Ο Δήμος Κοζάνης νομιμοποιείται να προσβάλει τη συγχώνευση του 5ου και 13ου Νηπιαγωγείου (Ανδρέα Παπαζαχαρία)

Την Πέμπτη 23-7-2026 κατατέθηκε στον Δήμο Κοζάνης η απάντηση του Νομικού Συμβούλου της Επιτροπής Αγώνα στην αρνητική γνωμοδότηση του δικηγόρου του Δήμου για την άσκηση ένδικων μέσων κατά της Υπουργικής Απόφασης συγχώνευσης του 5ου και 13ου Νηπιαγωγείου Κοζάνης.

Μεταξύ άλλων, ο Νομικός Σύμβουλος καταλήγει στα εξής θεμελιώδη συμπεράσματα:

• Ο Δήμος Κοζάνης έχει έννομο συμφέρον και κατά συνέπεια νομιμοποιείται να προσβάλει την ανωτέρω απόφαση.
• Το έγγραφο του δικηγόρου του Δήμου έχει συμβουλευτικό/γνωμοδοτικό χαρακτήρα και η οριστική απόφαση για την άσκηση ένδικων βοηθημάτων ανήκει στα αρμόδια συλλογικά όργανα (Δημοτική Επιτροπή, Δημοτικό Συμβούλιο κατά περίπτωση).

Επειδή η απάντηση του Νομικού Συμβούλου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, λόγω της νομικής της τεκμηρίωσης και για λόγους διαφάνειας της όλης διαδικασίας, έχει αποσταλεί αυτούσια στα Μέσα Ενημέρωσης και είναι στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου.

Να επαναλάβω στο σημείο αυτό ότι υπάρχει δέσμευση από τον υπογράφοντα για ανάληψη του συνόλου της δαπάνης της νομικής εκπροσώπησης του Δήμου στο Σ.τ.Ε.

Να υπενθυμίσω επίσης την ομόφωνη αρνητική γνωμοδότηση του Δημοτικού Συμβουλίου (Αρ. Απόφασης 265/2025) για τη συγχώνευση του 5ου και 13ου Νηπιαγωγείου Κοζάνης.

Κατόπιν των παραπάνω, ο Δήμος Κοζάνης οφείλει να προβεί στην κατάθεση της αίτησης ακύρωσης και της αίτησης αναστολής εκτέλεσης κατά της Υπουργικής Απόφασης συγχώνευσης των συγκεκριμένων νηπιαγωγείων.

Ανδρέας Παπαζαχαρίας

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ

Ακολουθεί ανάλυση του σχετικού εγγράφου (απαντητικό έγγραφο του πληρεξούσιου δικηγόρου του Δήμου Κοζάνης, με αρ. πρωτ. 23636/20-7-2026) και εντοπισμός των νομικών και λογικών αδυναμιών του, με βάση αποκλειστικά το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο που περιλαμβάνεται στο πλαίσιο (Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης – ν. 5314/2026 και συναφείς κανονιστικές αποφάσεις).

Α. Νομική βάση και κρίσιμες διατάξεις

Το ζήτημα αφορά (α) τις αρμοδιότητες του Δήμου σε σχέση με τη λειτουργία και τη «γεωγραφία» των σχολικών μονάδων και (β) το έννομο συμφέρον και τη νομιμοποίηση του Δήμου να προσβάλει διοικητική πράξη συγχώνευσης δημόσιων νηπιαγωγείων.

Οι κρίσιμες διατάξεις είναι:

• Άρθρο 317 ν. 5314/2026 (τεκμήριο καθημερινότητας): προβλέπει ότι, όταν μια αρμοδιότητα δεν έχει αποδοθεί ρητά σε δήμο/περιφέρεια ή σε άλλο δημόσιο όργανο, ο δήμος δύναται, με τη διαδικασία που ορίζει το άρθρο, να την αναλάβει εφόσον εντάσσεται λειτουργικά στην καθημερινότητα των κατοίκων. Η ανάληψη γίνεται με κανονιστική απόφαση δημοτικού συμβουλίου, η οποία υπόκειται σε υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας κατά το άρθρο 690.
• Άρθρο 318 ν. 5314/2026 (δημοτικές κανονιστικές πράξεις τοπικού ενδιαφέροντος): ο δήμος ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, θέματα που άπτονται της διαχείρισης παραχωρούμενων σχολικών ακινήτων.
• Άρθρο 336 ν. 5314/2026 (γνώμη δήμων και περιφερειών για ειδικά θέματα): προβλέπει την υποχρεωτική γνωμοδότηση των δημοτικών συμβουλίων και ρητά ορίζει ότι «δεν επιτρέπεται απαλλοτρίωση, διάθεση, δέσμευση ή οποιουδήποτε είδους επέμβαση ή περιορισμός στη διοίκηση, στη διαχείριση και στη διάθεση δημοτικών κτημάτων, έργων, υπηρεσιών… χωρίς προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του οικείου δημοτικού συμβουλίου».
• Άρθρο 578 ν. 5314/2026 (αξιοποίηση σχολικών χώρων): προβλέπει την αρμοδιότητα του δημάρχου για τη ρύθμιση της συστέγασης δημόσιων σχολείων και τον καθορισμό αποκλειστικής/κοινής χρήσης χώρων, καθώς και τη διάθεση σχολικών κτηρίων που έχουν παύσει να λειτουργούν με απόφαση δημοτικού συμβουλίου.
• Άρθρο 692 ν. 5314/2026 (ειδική διοικητική προσφυγή): ορίζει ότι δικαίωμα ειδικής διοικητικής προσφυγής έχει «οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον» κατά κανονιστικής ή ατομικής εκτελεστής διοικητικής πράξης ή παράλειψης οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας των οργάνων της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Β. Κριτήρια/Στοιχεία ελέγχου του απαντητικού εγγράφου.

Για να κριθεί η βασιμότητα της απάντησης του δικηγόρου του Δήμου, εξετάζονται:

1. Αν πράγματι ο Δήμος στερείται κάθε αρμοδιότητας ως προς τη διαμόρφωση του σχολικού χάρτη.
2. Αν η γνωμοδοτική συμμετοχή του Δήμου στη διαδικασία συγχώνευσης θεμελιώνει ή όχι έννομο συμφέρον για προσβολή της τελικής υπουργικής απόφασης.
3. Αν η αρμοδιότητα του δικηγόρου του Δήμου εκτείνεται στο να απαντά με «άρνηση νομιμοποίησης» σε αίτημα δημότη.
4. Αν οι επικαλούμενες πηγές (ν. 4512/2018, Π.Δ. 79/2017, ν. 3852/2010, ΣτΕ 1815/2022, ΣτΕ 2066/2016) χρησιμοποιούνται ορθά και συνεπώς προς το ερώτημα.

Γ. Εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά – Λάθη και αδυναμίες του εγγράφου

1. Σύγχυση μεταξύ «αρμοδιότητας του Δήμου να αποφασίζει για συγχώνευση» και «νομιμοποίησης του Δήμου να προσβάλει την απόφαση συγχώνευσης».
   Το έγγραφο θεμελιώνει την άρνησή του κυρίως στο επιχείρημα ότι η αρμοδιότητα ίδρυσης/κατάργησης/συγχώνευσης σχολικών μονάδων ανήκει στον Υπουργό Παιδείας. Αυτό είναι ορθό ως προς την ουσιαστική αρμοδιότητα έκδοσης της πράξης, αλλά δεν ταυτίζεται με το ζήτημα της ενεργητικής νομιμοποίησης του Δήμου να προσφύγει δικαστικά. Πρόκειται για δύο διαφορετικά νομικά ζητήματα που το έγγραφο συγχέει και αντιμετωπίζει ως ένα.
2. Παραγνώριση των αρμοδιοτήτων που απορρέουν από το τεκμήριο καθημερινότητας (άρθρο 317 ν. 5314/2026).
   Το άρθρο 317 του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης θεσπίζει ρητά ένα ευρύ πεδίο ανάληψης αρμοδιοτήτων από τον δήμο για ζητήματα που εντάσσονται στην «καθημερινότητα των κατοίκων». Η χωρική οργάνωση της προσχολικής εκπαίδευσης (πού πηγαίνει το νήπιο, τι απόσταση διανύει, ποια είναι η υποδομή στέγασης) αφορά ευθέως την καθημερινότητα. Το έγγραφο δεν εξετάζει καθόλου το άρθρο 317, ενώ αυτό θα μπορούσε να θεμελιώσει τουλάχιστον ένα πεδίο έννομου συμφέροντος του Δήμου (και όχι απαραίτητα αρμοδιότητας έκδοσης της τελικής πράξης).
3. Εσφαλμένη γενίκευση ότι η γνωμοδοτική συμμετοχή «δεν θεμελιώνει ποτέ έννομο συμφέρον».
   Το έγγραφο ισχυρίζεται ότι η προβλεπόμενη γνωμοδότηση του δημοτικού συμβουλίου δεν αρκεί για να προσδώσει έννομο συμφέρον στον Δήμο. Ωστόσο:
   • Το άρθρο 336 παρ. 4 ν. 5314/2026 ορίζει ρητά ότι, όπου ο νόμος απαιτεί σύμφωνη γνώμη του δημοτικού συμβουλίου, δεν επιτρέπεται επέμβαση ή περιορισμός στη διοίκηση/διαχείριση δημοτικών κτημάτων, έργων και υπηρεσιών χωρίς αυτή. Στο μέτρο που η συγχώνευση επηρεάζει τη χρήση δημοτικών ακινήτων (σχολικών διδακτηρίων που έχουν παραχωρηθεί/ανήκουν στη σχολική περιουσία υπό τη διαχείριση του Δήμου), υπάρχει άμεση θεσμοθετημένη έννομη θέση του Δήμου.
   • Το άρθρο 578 αναθέτει στον δήμο τη ρύθμιση της συστέγασης και της αξιοποίησης σχολικών χώρων και τη διαχείριση των διδακτηρίων μετά την παύση λειτουργίας τους. Άρα η πράξη συγχώνευσης έχει άμεσες συνέπειες στη σφαίρα αρμοδιοτήτων του Δήμου (τι θα γίνει με το κτήριο, πώς θα στεγαστεί η νέα μονάδα, ποιες δαπάνες θα προκύψουν).

   Ο ισχυρισμός ότι «η συμμετοχή του Δήμου γίνεται μόνο για την ορθή εφαρμογή των σχετικών διατάξεων» παραγνωρίζει ότι, όταν από την υπουργική απόφαση πλήττεται συγκεκριμένη θεσμοθετημένη αρμοδιότητα διαχείρισης δημοτικής (σχολικής) περιουσίας, ενεργοποιείται ίδιο έννομο συμφέρον του Δήμου.

4. Χρήση επιχειρημάτων ουσιαστικής/πολιτικής σκοπιμότητας αντί για νομική τεκμηρίωση.
   Το τελευταίο μέρος του εγγράφου αναφέρεται στο ότι:
   • ο αιτών δεν προκύπτει να είναι γονέας νηπίου στα συγκεκριμένα νηπιαγωγεία,
   • έχουν προηγηθεί πολλές άλλες συγχωνεύσεις χωρίς προσβολή,
   • η μετακίνηση αφορά «μερικές εκατοντάδες μέτρα με τα πόδια»,
   • υπάρχει «γενικότερο δημογραφικό πρόβλημα».

   Τα ανωτέρω:

   • Δεν αποτελούν νομικά επιχειρήματα για την άρνηση παροχής νομικής συνδρομής/άσκησης ένδικων βοηθημάτων από τον Δήμο.
   • Συγχέουν το έννομο συμφέρον του δημότη-αιτούντος (που είναι διακριτό ζήτημα, κρινόμενο κατά τα άρθρα 47 π.δ. 18/1989 για την αίτηση ακυρώσεως, τα οποία δεν περιλαμβάνονται στο διαθέσιμο πλαίσιο) με το ζήτημα της αρμοδιότητας/νομιμοποίησης του Δήμου. Το κατά πόσο ο δημότης έχει έννομο συμφέρον δεν κρίνει ο δικηγόρος του Δήμου· θα το κρίνει το δικαστήριο.
   • Αναφορές σε «απορία της Υπηρεσίας» για τα κίνητρα του αιτούντος ή σε άλλες περιπτώσεις συγχωνεύσεων που δεν προσβλήθηκαν αποτελούν αξιολογικές κρίσεις, όχι νομική αιτιολογία.
5. Επίκληση παρωχημένου πλαισίου (ν. 3852/2010) παράλληλα με τον ν. 5314/2026, χωρίς αναφορά στη μεταξύ τους σχέση.
   Το έγγραφο επικαλείται τόσο τον νέο Κώδικα (ν. 5314/2026) όσο και τον ν. 3852/2010, χωρίς να διευκρινίζει ποιες διατάξεις του τελευταίου εξακολουθούν να ισχύουν και ποιες έχουν αντικατασταθεί από τον νέο Κώδικα. Επίσης, ο ν. 4512/2018 και το π.δ. 79/2017 μνημονεύονται γενικώς, χωρίς παραπομπή σε συγκεκριμένα άρθρα.
6. Ρόλος και αρμοδιότητα του Νομικού Γραφείου του Δήμου.
   Ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Δήμου καταλήγει ότι «η Υπηρεσία μας λειτουργεί σύμφωνα με ένα συγκεκριμένο νομικό και θεσμικό πλαίσιο που δεν της επιτρέπει την υποστήριξη ατομικών ή ιδιωτικών συμφερόντων». Το επιχείρημα αυτό είναι:
   • Ορθό ως προς το ότι ο Δήμος δεν εκπροσωπεί ιδιώτες· ο δημότης έχει δικαίωμα να ασκήσει ο ίδιος αίτηση ακυρώσεως και δεν χρειάζεται τη «συναίνεση» του Δήμου.
   • Άσχετο, ωστόσο, ως προς το ζήτημα αν ο Δήμος οφείλει ο ίδιος -ως ΟΤΑ- να προσβάλει την πράξη. Η απόφαση για άσκηση ή μη ενδίκων βοηθημάτων από τον Δήμο λαμβάνεται από τα αρμόδια συλλογικά όργανα (δημοτική επιτροπή/δημοτικό συμβούλιο), κατόπιν γνωμοδότησης του δικηγόρου. Το έγγραφο του δικηγόρου έχει συμβουλευτικό/γνωμοδοτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την απόφαση του αρμόδιου οργάνου.

Δ. Προτεινόμενοι άξονες απάντησης προς τον Δήμο (χωρίς αντιδικία)

Με βάση τα ανωτέρω, μια απάντηση προς τον Δήμο θα μπορούσε να δομηθεί ως εξής:

1. Επί της αρμοδιότητας του Υπουργού Παιδείας.
   Δεν αμφισβητείται ότι, κατά το ισχύον πλαίσιο, η ίδρυση, κατάργηση, συγχώνευση, υποβιβασμός δημόσιων σχολικών μονάδων εκδίδεται με απόφαση του Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, ύστερα από γνωμοδοτήσεις.
   Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι ποιος εκδίδει την πράξη, αλλά ποιος νομιμοποιείται να την προσβάλει.
2. Επί της ενεργητικής νομιμοποίησης του Δήμου.
   • Κατά το άρθρο 336 παρ. 4 ν. 5314/2026, ο Δήμος έχει θεσμοθετημένη έννομη θέση επί ζητημάτων που αφορούν διαχείριση/διάθεση δημοτικών ακινήτων και υπηρεσιών (συμπεριλαμβανομένων των διδακτηρίων).
   • Κατά το άρθρο 578 ν. 5314/2026, ο Δήμος έχει ρητή αρμοδιότητα στη ρύθμιση της συστέγασης δημόσιων σχολείων, στον καθορισμό αποκλειστικής/κοινής χρήσης χώρων και στη διάθεση κτηρίων που παύουν να λειτουργούν. Η υπουργική απόφαση συγχώνευσης επιδρά ευθέως στη σφαίρα αυτών των αρμοδιοτήτων.
   • Κατά το άρθρο 317 ν. 5314/2026, στο πλαίσιο του τεκμηρίου καθημερινότητας, ο Δήμος έχει επιπρόσθετο ενδιαφέρον για ζητήματα που αφορούν την καθημερινή ζωή των κατοίκων, όπως η πρόσβαση σε δημόσια προσχολική εκπαίδευση.

   Επομένως, η κατηγορηματική δήλωση του Νομικού Γραφείου ότι «δεν προκύπτει αρμοδιότητα, ούτε νομιμοποιείται ο Δήμος» θα έπρεπε τουλάχιστον να αιτιολογηθεί κατόπιν στάθμισης των παραπάνω διατάξεων και όχι με απλή παραπομπή σε νομοθεσία για την αρμοδιότητα έκδοσης της πράξης.

3. Επί του δικαιώματος του δημότη.
   Ανεξάρτητα από τη στάση του Δήμου, ο δημότης δύναται να ασκήσει αυτοτελώς αίτηση ακυρώσεως ενώπιον του ΣτΕ, εφόσον πληρούνται οι όροι του έννομου συμφέροντος. Ο Δήμος δεν είναι αρμόδιος να αποφασίσει αν ο δημότης έχει έννομο συμφέρον· αυτό κρίνεται από το δικαστήριο.
   Οι αναφορές στο απαντητικό έγγραφο σχετικά με το «αν είναι γονέας», «γιατί δεν προσβλήθηκαν προηγούμενες συγχωνεύσεις» ή «η απόσταση είναι μικρή» δεν έχουν νομική βαρύτητα ως προς αυτό.
4. Επί της διαδικασίας εντός του Δήμου.
   Η οριστική απόφαση για την άσκηση ή μη ενδίκων βοηθημάτων από τον ίδιο τον Δήμο ανήκει στα αρμόδια συλλογικά όργανα (δημοτική επιτροπή, δημοτικό συμβούλιο κατά περίπτωση), κατόπιν γνωμοδότησης του δικηγόρου. Το έγγραφο του δικηγόρου, όσο και αν καταλήγει αρνητικά, δεν προδικάζει την τελική απόφαση, εφόσον το ζήτημα εισαχθεί προς συζήτηση στο αρμόδιο όργανο.
5. Αντιπαραβολή/Ανασκόπηση των βασικών λαθών (συνοπτικά)
   • Λάθος 1: Ταύτιση «αρμοδιότητας έκδοσης» με «νομιμοποίηση προσβολής».
   • Λάθος 2: Αγνόηση του άρθρου 317 (τεκμήριο καθημερινότητας) του ν. 5314/2026.
   • Λάθος 3: Αγνόηση του άρθρου 336 παρ. 4 και του άρθρου 578 του ν. 5314/2026, τα οποία θεμελιώνουν ίδια έννομη θέση του Δήμου επί σχολικών ακινήτων και υπηρεσιών.
   • Λάθος 4: Χρήση εξωνομικών επιχειρημάτων (κίνητρα αιτούντος, άλλες συγχωνεύσεις, δημογραφικό πρόβλημα) σε έγγραφο νομικής φύσης.
   • Λάθος 5: Αναλογική εφαρμογή νομολογίας για αντικειμενικές αξίες σε ζήτημα εκπαιδευτικής χωροθέτησης, χωρίς τεκμηρίωση.
   • Λάθος 6: Παράλληλη επίκληση παλαιότερης (ν. 3852/2010) και ισχύουσας νομοθεσίας (ν. 5314/2026) χωρίς διευκρίνιση της μεταξύ τους σχέσης.
   • Λάθος 7: Υπονοούμενη υποκατάσταση του αρμόδιου συλλογικού οργάνου του Δήμου από τη γνωμοδότηση του δικηγόρου.
   • Λάθος 8: Σύγχυση μεταξύ «άρνησης εκπροσώπησης ιδιώτη» (ορθό) και «άρνησης του Δήμου να προσφύγει ως ΟΤΑ» (χρήζει διαφορετικής αιτιολογίας).

Νομοθεσία

• Άρθρο 317 ν. 5314/2026, Αρμοδιότητες που απορρέουν από το τεκμήριο καθημερινότητας (ΦΕΚ Α’ 103/2026)
• Άρθρο 318 ν. 5314/2026, Δημοτικές κανονιστικές πράξεις τοπικού ενδιαφέροντος (ΦΕΚ Α’ 103/2026)
• Άρθρο 336 ν. 5314/2026, Γνώμη δήμων και περιφερειών για ειδικά θέματα (ΦΕΚ Α’ 103/2026)
• Άρθρο 578 ν. 5314/2026, Αξιοποίηση σχολικών χώρων, υποδομών και λοιπών εγκαταστάσεων (ΦΕΚ Α’ 103/2026)
• Άρθρο 690 ν. 5314/2026, Κατηγορίες πράξεων που εμπίπτουν στον υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας (ΦΕΚ Α’ 103/2026)
• Άρθρο 692 ν. 5314/2026, Δικαίωμα άσκησης ειδικής διοικητικής προσφυγής (ΦΕΚ Α’ 103/2026)