4
Οθωμανική Περίοδος
Η ΚΩΡΙΚΟΣ ΤΗΣ ΚΙΛΙΚΙΑΣ & ΑΠΟ ΤΟ ΚΩΡΥΚΕΙΟ ΑΝΤΡΟ ΣΤΟΝ ΚΡΟΚΟ ΚΟΖΑΝΗΣ (Άλλα ονόματα: (Corycus – Korykos – Koṙikos – Γοργκός – Kız Kalesi) Σταύρου Π. Καπλάνογλου Ιστορικού ερευνητή
Ο σπουδαίος γεωγράφος Στράβων έγραφε κάποτε ότι ο ποιοτικότερα άριστος κρόκος του κόσμου γεννιόταν στον Κώρυκο της Μικράς Ασίας, στο περίφημο Κωρύκειο Άντρο. Φυσικά ανάλογες αναφορές υπήρχαν και από άλλους φιλόσοφους της αρχαιότητος.
Η αιώνια αναζήτηση για τον καλύτερο κρόκο του κόσμου
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η Κώρυκος (τουρκικά: Kız Kalesi) ήταν αρχαία παραθαλάσσια πόλη στην Κιλικία της Μικράς Ασίας.
Η σημερινή πόλη ονομάζεται Κιζκαλεσί (πρώην Γοργκός), βρίσκεται στο στόμιο της κοιλάδας Σεϊτάν Ντερεσί, στην Επαρχία Μερσίν της Τουρκίας.
Η Κώρυκος ήταν αρχαία παραθαλάσσια πόλη και σημαντικό εμπορικό κέντρο στην Τραχεία Κιλικία, γνωστή σήμερα ως Kız Kalesi στην Τουρκία. Άκμασε κατά την ελληνιστική, ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο και διαθέτει εντυπωσιακά μεσαιωνικά κάστρα
* Στην αρχαιότητα όλοι μιλούσαν για τον Κρόκο του Κωρικου
Σε αρχαία κείμενα ο Κωρικος εμφανίζεται τακτικά σαν περιοχή με τον καλλίτερο κρόκο στον κόσμο
Ο κρόκος (σαφράν) αποτελούσε το πιο πολύτιμο μπαχαρικό και γιατρικό των πολιτισμών.
Ο σπουδαίος γεωγράφος Στράβων έγραφε κάποτε ότι ο ποιοτικότερα άριστος κρόκος του κόσμου γεννιόταν στον Κώρυκο της Μικράς Ασίας, στο περίφημο Κωρύκειο Άντρο. Κάτι ανάλογο έλεγαν και άλλοι σοφοί της αρχαιότητος
Αιώνες μετά, η ιστορία επαναλαμβάνεται σε μια άλλη γη: στα μωβ λιβάδια της Κοζάνης, όπου η ελληνική φύση παράγει σήμερα το κορυφαίο και πιο ακριβό κρόκο (σαφράν ) της παγκόσμιας αγοράς, κρατώντας ζωντανή μια παράδοση χιλιετιών.
Εκτός από τον Στράβωνα, αρκετοί κορυφαίοι αρχαίοι φιλόσοφοι, φυσιοδίφες και επιστήμονες έχουν κάνει ειδική μνεία στον κορυφαίο κρόκο της Κιλικίας. Οι σημαντικότερες πηγές που μπορείτε να εντάξετε στο 11σέλιδο ιστορικό-γεωγραφικό σας άρθρο είναι:
Θεόφραστος (371 – 287 π.Χ.): Ο «πατέρας της Βοτανικής» και διάδοχος του Αριστοτέλη στην Περιπατητική Φιλοσοφική Σχολή. Στα συγγράμματά του αναλύει τη φύση του φυτού και αναφέρει ρητά ότι ο άριστος κρόκος παράγεται στην Κιλικία (μαζί με αυτόν της Αίγινας). Εξυμνεί επίσης το «κρόκινο μύρο» (άρωμα) που φτιαχνόταν από αυτόν.
Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (23 – 79 μ.Χ.): Ο σπουδαίος Ρωμαίος φιλόσοφος και φυσιοδίφης, στη μνημειώδη εγκυκλοπαίδεια του Φυσική Ιστορία (Naturalis Historia), συμφωνεί απόλυτα ότι ο κρόκος της Κιλικίας είναι ο κορυφαίος στον κόσμο. Μάλιστα, κάνει μια ενδιαφέρουσα κατάταξη: θεωρεί πρώτο της Κιλικίας (ιδιαίτερα του Κωρύκου) και δεύτερο καλύτερο εκείνον της Θήρας (Σαντορίνης).
⦁ Διοσκουρίδης ο Αναζαρβεύς (40 – 90 μ.Χ.): Ο κορυφαίος φαρμακολόγος και γιατρός της αρχαιότητας, ο οποίος καταγόταν ο ίδιος από την Κιλικία. Στο έργο του Περί Ύλης Ιατρικής εξαίρει την ποιότητα του κρόκου της πατρίδας του και αναλύει τις σπουδαίες αντιφλεγμονώδεις, αναλγητικές και θεραπευτικές του ιδιότητες.
Γαληνός (129 – 216 μ.Χ.): Ο δεύτερος σημαντικότερος γιατρός της αρχαιότητας μετά τον Ιπποκράτη, ο οποίος χρησιμοποιούσε εκτενώς τον κρόκο Κιλικίας στις φαρμακευτικές του συνταγές, αναγνωρίζοντας την ανώτερη ποιότητά του
* Ιπποκράτης,(460 – 377 π.Χ.)
Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της σύγχρονης ιατρικής, εξήρε τις φαρμακευτικές ιδιότητες του κρόκου (σαφράν) και τον χρησιμοποιούσε ευρέως ως θεραπευτικό μέσο στην πρακτική του. Θεωρούσε ότι το φυτό είχε ισχυρές καταπραϋντικές, στυπτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες
**Περισσότερες πληροφορίες στο κεφάλαιο που άφορα την απασχόληση των κατοίκων.
ΘΕΣΗ
Η γεωγραφική θέση που βρίσκεται Ο Κώρικος μεταξύ της Σελεύκεια και της Ταρσού, καθώς και η γειτνίαση με την Κύπρο και το παρακείμενο τεχνητό λιμάνι, την κατέστησαν, σταδιακά, ως το δεύτερο κύριο λιμάνι της Κιλικίας
ΟΝΟΜΑ
Διαχρονικά ονόματα Κώρικος , Γοργκός . Kız Kalesi) ΄
Τα ιστορικά ονόματα της αρχαίας πόλης της Κιλικίας είναι Κώρυκος, Γοργκός (ή Γόργος) και Kız Kalesi (ή Koṙikos στα αρμενικά).
Ετυμολογία
⦁ Κώρυκος (Corycus / Korykos):
Το αρχαίο ελληνικό και βυζαντινό όνομα της πόλης.
Προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη κώρυκος, που σημαίνει δερμάτινος ασκός ή σάκος.
Πιθανώς δόθηκε στην περιοχή επειδή το σχήμα της ακτής ή το τοπικό σπήλαιο θύμιζε ανοιχτό σάκο, ή από κάποιον ομώνυμο μυθικό ή τοπικό ήρωα.
⦁ Koṙikos Η αρμενική παραλλαγή του ελληνικού ονόματος, η οποία χρησιμοποιήθηκε κατά την περίοδο του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας, όταν χτίστηκε το θαλάσσιο κάστρο.
⦁ Γοργκός (Ghorgos):
Η μεταγενέστερη ονομασία της περιοχής κατά τους νεότερους και τουρκικούς χρόνους πριν μετονομαστεί πλήρως.
Προέρχεται φωνητικά από τη φθορική εξέλιξη του αρχαίου ονόματος «Κώρυκος» στη γλώσσα των ντόπιων πληθυσμών.
⦁ Kız Kalesi:
Σημαίνει «Το Κάστρο της Κόρης» στα τουρκικά. Αναφέρεται στο εντυπωσιακό νησιωτικό κάστρο και συνοδεύεται από τον γνωστό θρύλο του βασιλιά που έκλεισε εκεί την κόρη του για να τη σώσει από προφητευμένο θάνατο από φίδι
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Διαχρονική εξέλιξη του πληθυσμού
Η δημογραφική πορεία του Κωρύκου (Kızkalesi) ακολούθησε τις δραματικές γεωπολιτικές αλλαγές της Τραχείας Κιλικίας, γνωρίζοντας περιόδους τεράστιας ακμής, πλήρους ερήμωσης και, πρόσφατα, μια σύγχρονη τουριστική αναγέννηση.
Κατά την Ελληνιστική και κυρίως τη Ρωμαϊκή περίοδο,
Η πόλη αναπτύχθηκε ραγδαία ως αυτόνομο, στρατηγικό λιμάνι της Σελεύκειας.
Ο πληθυσμός αποτελούνταν κυρίως από Έλληνες εμπόρους, ναυτικούς, τεχνίτες και πρώην πειρατές τους οποίους είχε εγκαταστήσει μόνιμα στην περιοχή ο Πομπήιος για να ασχοληθούν με τη γεωργία.
*Βυζαντινή Περίοδος
Μεταξύ του 5ου και 6ου αιώνα μ.Χ., ο Κώρυκος έφτασε στο απόγειο του πληθυσμού του.
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές και οι εκατοντάδες ταφικές επιγραφές (πάνω από 600) αποκαλύπτουν μια πολυπληθή και εξαιρετικά οργανωμένη αστική κοινωνία.
Αραβικές Επιδρομές
⦁ 7ος – 10ος αιώνας (Παρακμή): Οι αραβοβυζαντινοί πόλεμοι και οι επιδρομές μετέτρεψαν την περιοχή σε πεδίο μαχών. Η πόλη υπέστη σοβαρή δημογραφική συρρίκνωση και εν μέρει ερημώθηκε.
⦁
⦁ 11ος – 14ος αιώνας (Αρμενική Περίοδος):
⦁ Με την ίδρυση του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας, χιλιάδες Αρμένιοι μετανάστευσαν στην περιοχή.
⦁ Η πόλη ξαναχτίστηκε, ο πληθυσμός σταθεροποιήθηκε γύρω από τα νέα κάστρα (Gorygos), και ενισχύθηκε προσωρινά από Ευρωπαίους (Γενοβέζους και Βενετούς) εμπόρους, καθώς και από μια φρουρά του Βασιλείου της Κύπρου.
Οθωμανική ΠερίοδοςΜετά την οθωμανική κατάκτηση το 1471 και τη φυγή του πρίγκιπα Τζεμ Σουλτάν από το λιμάνι της πόλης το 1482, ο αστικός ιστός κατέρρευσε εντελώς.
Η αρχαία πόλη έπαψε να υφίσταται ως αστικό κέντρο.
⦁ Για αιώνες, η περιοχή δεν είχε μόνιμο πληθυσμό, αλλά χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά ως χειμερινό καταφύγιο για νομαδικές φυλές Τουρκμένων (Ayaş), οι οποίοι ζούσαν σε σκηνές ανάμεσα στα αρχαία ερείπια. ]
Ωστόσο, μεγάλοι χριστιανικοί πληθυσμοί (Έλληνες Μικρασιάτες και Αρμένιοι) ζούσαν στα μεγάλα αστικά και εμπορικά κέντρα της ευρύτερης περιοχής (όπως στη γειτονική Μερσίνη, στα Άδανα, στην Ταρσό και τη Σελεύκεια), οι οποίοι εκδιώχθηκαν το 1922-1923 με τη Μικρασιατική Καταστροφή
Η ακτή γύρω από το Κιζ Καλεσί είχε μετατραπεί σε μια ελώδη, άγονη και επικίνδυνη ζώνη λόγω της ελονοσίας (μαλάρια) που μάστιζε τα παράλια για αιώνες. Οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προτιμούσαν να εγκαθίστανται είτε σε ασφαλείς ορεινές περιοχές της Κιλικίας (στα υψώματα του Ταύρου) είτε σε μεγάλα οργανωμένα εμπορικά λιμάνια που πρόσφεραν προστασία και οικονομικές ευκαιρίες
ΙΣΤΟΡΙΑ
Η Κώρυκος δεν ήταν γνωστή μέχρι τη Ρωμαϊκή περίοδο οπότε άρχισε να αναπτύσσεται και να αναφέρεται ως η πιο σημαντική πόλη της επαρχίας της Σελεύκειας.
Ο Στράβων δεν αναφέρει μια πόλη του Κώρυκου, αλλά αναφέρει ένα ακρωτήριο που ονομάζεται έτσι στην περιοχή εκείνη, αλλά μια πόλη Κώρυκος αναφέρεται από τον Λίβιο , και από τον Πλίνιο , και τον Πομπόνιο Μελά , και τον Στέφανο τον Βυζάντιο (Κώρυκος). Σ
στην αρχαιότητα, ο Κώρυκος ήταν σημαντικό λιμάνι και εμπορική πόλη. Ήταν το λιμάνι της Σελεύκειας, όπου, το 191 π.Χ., ο στόλος του Μεγάλου Αντίοχου ηττήθηκε από τους Ρωμαίους.
Στη ρωμαϊκή εποχή διατήρησε τους αρχαίους νόμους της.
Οι αυτοκράτορες συνήθως διατηρούσαν ένα στόλο εκεί, για να παρακολουθούν τους πειρατές.
Ο Κώρυκος ήταν επίσης νομισματοκοπείο στην αρχαιότητα και μερικά από τα νομίσματά του διασώζονται.
Η γεωγραφική θέση που βρίσκεται, μεταξύ της Σελεύκεια και της Ταρσού, καθώς και η γειτνίαση με την Κύπρο και το παρακείμενο τεχνητό λιμάνι, την κατέστησαν, σταδιακά, ως το δεύτερο κύριο λιμάνι της Κιλικίας.
Ως εκ τούτου, κατά την περίοδο της βυζαντινής και αρμενικής κυριαρχίας ο Κώρυκος κατέστη μια διακεκριμένη πόλη με ενδιαφέροντα κτίσματα, περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας χρονολογείται και η ανέγερση του κάστρου της, το οποίο αποτελείτο από δύο τμήματα, το στεριανό και το θαλάσσιο.
Κατόπιν των αραβικών επιδρομών, με σημείο εκκίνησης τον 7ο αιώνα, οι οχυρώσεις του κάστρου ενισχύθηκαν περαιτέρω, με απώτερο σκοπό να παρέχει ικανοποιητική φύλαξη ζωτικής σημασίας οδικών αξόνων[3].
Κατά τη διάρκεια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας ο Ιουστινιανός Α’ αποκατέστησε τα δημόσια λουτρά και ένα νοσοκομείο.
Ο ναύαρχος Ευστάθιος Κυμινιανός επαοχύρωσε το νησί με εντολή του Αλέξιου Α’ Κομνηνού στις αρχές του 12ου αιώνα, προσθέτοντας ένα συμπληρωματικό κάστρο σε ένα μικρό νησί.
Αυτό το κάστρο ονομάστηκε αργότερα “κάστρο των κοριτσιών”, επειδή έλεγαν ότι ένας βασιλιάς κράτησε την κόρη του εδώ αιχμάλωτη μέχρι που σκοτώθηκε από ένα δηλητηριώδες φίδι. Είχε προφητευτεί ότι θα πέθαινε από δάγκωμα φιδιού. Την πήγαν λοιπόν στο θαλάσσιο κάστρο, για να την προστατέψουν, αλλά ένα φίδι το πήγαν με καλάθι στο κάστρο, τη δάγκωσε και έτσι πέθανε.
Ο Κώρυκος κατακτήθηκε από τους Αρμένιους αμέσως μετά την ανοικοδόμησή του από τους Βυζαντινούς.
Μέχρι τα μέσα του 14ου αιώνα οι Αρμένιοι κατείχαν τόσο τα ηπειρωτικά όσο και τα νησιωτικά κάστρα, τα οποία φύλαγαν αυτό το στρατηγικό λιμάνι για το Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικίας.
Ο Σίμων, ο βαρόνος του Κούικου, παρευρέθηκε στη στέψη του βασιλιά Λεβώνα Α’ το 1198/99. Οι επόμενοι Αρμένιοι ευγενείς διατήρησαν την εξουσία στην περιοχή (με λίγες σύντομες διακοπές) μέχρι το 1360, όταν ο Πέτρος Α’, ο βασιλιάς της Κύπρου, απομάκρυνε τους Μαμελούκους και ανέλαβε την επικυριαρχία. Στα τέλη του 14ου αιώνα έπεσε ξανά στα χέρια των Τούρκων. Από το 1448 ή το 1454 ανήκε εναλλάξ στους Καραμανίδες, στους Αιγύπτιους, στους Καραμανίδες για δεύτερη φορά και τέλος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ
Αρχαιολογικές έρευνες που δημοσιεύθηκαν το 1982 και το 1987 διαπίστωσαν ότι οι Αρμένιοι διατήρησαν (με περιστασιακές επισκευές) την απλή βυζαντινή κάτοψη του ηπειρωτικού κάστρου με τους ορθογώνιους διπλούς τοίχους, τους τετράγωνους πύργους και τα δύο παρεκκλήσια, τα οποία ήταν όλα χτισμένα με τοιχοποιία από την κοντινή ύστερη αρχαία πόλη.
Η μόνη πρωτότυπη αρμενική κατασκευή είναι ένα μικρό παρεκκλήσι.
Το Κιζκαλεσί στο νησί έχει τα εκτεταμένα ερείπια της αρμενικής ανοικοδόμησης. Το νησί κάποτε συνδεόταν με το ηπειρωτικό οχυρό με κυματοθραύστη.
*Αψίδα θριάμβου
Τα ερείπια της πόλης είναι εκτεταμένα. Ανάμεσά τους είναι μια αψίδα θριάμβου, μια νεκρόπολη με έναν όμορφο χριστιανικό τάφο, σαρκοφάγοι κ.λπ.
*Τα κάστρα
Τα δύο μεσαιωνικά κάστρα, το ένα στην ακτή, το άλλο σε μια νησίδα, συνδέονται από μια ερειπωμένη προβλήτα και σώζονται μερικώς.
Το πρώτο θεωρούνταν απόρθητο.
Τα τείχη του κάστρου στην ηπειρωτική χώρα περιέχουν πολλά κομμάτια κιόνων.
* Εκκλησίες στο κάστρο
Βρίσκονται επίσης τρεις εκκλησίες, η μία διακοσμημένη με τοιχογραφίες. Τα τείχη της αρχαίας πόλης μπορεί να ανιχνευθούν ακόμη και φαίνεται ότι υπάρχουν αρκετά λείψανα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά.
*Ελαιοτριβεία.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα των αρχαίων πατητηριών λαδιού και κρασιού που σώζονται γύρω από την πόλη
Η παραγωγή λαδιού και κρασιού γινόταν με εξελιγμένες μεθόδους, και τα κατάλοιπά τους είναι ορατά παντού στην ενδοχώρα του Κιζ Καλεσί:
Οι αρχαίοι κάτοικοι δεν έχτιζαν απλώς κτίρια, αλλά σκάλιζαν τα πατητήρια απευθείας στον σκληρό ασβεστόλιθο της περιοχής. Σώζονται εκατοντάδες κυκλικές και τετράγωνες λεκάνες (δεξαμενές) όπου γινόταν η σύνθλιψη των σταφυλιών και των ελιών.
Τεράστιοι διάτρητοι λίθοι που χρησιμοποιούνταν στα μοχλωτά πιεστήρια για να ασκούν πίεση στις ελιές.
* Νεκρόπολη
Υπάρχει στην πόλη μια από τις μεγαλύτερες νεκροπόλεις της Μεσογείου, με εκατοντάδες σαρκοφάγους και λαξευτούς τάφους διάσπαρτους στην κοιλάδα. Πολλοί τάφοι φέρουν ανάγλυφα που δείχνουν τα επαγγέλματα των νεκρών (όπως εμπόρους λαδιού ή τεχνίτες).
*Αγροτικές Επαύλεις
Αρχαία πέτρινα αγροκτήματα απομονωμένα στους λόφους, τα οποία διέθεταν τα δικά τους αυτόνομα πατητήρια, στέρνες νερού και αποθήκες για αμφορείς.
*Ρωμαϊκά Υδραγωγεία
Εντυπωσιακές πέτρινες τοξωτές γέφυρες που μετέφεραν νερό από τον ποταμό
άμο στην πόλη του Κωρύκου για τις ανάγκες των κατοίκων και των βιοτεχνιών.
ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΠΙΣΤΕΥΩ ΣΤΟΝ ΚΩΡΥΚΟ
Η θρησκευτική ταυτότητα του Κωρύκου (Kızkalesi) μεταβλήθηκε ριζικά μέσα στους αιώνες, περνώντας από την αρχαία ελληνική μυθολογία και τον παγανισμό, στην απόλυτη χριστιανική κυριαρχία (Βυζαντινοί και Αρμένιοι),
Η περίοδος του Χριστιανισμού άφησε ένα συγκλονιστικό αρχαιολογικό αποτύπωμα: 14 χριστιανικές εκκλησίες σώζονται στην περιοχή,
* Θρησκεία στην αρχαιότητα
Στην αρχαιότητα, το θρησκευτικό πιστεύω στον Κώρυκο της Κιλικίας (τη σημερινή Kızkalesi στην Τουρκία) πέρασε από δύο κύριες φάσεις: την αρχαία ελληνική πολυθεϊστική λατρεία και, αργότερα, τον Χριστιανισμό.
* Ελληνιστικοί και Ρωμαϊκοί Χρόνοι
Η περιοχή του Κωρύκου ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη μυθολογία και τη λατρεία των θεών του Ολύμπου, έχοντας έντονο τοπικό χαρακτήρα λόγω του περίφημου Κωρύκειου Άντρου (ενός εντυπωσιακού γεωλογικού σπηλαίου-βαράθρου στην περιοχή).
* Λατρεία του Δία (Ζεύς Κώρυκος): Ο Δίας λατρευόταν στην περιοχή με την ειδική τοπική προσωνυμία Κώρυκος. Κοντά στο σπήλαιο υπήρχε σημαντικός ναός του Δία. Σύμφωνα με τη μυθολογία, στο βάραθρο αυτό ο Δίας είχε πολεμήσει και φυλακίσει προσωρινά το μυθικό τέρας Τυφώνα.
*Λατρεία των Νυμφών και του Πάνα: Το Κωρύκειο Άντρο θεωρούνταν ιερός χώρος και «άντρο νυμφών». Οι αρχαίοι κάτοικοι λάτρευαν εκεί τις Νύμφες και τον θεό Πάνα, προσφέροντας αναθήματα μέσα στο φυσικό αυτό περιβάλλον.
Η Χριστιανική Περίοδος (Ύστερη Αρχαιότητα / Βυζαντινοί Χρόνοι)
Από τον 4ο αιώνα μ.Χ. και μετά, καθώς ο Χριστιανισμός εδραιώθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ο Κώρυκος μετατράπηκε σε ένα από τα σημαντικότερα χριστιανικά και εκκλησιαστικά κέντρα της «Τραχείας Κιλικίας».
Έδρα Επισκοπής: Ο Κώρυκος έγινε επίσημη επισκοπή (υπαγόμενη στη Μητρόπολη της Ταρσού). Επίσκοποι του Κωρύκου έλαβαν μέρος στις μεγάλες Οικουμενικές Συνόδους της Εκκλησίας (όπως της Εφέσου το 431 μ.Χ. και της Χαλκηδόνας το 451 μ.Χ.).
Πλήθος Ναών: Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως τα ερείπια από τουλάχιστον 14 χριστιανικές εκκλησίες και βασιλικές που χτίστηκαν στην πόλη και στα περίχωρά της κατά την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας (5ος–6ος αιώνας μ.Χ.), αποδεικνύοντας τον πλήρη εκχριστιανισμό του πληθυσμο
ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ
Στη μικρή αυτή έκταση έχουν εντοπιστεί 14 παλαιοχριστιανικές και βυζαντινές εκκλησίες (κυρίως του 5ου και 6ου αιώνα), με τις σημαντικότερες να είναι:
*Η Μεγάλη Βασιλική (Καθεδρικός Ναός):
Μια εντυπωσιακή τρίκλιτη βασιλική με τεράστιο αίθριο (αυλή), που χρησίμευε ως ο κεντρικός ναός της επισκοπής.
Η Εκκλησία του Τάφου (Transept Church): Χτισμένη δίπλα στο τεράστιο ρωμαϊκό νεκροταφείο (νεκρόπολη). Συνδέεται με τη λατρεία των μαρτύρων και περιλαμβάνει εκατοντάδες χριστιανικές ταφικές επιγραφές που επικαλούνται την προστασία του Θεού.
Η Μικρή Βασιλική:
Βρίσκεται ανατολικά της πόλης, διακοσμημένη με περίτεχνα γεωμετρικά μωσαϊκά στο δάπεδο και κορινθιακά κιονόκρανα.
*Το Μοναστήρι στο «Κωρύκιο Άντρο» (Cennet):
Στην είσοδο της γιγαντιαίας σπηλιάς του Παραδείσου (εκεί που λατρευόταν ο Δίας) χτίστηκε μια πανέμορφη, απομονωμένη βυζαντινή εκκλησία του 5ου αιώνα, αφιερωμένη στην Παναγία, συμβολίζοντας τη νίκη του Χριστιανισμού επί της αρχαίας ειδωλολατρίας.
ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΣΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ 12ος – 14ος αι.):
Με την άφιξη των Αρμενίων χριστιανών, η θρησκευτική αρχιτεκτονική άλλαξε μορφή. Οι Αρμένιοι επισκεύασαν ορισμένες βυζαντινές εκκλησίες και έχτισαν νέες μέσα στα οχυρά τους. [1]
* Η Εκκλησία του Χερσαίου Κάστρου:
Μια εξαιρετικά διατηρημένη αρμενική εκκλησία βρίσκεται στο εσωτερικό του μεγάλου κάστρου της στεριάς. Χαρακτηρίζεται από τη στιβαρή λιθοδομή της και τις ανάγλυφες λεπτομέρειες.
*Η Εκκλησία του Θαλάσσιου Κάστρου (Kızkalesi):
Μέσα στο διάσημο κάστρο που βρίσκεται πάνω στο νησάκι, υπήρχε μικρός αρμενικός ναός (παρεκκλήσι) για τις θρησκευτικές ανάγκες της μόνιμης στρατιωτικής φρουράς.
ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΩΝ
Λόγω των Σταυροφοριών και των εμπορικών σχέσεων με τη Γένοβα και τη Βενετία, στην πόλη λειτούργησαν για κάποιο διάστημα και ρωμαιοκαθολικοί ιερείς, δημιουργώντας ένα πολυπολιτισμικό χριστιανικό μωσαϊκό (Ορθόδοξοι, Αρμένιοι Αποστολικοί και Καθολικοί).
ΟΘΩΜΑΝΟΙ
Μετά την οριστική κατάληψη της περιοχής από τους Οθωμανούς (1471) και την πλήρη ερήμωση της πόλης, η χριστιανική λατρεία σταμάτησε.Οι χριστιανικές εκκλησίες αφέθηκαν στην τύχη τους, με αποτέλεσμα πολλές να καταρρεύσουν από σεισμούς ή να χρησιμοποιηθούν ως μάντρες για ζώα από τους νομάδες.
ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΩΡΥΚΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΓΥΡΩ ΠΕΡΙΟΧΗ
Η εκπαίδευση και η παιδεία των παιδιών αυτών των χριστιανικών κοινοτήτων μέχρι το 1923 παρουσίαζε εξαιρετική άνθηση και οργανωνόταν ως εξής:
⦁ Τα σχολεία δεν χρηματοδοτούνταν από το οθωμανικό κράτος, αλλά αποκλειστικά από την τοπική ελληνική ορθόδοξη κοινότητα, την Εκκλησία, και πλούσιους ευεργέτες (εμπόρους και βαμβακοπαραγωγούς της Κιλικίας).
⦁ Στις πόλεις λειτουργούσαν Αστικές Σχολές (αρρεναγωγεία) και Παρθεναγωγεία (για τα κορίτσια), καθώς και Νηπιαγωγεία. Η φοίτηση στο δημοτικό ήταν σχεδόν καθολική για τα παιδιά της κοινότητας.
⦁ Τα παιδιά τους στα σχολεία μάθαιναν την ελληνική γλώσσα ως βασικό μάθημα για να την ανακτήσουν, ενώ χρησιμοποιούσαν και τη λεγόμενη καραμανλίδικη γραφή (τουρκική γλώσσα με ελληνικούς χαρακτήρες)..
⦁ Πολλά παιδιά εύπορων χριστιανικών οικογενειών (ιδιαίτερα Αρμενίων και Ελλήνων) φοιτούσαν σε γαλλικά, αμερικανικά ή γερμανικά κολλέγια που λειτουργούσαν στην περιοχή, αποκτώντας μια εξαιρετικά υψηλή, ευρωπαϊκού επιπέδου παιδεία.
Η ακμάζουσα αυτή εκπαιδευτική δραστηριότητα τερματίστηκε βίαια το 1922-1923, όταν τα σχολεία έκλεισαν οριστικά και οι μαθητές με τις οικογένειές τους πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς προς την Ελλάδα.
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ
Ο ΚΩΡΙΚΟΣ ΗΤΑΝ ΔΙΑΣΗΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΡΟΚΟΥ ΠΟΥ ΠΑΡΗΓΑΓΕ
Ο Κώρυκος της Κιλικίας ήταν παγκοσμίως διάσημος στην αρχαιότητα για την παραγωγή του καλύτερου και ποιοτικότερου κρόκου (σάφραν/ζαφορά) στον τότε γνωστό κόσμο. Η παραγωγή του αποτελούσε την κύρια οικονομική δραστηριότητα και πηγή πλούτου της πόλης, ενώ το προϊόν αυτό είχε γίνει συνώνυμο της πολυτέλειας.
Ο κρόκος στην αρχαία Μεσόγειο δεν ήταν απλώς ένα μπαχαρικό μαγειρικής.
Η συλλογή και η επεξεργασία του αποτελούσαν μια εξαιρετικά απαιτητική και κερδοφόρα χειρωνακτική εργασία, με τις εξής βασικές χρήσεις:
*Χρήση στην αρωματοποιία
Από τον κρόκο του Κωρύκου παρασκευαζόταν το «Κωρύκιον άλειμμα» (ή crocinum στα λατινικά). Ήταν ένα πανάκριβο, διάσημο άρωμα και λάδι περιποίησης που χρησιμοποιούσαν οι πλούσιοι Ρωμαίοι και οι βασιλείς της Ανατολής.
*Χρήση στην Ιατρική και Φαρμακευτική:
Χρησιμοποιούνταν ευρέως από γιατρούς όπως ο Ιπποκράτης και ο Διοσκουρίδης ως παυσίπονο, αφροδισιακό, γιατρικό για στομαχικές διαταραχές και φλεγμονές.
* Χρήση στην Βαφική
⦁ Τα στίγματά του έδιναν ένα λαμπερό, χρυσοκίτρινο χρώμα με το οποίο έβαφαν τα πολυτελή ενδύματα των βασιλέων, των νυφών και των ιερέων.
Χρήση στο Θέατρο και τις Θρησκευτικές Τελετές
Οι Ρωμαίοι σκόρπιζαν νερό αναμεμειγμένο με κωρύκιο κρόκο στα δάπεδα των θεάτρων και των αμφιθεάτρων για να φρεσκάρουν την ατμόσφαιρα και να αναδύεται πολυτελές άρωμα.
Τι ελεγε ο Στράβων για την Ποιότητά του;
Ο σπουδαίος αρχαίος γεωγράφος Στράβων στα Γεωγραφικά του (Βιβλίο ΙΔ΄) αναφέρεται εκτενώς στον Κώρυκο και στο περίφημο «Κωρύκιο Άντρο» (το μεγάλο σπήλαιο της περιοχής).
Ο Στράβων δηλώνει ρητά ότι: Είναι ο καλύτερος στον κόσμο: Σημειώνει ότι σε ολόκληρη την περιοχή του Κωρύκιου Άντρου φύεται ο κρόκος, ο οποίος «άριστος των άλλων» (είναι ο καλύτερος από όλους τους άλλους που παράγονται σε άλλα μέρη της γης).
Εξηγούσε ότι το ιδιαίτερο μικροκλίμα και το εύφορο, προστατευμένο έδαφος μέσα και γύρω από το βάραθρο/σπήλαιο ευνοούσαν την αυτοφυή ανάπτυξη και καλλιέργεια του φυτού, δίνοντάς του μοναδική ένταση, άρωμα και ιδιότητες.
Λόγω αυτής της αναφοράς του Στράβωνα (αλλά και άλλων συγγραφέων όπως ο Πλίνιος και ο Διοσκουρίδης), ο όρος «Κωρύκιος» χρησιμοποιούνταν στην αρχαία λογοτεχνία ποιητικά ως μεταφορά για οτιδήποτε είχε εξαιρετικό, βασιλικό άρωμα και ασύγκριτη ποιότητα.
Η ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΡΟΚΟΥ
Εκτός από την παγκόσμιας εμβέλειας παραγωγή ΤΟΥ κρόκου (σήμερα σάφραν ) οι
κάτοικοι του αρχαίου Κωρύκου είχαν αναπτύξει μια εξαιρετικά δυναμική οικονομία..
Ο Κώρυκος εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα εξαγωγικά και εμπορικά κέντρα της Τραχεια Κιλικίιας με τις κύριες δραστηριότητες των κατοίκων να περιλαμβάνουν:Κκατασκευαστές, εμπόρους κρασιού, λαδιού και υφασμάτων, καθώς και μόνιμη στρατιωτική φρουρά (Κουρικιώτες).
⦁ Αναλυτικότερα :
⦁ Ελαιοπαραγωγή
Η περιοχή διέθετε τεράστιες εκτάσεις με ελαιώνες. Οι κάτοικοι παρήγαγαν ελαιόλαδο υψηλΉς ποιότητος, το οποίο αποθηκευόταν σε αμφορείς και εξαγόταν μέσω του λιμανιού σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
*Αμπελουργία
Το κρασί της Κιλικίας ήταν ονομαστό. Η καλλιέργεια των αμπελιών και η παραγωγή οίνου αποτελούσε βασικό πυλώνα της τοπικής αγροτικής οικονομίας.
* Υφαντουργία και Βαφική
Οι ντόπιοι τεχνίτες επεξεργάζονταν μαλλί και υφάσματα, τα οποία έβαφαν με το χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα που έβγαζαν από τον κρόκο.
⦁ * Εξόρυξη πετράς
Υπήρχαν λατομεία που εξοριζότανε πετρά για κτισμένο κτιρίων και όχι μόνον.
Στην περιοχή υπήρχαν οργανωμένα συνεργεία λιθοξόων και χτιστών, οι οποίοι όχι μόνο έχτισαν τα εντυπωσιακά δημόσια κτίρια της πόλης, αλλά σκάλιζαν και τις εκατοντάδες σαρκοφάγους της γιγαντιαίας νεκρόπολης.
⦁
* Εμπόριο:&Ναυτιλια
Λόγω του ασφαλούς φυσικού λιμανιού της, η πόλη διέθετε πολλούς ναυτικούς, καραβοκύρηδες και εμπόρους. Λειτούργησε για αιώνες ως πύλη εξόδου για τα αγροτικά προϊόντα που έρχονταν από την ενδοχώρα (το «hinterland» της Κιλικίας).
Λειτούργησε ως βασικός κόμβος εξαγωγής κρασιού και ελαιολάδου στη
Μεσογειο θάλασσα
ΣΗΜΕΡΑ
Σήμερα, το Κιζ Καλεσί (Kızkalesi) δεν είναι αυτόνομος δήμος, αλλά αποτελεί επίσημα μια παραθαλάσσια συνοικία (mahalle) που υπάγεται διοικητικά στον Δήμο του Έρδεμλι (Erdemli) της επαρχίας Μερσίνης.
Ο σταθερός πληθυσμός της συνοικίας ανέρχεται σε περίπου 1.600 με 1.800 κατοίκους (οι επίσημες καταγραφές αναφέρουν 1.781 κατοίκους).
⦁ Ο πληθυσμός κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, εκτινάσσεται κατακόρυφα. Λόγω της διάσημης παραλίας και του εμβληματικού θαλάσσιου κάστρου, η πόλη γεμίζει με χιλιάδες εγχώριους και διεθνείς τουρίστες, καθώς και με εποχιακούς εργαζόμενους σε ξενοδοχεία και εστιατόρια.
