ΒΙΒΛΙΟ-Κριτική: «Πνευματικές Περιπλανήσεις» (Ηλία Γιαννακόπουλου, Δοκίμια-άρθρα, Εκδόσεις Γραφή, σελ.429).
*Γράφει ο Δημήτριος Παπαγιαννόπουλος, δάσκαλος
&. ΗΠΑ και ΙΣΡΑΗΛ βομβαρδίζουν το ΙΡΑΝ:
“Ζούμε το “Τέλος της Ιστορίας ή στην “Εποχή των Τεράτων;” (ΕΠΟΧΗ ΤΡΑΜΠ: ΤΟΥ “ΕΝΟΣ ΑΝΔΡΟΣ ΑΡΧΗ”) {Τίτλος του τελευταίου κειμένου του βιβλίου “Πνευματικές Περιπλανήσεις”}.
Κρατώντας στα χέρια μου και διαβάζοντας το νέο βιβλίο του Ηλία Γιαννακόπουλου “Πνευματικές Περιπλανήσεις” είδα και διάβασα με έκπληξη το τελευταίο του κείμενο (72ο) που είναι σχετικό με όσα συμβαίνουν στο Ιράν ως συμπεριφορά του πλανητάρχη και γενικά της εποχής του “Ενός Ανδρός Αρχή”. Προφητικό ή ικανότητα του συγγραφέα να περιγράφει και να σχολιάζει την επικαιρότητα με βλέμμα στα γεγονότα που τρομάζουν τον κόσμο μας και μας γυρίζουν στην “Εποχή των Τεράτων”, όπως μας προαναγγέλλει και ο τίτλος;
“Το Πνεύμα δεν κατοικεί στις βεβαιότητες. Aναπνέει μέσα στα ερωτήματα”.
Γι αυτό η αξία, λοιπόν, ενός βιβλίου δεν έγκειται στις πληροφορίες και στις γνώσεις που αποκομίζει κάποιος από την ανάγνωσή του, ούτε από την αισθητική απόλαυση που βιώνει κατά τον χρόνο ανάγνωσης, ούτε από τα πρωτόγνωρα συναισθήματα που τυχόν αναπτύσσονται από τα παθήματα των ηρώων (αν πρόκειται για λογοτεχνικό έργο), ούτε τέλος από τη βοήθεια που δίνουν οι ιδέες του συγγραφέα για να πετάξει ο αναγνώστης σε άλλες-πρωτόγνωρες σφαίρες-επίπεδα σκέψης και προβληματισμούς.
Η πραγματική αξία ενός βιβλίου εστιάζεται στα νέα ερωτήματα που γεννιούνται στον αναγνώστη και που επίμονα και τυραννικά ζητούν άμεση απάντηση.
Σας παραθέτω ενδεικτικά μερικά τέτοια ερωτήματα με βάση τις 20 Ενότητες και τα 72 κείμενα του βιβλίου “Πνευματικές Περιπλανήσεις”:
- 1. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: Πώς και γιατί οι Ηράκλειτος, Νίτσε και Μαρξ μπορούν να είναι οι πνευματικοί μας δάσκαλοι-ταγοί;
- ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: Τι είναι το “σύνδρομο της λευκής αρκούδας και της πάπιας;”
- ΓΛΩΣΣΑ-ΛΕΞΕΙΣ: Γιατί λέμε πως “Είμαστε οι Λέξεις μας;“,
- Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Γιατί ο άνθρωπος είναι δεμένος με τον “Γενέθλιο Τόπο του;“ και γιατί χτίζουμε “Τείχη;” ενάντια στους συνανθρώπους μας;
- ΙΣΤΟΡΙΑ: Ποια είναι τα τιμαλφή της ιστορικής μας μνήμης;
- ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Υπάρχουν σήμερα ήρωες στο πεδίο των μαχών; Γιατί πρέπει να μνημονεύουμε και τους “αφανείς ήρωες;”
- ΕΛΛΑΔΑ: Ποιοι είναι οι “Μαύροι Κύκνοι” που απειλούν την Ελλάδα και γιατί η Πατρίδα λειτουργεί ως κεντρομόλος δύναμη;
- ΠΟΛΙΤΙΚΗ – ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: Ποια είναι η ΟΙΚΟδημοκρατία και ποιος ο ρόλος των μειοψηφιών σε μία δημοκρατία;
- Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ: Πώς νιώθουμε όταν θυμόμαστε τον πρώτο μας Δάσκαλο;
- ΟΙ ΝΕΟΙ: Ποια είναι η Γλώσσα των νέων σήμερα; Λεξιπενία ή Γλωσσικός αντικομφορμισμός;
- ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ: Ποιοι είναι οι απάτητοι δρόμοι της ζωής μας και γιατί πρέπει μόνο αυτούς να ακολουθούμε;
- ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ: Αληθεύει η άποψη πως η Φύση είναι ο καταστροφέας του ανθρώπου;
- ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Μπορούμε να διδαχτούμε από τους λύκους; Ποια είναι η καλύτερη στάση ζωής; Η μοναδικότητά ή η κοινωνικότητα;
- 1 ΙΣΟΤΗΤΑ-ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ-ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: Γιατί πρέπει να δίνουμε μία ευκαιρία στο διαφορετικό;
- ΘΡΗΣΚΕΙΑ: Ποια η σχέση του Προμηθέα με τον Χριστό και ποιες ήταν οι ανθρώπινες στιγμές του Χριστού;
- Η Γ΄ΗΛΙΚΙΑ: Γιορτάζει η Γ΄ Ηλικία;
- Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΩΝ ΤΕΜΠΩΝ: Γιατί λέμε πως στην Τραγωδία των Τεμπών για ένα “καρφί” χάθηκαν τόσες ζωές;
- ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ: Τι μπορούν να μας διδάξουν σήμερα οι Παπαδιαμάντης, ο Καβάφης, ο Αναγνωστάκης και ο Σοφοκλής;
- GLORIUM: Γιατί το ανθρώπινο Πνεύμα δεν έχει αναπαμό;
- ΕΠΟΧΗ ΤΡΑΜΠ: “ΤΟΥ ΕΝΟΣ ΑΝΔΡΟΣ ΑΡΧΗ”. Ισχύει ότι ζούμε στην εποχή των “Τεράτων”;
Στο βιβλίο «Πνευματικές Περιπλανήσεις» ο Ηλίας Γιαννακόπουλος δεν προσφέρει έτοιμες λύσεις. Προσφέρει ανησυχίες. Δεν οικοδομεί ένα κλειστό σύστημα σκέψης. Ανοίγει διαρκώς παράθυρα. Το βιβλίο, οργανωμένο σε 20 θεματικές ενότητες και 72 κείμενα, λειτουργεί ως ένα πνευματικό οδοιπορικό, όπου η φιλοσοφία, η ιστορία, η πολιτική, η λογοτεχνία και η κοινωνιολογία συναντώνται σε έναν δημιουργικό διάλογο.
Στην ενότητα της Φιλοσοφίας, η συνομιλία με τον Ηράκλειτο, τον Φρίντριχ Νίτσε και τον Καρλ Μαρξ δεν έχει χαρακτήρα ιστορικής αναδρομής αλλά έχει χαρακτήρα επικαιρότητας. Ο συγγραφέας τούς προσεγγίζει ως πνευματικούς «ταγούς», όχι για να τους μιμηθούμε, αλλά για να διδαχθούμε το θάρρος της ρήξης και της αμφισβήτησης.
Στην Ψυχολογία, το «σύνδρομα της λευκής αρκούδας και της πάπιας» γίνονται αφορμή να αναδειχθεί το παράδοξο της ανθρώπινης σκέψης: όσο περισσότερο προσπαθούμε να απωθήσουμε κάτι, τόσο πιο επίμονα επιστρέφει και πως καθημερινά πασχίζουμε να φανούμε διαφορετικοί από αυτό που είμαστε.
Στη Γλώσσα, η φράση «Είμαστε οι Λέξεις μας» αποκτά υπαρξιακή διάσταση. Ο λόγος δεν είναι εργαλείο, είναι ταυτότητα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η ανθρωπολογική προβληματική του βιβλίου: ο άνθρωπος ως ον δεμένο με τον γενέθλιο τόπο, αλλά και ως ον που υψώνει «τείχη» – υλικά και πνευματικά προς τον απέναντι.
Στην Ιστορία, τα «τιμαλφή» της συλλογικής μνήμης δεν αντιμετωπίζονται ως μουσειακά αντικείμενα, αλλά ως ενεργά στοιχεία αυτογνωσίας.
Στις ενότητες για τον Πόλεμο, την Ελλάδα και την Πολιτική, ο λόγος αποκτά ένταση και επικαιρικότητα. Η μνήμη των «αφανών ηρώων» λειτουργεί ως αντίβαρο στη λήθη, ενώ οι «Μαύροι Κύκνοι» υπενθυμίζουν την απρόβλεπτη φύση της ιστορίας και συνιστούν μία προειδοποίηση προς «αρχόντους» και «αρχομένους». Η έννοια της ΟΙΚΟδημοκρατίας και ο ρόλος των μειοψηφιών θέτουν στο προσκήνιο το ερώτημα: Ποια δημοκρατία θέλουμε και για ποιους;
Συγκινητική είναι η αναφορά στον πρώτο Δάσκαλο, μορφή που χαράσσεται ανεξίτηλα στη μνήμη, καθώς και η διερεύνηση της Γλώσσας των νέων–όχι ως παρακμή, αλλά ως μετασχηματισμός. Οι «απάτητοι δρόμοι» της ζωής δεν είναι εύκολοι· είναι όμως αυθεντικοί.
Η ενότητα για την Οικολογία ανατρέπει στερεότυπα, ενώ στο δίπολο Μοναδικότητα ή Κοινωνικότητα ο συγγραφέας δεν επιλέγει στρατόπεδο αλλά καλεί σε σύνθεση.
Η προβληματική περί ισότητας και διαφορετικότητας αναδεικνύει την ανάγκη να δώσουμε «μία ευκαιρία στο διαφορετικό»–όχι ως πράξη ανοχής, αλλά ως πράξη αυτογνωσίας.
Στη Θρησκεία, η τολμηρή σύγκριση Προμηθέα και Χριστού φωτίζει τις ανθρώπινες στιγμές του θείου, ενώ η Γ΄ Ηλικία παρουσιάζεται όχι ως παρακμή αλλά ως στάδιο αναστοχασμού.
Η αναφορά στην Τραγωδία των Τεμπών λειτουργεί ως σύγχρονη τραγωδία με αρχαιοελληνική δομή: Ένα «καρφί» που αποκαλύπτει τις συστημικές μας παθογένειες.
Στη Λογοτεχνία, η συνομιλία με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, τον Κωνσταντίνο Π. Καβάφη, τον Μανόλη Αναγνωστάκη και τον Σοφοκλή αποδεικνύει ότι τα κλασικά κείμενα δεν είναι παρελθόν, αλλά διαρκές παρόν.
Περισσότερα ΕΔΩ
