσαν να πουν οι άνθρωποι.
Κάτω από τη βελανιδιά έμειναν χιλιάδες ευχές: «Να προσέχεις». «Να γράφεις». «Να γυρίσεις γρήγορα». «Ο Θεός μαζί σου». Και πίσω από κάθε ευχή κρυβόταν ένας φόβος. Μήπως ο δρόμος γίνει πολύ μακρύς; Μήπως ο ξένος τόπος κρατήσει για πάντα τον άνθρωπό τους; Μήπως η επιστροφή δεν έρθει ποτέ;
Οι μανάδες έδιναν στα παιδιά τους ένα μετζίτι. Το άφηναν πρώτα να πέσει στα χορτάρια, για να αυγατίσουν τα χρήματα όπως αυγατίζουν τα χόρτα. Κι όταν η συνοδεία επέστρεφε στο χωριό, έκοβαν πράσινα κλαδιά και τα στερέωναν στην πόρτα του σπιτιού, παρακαλώντας τον Θεό να χαρίσει υγεία στον ξενιτεμένο.
Την ημέρα της αναχώρησης δεν έβγαινε τίποτε από το σπίτι. Ούτε δανεικό αντικείμενο. Ήταν σαν να έπρεπε να μείνει ολόκληρο το σπίτι δεμένο με εκείνον που έφευγε.
Κι ύστερα η Κορυφή άδειαζε από αντρικές φωνές.
Έμεναν πίσω οι μανάδες, οι γυναίκες, οι αδελφές και τα παιδιά. Έμενε το σπίτι με την πόρτα κλειστή, το χωράφι, η εκκλησία, το σχολείο, οι τάφοι των προγόνων. Έμενε ένας ολόκληρος κόσμος να περιμένει.
Κι εκείνοι έφευγαν.
Με ένα μουλάρι, ένα σακούλι, τα εργαλεία τους και μια καρδιά βαριά από την αγάπη για τον τόπο τους.
Δεν είχαν τίποτα να τους υποσχεθεί ο ξένος τόπος. Είχαν όμως κάτι πολύ δυνατότερο: την τέχνη τους, την εργατικότητά τους, την τιμιότητά τους και την πίστη ότι μπορούν να τα καταφέρουν.
Και τα κατάφεραν.
Οι Κορυφιώτες μάστορες ταξίδεψαν μακριά, εργάστηκαν σκληρά, γνώρισαν άλλους ανθρώπους και άλλους πολιτισμούς, άνοιξαν τους ορίζοντές τους και δημιούργησαν. Έστειλαν χρήματα στις οικογένειές τους. Μα δεν ξέχασαν ποτέ την Κορυφή. Η ξενιτιά δεν έσβησε την αγάπη τους για το χωριό· αντίθετα, πολλές φορές την έκανε ακόμη βαθύτερη.
Γιατί όσο πιο μακριά πήγαιναν, τόσο πιο δυνατά κουβαλούσαν μέσα τους την Κορυφή.
Κι έτσι ο ξενιτεμένος δεν έφευγε ποτέ πραγματικά μόνος. Μαζί του ταξίδευαν οι ευχές της μάνας, το δάκρυ της γυναίκας, τα παιδικά βλέμματα, η μυρωδιά του χωριού, οι καμπάνες της εκκλησίας και η σκιά της μεγάλης βελανιδιάς.
Το Κλάψοδεντρο έγινε ο σιωπηλός μάρτυρας αυτής της μεγάλης εξόδου.
Είδε γενιές Κορυφιωτών να φεύγουν για την Κωνσταντινούπολη, τη Μικρά Ασία και αργότερα για μακρινές πατρίδες. Είδε ανθρώπους να ξεκινούν νέοι και να επιστρέφουν ύστερα από χρόνια με άσπρα μαλλιά και γεμάτα χέρια. Είδε όμως και εκείνους που δεν γύρισαν ποτέ, γιατί η ξενιτιά έγινε ο τελευταίος τους τόπος.
Και γι’ αυτό το όνομα έμεινε.
Κλάψοδεντρο.
Γιατί κάτω από τα κλαδιά του έκλαψε μια ολόκληρη Κορυφή.
Έκλαψαν μανάδες.
Έκλαψαν γυναίκες.
Έκλαψαν παιδιά.
Έκλαψαν αδέλφια.
Και ίσως, κρυφά, έκλαψαν και οι ίδιοι οι άντρες που έφευγαν.
Σήμερα η μεγάλη βελανιδιά μπορεί να μην ακούει πια τις ίδιες φωνές. Όμως ο τόπος κρατά ακόμη τη μνήμη τους.
Κάθε πέτρα της Κορυφής θυμίζει τον κόπο τους. Κάθε παλιό σπίτι κουβαλά την ιστορία τους. Κάθε οικογένεια έχει να διηγηθεί έναν δικό της ξενιτεμένο.
Και το Κλάψοδεντρο στέκει μέσα σε αυτή τη μνήμη σαν ένα ζωντανό μνημείο της Κορυφής.
Ένα μνημείο χωρίς μάρμαρο και χωρίς επιγραφή.
Μόνο με ρίζες βαθιές στη γη και κλαδιά που μοιάζουν ακόμη να αγκαλιάζουν εκείνους που έφευγαν.
Γιατί εκεί, κάποτε, η Κορυφή αποχαιρετούσε τα παιδιά της.
Και εκεί, κάτω από τη μεγάλη βελανιδιά, κάθε αναχώρηση έκρυβε μέσα της την ίδια υπόσχεση:
«Θα φύγω για να προκόψω.
Θα παλέψω στον κόσμο.
Μα την Κορυφή δεν θα την ξεχάσω.
Και μια μέρα, αν ο Θεός το θελήσει, θα γυρίσω.»
Βασίλης Παπαδημούλης
