9η Οκτωβρίου 1943: Η θηριωδία των Ναζί που σκόρπισε τον θάνατο και τον όλεθρο στους κατοίκους της Νεάπολης

9^η Οκτωβρίου 1943: Η θηριωδία των Ναζί που σκόρπισε τον θάνατο και τον όλεθρο στους κατοίκους της Νεάπολης

Το χρονικό της αποφράδας ημέρας 

Τραγικές μνήμες και ανείπωτο πόνο φέρνει στους Νεαπολίτες η αυριανή ημερομηνία.

Τα χαράματα του Σαββάτου στις 9 Οκτωβρίου 1943, γύρω στις 5 τα ξημερώματα, στρατιωτική φάλαγγα των Ες-Ες, ξεκινώντας από την έδρα τους στο Καλονέρι και με ένα ισχυρό λόχο, που από τις 8 Αυγούστου 1943 είχαν εγκαταστήσει στη γέφυρα του Αλιάκμονα, συνεπικουρούμενοι και από Ιταλούς και Έλληνες συνεργάτες, εισέβαλαν από την βορειοανατολική πλευρά της κωμόπολης κυρίως από τη περιοχή του Αγ. Πνεύματος, αλλά και από την περιοχή του Νοσοκομείου (σ. Δημαρχείου) και της εισόδου από Κοζάνη, βομβαρδίζοντας συγχρόνως τη Νεάπολη με βολές πυροβολικού και κανονιοβολισμούς από την περιοχή της Εράτυρας. Δε συνάντησαν καμιά αντίσταση από τις ανταρτικές δυνάμεις. Είναι ευτύχημα ότι οι Γερμανοί δεν περικύκλωσαν τη Νεάπολη, ώστε να αποκλείσουν κάθε οδό διαφυγής. Έτσι πολλοί κάτοικοι, παρά τον αιφνιδιασμό τους, πρόλαβαν με κίνδυνο την ίδια τους τη ζωή, να διαφύγουν από τη νότια πλευρά μέσα από το ρέμα «τζουτζούπια» και να καταφύγουν σε ασφαλέστερα σημεία. Ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν και ο πατέρας μου

Το προκεχωρημένο παρατηρητήριο που υπήρχε ψηλά στην περιοχή του Άγιου Πνεύματος, από το οποίο γινόταν η παρακολούθηση των κινήσεων των κατοχικών δυνάμεων, δεν πρόλαβε να λειτουργήσει για να ειδοποιήσει έγκαιρα τους κατοίκους με τη σήμανση της καμπάνας για την επικείμενη εισβολή, γιατί η επιχείρηση των Γερμανών πραγματοποιήθηκε τη νύκτα. Όταν οι Ναζί ολοκλήρωσαν την κατάληψη, ανέθεσαν στον κήρυκα Κυριάκο Ασίκη να διαλαλήσει σε όλους τους κατοίκους τη διαταγή τους  για την αναγκαστική προσέλευσή τους στην κεντρική πλατεία. Με σκοπό την τρομοκράτηση και τον εκφοβισμό πυροβολούσαν πάνω από τα κεφάλια των κατοίκων. Ταυτόχρονα άρχισαν να επιδίδονται και στο καταστροφικό τους έργο. Έβαζαν φωτά και πυρπολούσαν καταστήματα, οικίες, αποθήκες, στάβλους με ζώα γεννήματα, αφού προηγουμένως επιδόθηκαν σε πλιάτσικο σε σπίτια και καταστήματα, αδειάζοντάς τα από τρόφιμα, καπνό, δημητριακά και ό,τι άλλο θεωρούσαν χρήσιμο γι’ αυτούς αγαθό. Εκτελούσαν ή έκαιγαν ζωντανούς όσους εύρισκαν μέσα στα σπίτια.

Οι κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στην κεντρική πλατεία, χωριστά οι άνδρες και χωριστά τα γυναικόπαιδα. Οι άνδρες με τη απειλή των όπλων υποχρεώθηκαν επί τετράωρο να κρατούν τα χέρια τους ψηλά σε μια συνεχή και βασανιστική ανάταση. Στη συνέχεια οι Γερμανοί ανακοίνωσαν την λίστα με τα ονόματα των υπό εκτέλεση θυμάτων τους, στο πλαίσιο εφαρμογής των βάρβαρων αντιποίνων τους.

Οδήγησαν τους μελλοθάνατους βόρεια της Νεάπολης, 200μ. από το τελευταία σπίτια, σε ένα χωράφι του Π. Παραλή, όπου τους εκτέλεσαν δια τυφεκισμού. Μέχρι και τη χαριστική βολή έδωσαν σε όποιον παρατηρούσαν σημεία ζωής, προκειμένου να ολοκληρώσουν το έγκλημά τους.

Συγχρόνως μια άλλη ομάδα ομήρων οδηγήθηκε στην περιοχή του Αγ. Πνεύματος προκειμένου να προβεί στη καταστροφή του ορύγματος, το όποιο χρησιμοποιούνταν ως προκεχωρημένο παρατηρητήριο. Από την τοποθεσία εκείνη οι όμηροι σε κοντινή απόσταση και έχοντας άμεση οπτική επαφή, παρακολουθούσαν με κομμένη την ανάσα την διαδικασία της εκτέλεσης των συμπατριωτών τους από τους Ναζί. Και ενώ οι όμηροι δεν είχαν ολοκληρώσει ακόμη την καταστροφή του ορύγματος, έκαναν την εμφάνισή τους στο ουρανό συμμαχικά αεροπλάνα με άγνωστη κατεύθυνση και αποστολή. Έριξαν στην περιοχή της Εράτυρας 2-3 βόμβες μεγάλης ισχύος, που η έκρηξή τους συνοδεύτηκε από έναν εκκωφαντικό κρότο. Αυτό ανάγκασε τους Γερμανούς να επισπεύσουν την αποχώρησή τους και να μη προλάβουν να παραδώσουν στις φλόγες και τα υπόλοιπα σπίτια της κωμόπολης. Κάποιοι από τους ιδιοκτήτες μάλιστα, γυναικόπαιδα βέβαια, πρόλαβαν να σβήσουν τη φωτιά από τα φλεγόμενα σπίτια τους και να περιορίσουν τις ζημιές.

Η θηριωδία των Ναζί που σκόρπισε τον θάνατο και τον όλεθρο στους κατοίκους.

Με την αποχώρησή τους οι Γερμανοί δεν άφησαν πίσω τους παρά μόνο καμένη γη. Πήραν μαζί 48 ομήρους, όπως αναφέρει ο Δημ. Εμμανουηλίδης, που ήταν και ο ίδιος μεταξύ των ομήρων και βίωσε προσωπικά τη βασανιστική μάζωξη της πλατείας. Τους μετέφεραν στην έδρα τους στο Καλονέρι, όπου, κλεισμένοι στο Δημ Σχολείο του χωριού, υπόφεραν για μέρες από το μαρτύριο της πείνας και της δίψας. Προκειμένου οι πλιατσικολόγοι Ναζί να μεταφέρουν τα κλοπιμαία από τη Νεάπολη στην έδρα τους τα φόρτωσαν σε κάρα, στα οποία έζεψαν ομήρους για την μετακίνησή  τους. Στις συνέχεια μετέφεραν τους ομήρους από το Καλονέρι στις στρατιωτικές φυλακές της Κοζάνης. Εκεί κρατήθηκαν για κάποιο χρονικό διάστημα ως υποψήφια για εκτέλεση θύματα σε περίπτωση νέων επιθέσεων των ανταρτών. Ήταν ευτύχημα ότι δεν συνέβη κάτι τέτοιο και οι όμηροι αφέθηκαν σταδιακά ελεύθεροι ανά 2-3 άτομα κάθε φορά.

Η ναζιστική επιδρομή έσπειρε τον όλεθρο στους κατοίκους της Νεάπολης. Ο απολογισμός ήταν τραγικός. Δέκα επτά νεκροί από τους οποίους 12 εκτελεσθέντες και 6 καμένοι ζωντανοί μέσα στα σπίτια τους. Παραθέτουμε τα ονόματα των εκτελεσθέντων (ο αριθμός στην παρένθεση α-ναφέρεται στην ηλικία τους):

 1.Bιδάλης Ξενοφών (64), 2.Γιαπουτζής Αθαν.(42) 3.Γκουγκούμας Χρ.(21) 4.Δολματζής Κυρ.(38), 5.Λουμπάκης Χαράλ.(65), 6.Παναγιωτάκης Κων.(49) 7.Παπιγγιώτης Αθ,(58), 8.Παπασεραφείμ Ιωάν. (31), 9.Πορτοκαλίδης Δημ.(46) 10.Σιδέρης Ισίδωρος (72). 11.Τσερμενίδης Δημ,(42), 12.Μπακάλης Σάββας (18).

Οι καμένοι ζωντανοί: 1.Σιδέρης Χρ.(19), 2. Γιαχουστίδης Χαρ.(40), 3. Σταματίου Κων.(49), 4.Πί-κουλας Αριστ. 5. Τσιούμα Αναστασία.

Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες και ο Μακεδονομάχος οπλαρχηγός καπετάν Ισίδωρος Σιδέρης με το γιο του Χρήστο, απόφοιτο του Γυμνασίου Τσοτυλίου, που τον έκαψαν ζωντανό.

Από το σύνολο των 400 οικημάτων της κωμόπολης, 136 κάηκαν ολοσχερώς και 102  υπέστησαν σημαντικές ζημίες. Οι ζημιές θα ήταν πολύ μεγαλύτερες, αν η εμφάνιση των συμμαχικών αεροπλάνων δεν επέσπευδε την αποχώρηση των Γερμανών.

Μέσα σ’ αυτό το σκηνικό του τρόμου και του ορυμαγδού της ημέρας εκείνης κάποιες γυναίκες βρήκαν το κουράγιο και τη δύναμη να φροντίσουν και να τακτοποιήσουν τους εκτελεσθέντες, ώστε να ταφούν την επομένη μέρα στον τόπο της εκτέλεσής τους.

Ποια ήταν όμως η αίτια ή η αφορμή που οδήγησε του Ναζί στη φρικτή αυτή επιδρομή εναντίον της Νεάπολης. Ο Δ. Εμμανουηλίδης και Γ. Πασχάλης, ξετυλίγοντας στην εφημ. «ΝΕΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» του Συνδέσμου Νεαπολιτών της Θεσσαλονίκης το χρονικό της γερμανικής θηριωδίας, όπως οι ίδιοι τη βίωσαν, αναφέρουν ότι οι Γερμανοί προέβησαν σε εκείνα τα αντίποινα, γιατί είχαν την πληροφόρηση ότι αντάρτες από την Νεάπολη προέβησαν σε ζωοκλοπή μουλαριών από τον κτηνοτροφικό σταθμό των Κοίλων.

Ο Άλκης Νέτας στο πόνημά του «ΧΡΟΝΙΚΑ ΝΕΑΠΟΛΗΣ» αναφέρει μια διαφορετική εκδοχή, που φαίνεται να είναι ποιο αληθοφανής, ότι δηλ. αντάρτες του ΕΛΑΣ, που είχαν το έλεγχο της πέραν του Αλιάκμονα περιοχής του Άνω Βοΐου, πραγματοποίησαν την προηγούμενη ημέρα 8 Οκτωβρίου 1943 επιδρομή δολιοφθοράς εναντίον των γερμανικών δυνάμεων που είχαν στρατοπεδεύσει στη γέφυρα του Αλιάκμονα, χωρίς ωστόσο να γίνει γνωστό αν υπήρξαν θύματα από την πλευρά των Γερμανών.

 Ήταν πλέον σύνηθες για τους Ναζί, σύμφωνα με την πάγια τακτική τους, να εφαρμόζουν σκληρά αντίποινα, που αποσκοπούσαν στο να περιορίσουν τις απώλειές τους με την καταστολή της δυναμικής του απελευθερωτικού αγώνα μέσω της δημιουργίας αισθημάτων τρόμου σε όλο τον πληθυσμό. Δεν τους ενδιέφερε ο εντοπισμός των ενόχων που διέπρατταν τις εις βάρος τους επιθετικές ενέργειες. Παραβλέποντας κάθε έννοια ανθρωπίνου δικαίου προχωρούσαν σε δολοφονικές επιχειρήσεις αντιποίνων με μαζικές και βάρβαρες εκτελέσεις αθώων πολιτών και πυρπολήσεις οικιών και καταστημάτων. Τα θύματα των αντιποίνων τους έπρεπε να είναι κάθε φορά πολλαπλάσια των δικών τους απωλειών. Και η Νεάπολη ήταν ο πιο κοντινός στόχος από το στρατόπεδό τους στη γέφυρα του Αλιάκμονα για την εφαρμογή τέτοιων αντιποίνων .

Το ενδεχόμενο μιας οδυνηρής επανάληψης της 9ης Οκτωβρίου σε βάρος των κατοίκων της Νεάπολης ως αντίποινα για νέες ανεξέλεγκτες επιθέσεις ανταρτών κυριαρχούσε στις σκέψεις των κατοίκων και φώλιαζε μέσα τους ο φόβος για μια νέα επιδρομή των Ναζί. Δεν τους χωρούσε πια ο τόπος τους. Γι’ αυτό και τις επόμενες μέρες η κωμόπολη, ερήμωσε, άδειασε κυριολεκτικά από τους κατοίκους της.

Γρηγόρης Κανδηλάπτης