ΚΕΛΕΝΤΕΡΙΣ ΚΙΛΙΚΙΑΣ : ΤΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΤΕΡΟ ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΗΛΙΑΚΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΙΚΗΣ ΗΓΕΜΟΝΙΑΣ
(Κελένδερις (Kelenderis), Celenderis. Γιλινντέρα (Gilindere),Aydıncık.)
ΣΤΑΥΡΟΥ Π. ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ Συγγραφέα – Ιστορικού ερευνητή.
Η Κελένδερις (Kelenderis) ήταν αρχαία ελληνική πόλη και λιμάνι στην Κιλικία, η οποία σήμερα ταυτίζεται με τη σύγχρονη πόλη Aydıncık της επαρχίας Μερσίνης (Mersin) στην Τουρκία. Βρίσκεται στα νότια παράλια της Μικράς Ασίας, στις ακτές της Μεσογείου.
ΘΕΣΗ
Βρίσκεται στις ακτές της Μεσογείου, 173 μ.χλμ. (107 μίλια) από το Μέρσιν και 325 χλμ. (202 μίλια) από την Αττάλεια.
Η Κελενδέρις έχει επίσης κληθεί στα Αρμένα Κελεντερίδα, και στο Ζιλιντίρ, από το Κελέντερις (ελληνικά: Κελενςησ).
Αυτή η απομακρυσμένη ακτογραμμή είναι ως επί το πλείστον παρθένα και μήκους 38 χιλιομέτρων, συμπεριλαμβανομένης κάποιας αμμώδους παραλίας, και η πόλη Aydıncık απλώνεται κατά μήκος της ακτής κοντά σε ένα μικρό σημείο, Sancak Burnu.
Οδικές αποστάσεις της Κελενδέριδος (Aydıncık) από τις σημαντικότερες γειτονικές πόλεις:
Σελεύκεια (Silifke): Περίπου 80 χλμ. ανατολικά (η διαδρομή διαρκεί περίπου 1 ώρα και 15 λεπτά).
Ανεμούριο (Anamur): Περίπου 53 χλμ. δυτικά.
Μερσίνη (Mersin): 173 χλμ. ανατολικά (η πρωτεύουσα της επαρχίας).
Αττάλεια (Antalya): 325 χλμ. δυτικά.Ο
ΟΝΟΜΑ
Η πόλη έχει αλλάξει αρκετά ονόματα κατά τη διάρκεια της μακράς ιστορίας της, αντανακλώντας τις διαφορετικές πολιτισμικές επιρροές της περιοχής λεγόταν ή γραφόταν::
Κελένδερις (Kelenderis), Celenderis. Γιλινντέρα (Gilindere),Aydıncık.
Κελένδερις (Kelenderis): Το αρχαίο ελληνικό όνομα της πόλης. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ιδρύθηκε από τον Σάνδοκο, εγγονό του Φαέθοντα, ο οποίος μετανάστευσε από τη Συρία. Το όνομα θεωρείται ότι έχει πανάρχαια προέλευση (πιθανώς φοινικική ή προ-ελληνική) και συνδέθηκε αργότερα με την αποικία των Σαμίων στην περιοχή.
Celenderis: Η λατινική απόδοση του ονόματος κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, όταν η πόλη γνώρισε μεγάλη άνθιση ως σημαντικό εμπορικό λιμάνι.
Γιλινντέρα (Gilindere): Κατά τον Μεσαίωνα και την οθωμανική περίοδο, το αρχαίο όνομα “Κελένδερις” παραφθάρθηκε σε “Gilindere”. Με αυτό το όνομα ήταν γνωστή η πόλη μέχρι και τα μέσα του 20ού αιώνα.
Aydıncık: Το σημερινό επίσημο όνομα της πόλης, το οποίο υιοθετήθηκε το 1965.
Ετυμολογία: Προέρχεται από την τουρκική λέξη aydın (φωτεινός, πεφωτισμένος) και την υποκοριστική κατάληξη -cık. Μπορεί να ερμηνευτεί ως «μικρό φωτεινό μέρος» ή να αναφέρεται σε κάποιο πρόσωπο.
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Η Κελένδερις δεν διαθέτει ακριβή, συνεχή δημογραφική καταγραφή για την αρχαιότητα και το μεσαίωνα, αλλά ο πληθυσμός της παρακολουθείται κυρίως μέσω της ιστορικής της σημασίας ως λιμάνι και των σύγχρονων απογραφών.
Ιστορική και Πληθυσμιακή Διαδρομή
Αρχαία και Ρωμαϊκή Εποχή: Αποικία των Σαμίων από τον 8ο–7th αιώνα π.Χ., υπήρξε ακμάνων εμπορικός λιμένας και μέλος της Δηλιακής Συμμαχίας. Ο πληθυσμός της παρουσίασε διακυμάνσεις λόγω πειρατικών επιδρομών, για να αναπτυχθεί ξανά επί Ρωμαιοκρατίας.
Βυζαντινή και Οθωμανική Περίοδος: Γνωστή ως Γκιλιντέρε (Gilindere), λειτούργησε ως ζωτικός κρίκος επικοινωνίας και εμπορίου ανάμεσα στη Μικρά Ασία και την Κύπρο με σταθερό τοπικό πληθυσμό έως τις αρχές του 20ού αιώνα
2009: 11.651 κάτοικοι (συνολική περιοχή)
2013: 11.473 κάτοικοι
2017: 10.948 κάτοικοι
2022: 11.468 κάτοικοι (με περίπου 8.187 κατοίκους στο κυρίως αστικό τμήμα)
ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ
Σύμφωνα με το μύθο η πόλη ιδρύθηκε από τον Sandocus, εγγονό του Φαέθωνα, ο οποίος μετανάστευσε εδώ από τη Συρία.
Ο Σάνδοκος είναι πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, γνωστός ως ο εγγονός του Φαέθοντα (μέσω του πατέρα του, Αστύνουου).
Σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση (όπως διασώζεται κυρίως στη Βιβλιοθήκη του Απολλόδωρου), τα βασικά στοιχεία της ιστορίας του περιλαμβάνουν:
Ήταν γιος του Αστύνουου και της Φαρνάκης. Ο πατέρας του, ο Αστύνους, ήταν γιος του Φαέθοντα (του γνωστού γιου του θεού Ήλιου που έχασε τον έλεγχο του ηλιακού άρματος).
Ο Σάνδοκος μετακινήθηκε από τη Συρία προς την περιοχή της Κιλικίας στη Μικρά Ασία, όπου και ίδρυσε την αρχαία πόλη Κέλεvδρι (σημερινή Celenderis/Aydıncık στην Τουρκία).
Παντρεύτηκε τη Φαρνάκη, κόρη του βασιλιά Μεγασσάρη της Ύριας. Μαζί της απέκτησε έναν γιο, τον Κινύρα, ο οποίος μετέπειτα έγινε ο θρυλικός βασιλιάς της Κύπρου και πατέρας του πανέμορφου Άδωνη.
ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
Η ίδρυση της Κελενδρίτιδος (ή Κελένδερις, η σημερινή Aydıncık της Τουρκίας) στην περιοχή της Κιλικίας Τραχείας αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον σημείο συνάντησης της ελληνικής μυθολογίας με την ιστορία της Εγγύς Ανατολής.
Ο Μύθος του Σάνδοκου
Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο ο Σάνδοκος έφυγε από τη Συρία και έφτασε στα παράλια της νότιας Μικράς Ασίας. Εκεί επέλεξε έναν προστατευμένο, φυσικό όρμο περιτριγυρισμένο από τους πευκόφυτους λόφους της οροσειράς του Ταύρου και ίδρυσε την πόλη.
Η μυθολογική αυτή αφήγηση αντανακλά την πραγματική γεωγραφική σημασία της πόλης: η Κελένδερις διέθετε ένα από τα πιο ασφαλή φυσικά λιμάνια της περιοχής, λειτουργώντας ως πύλη επικοινωνίας και εμπορίου ανάμεσα στη Μικρά Ασία, τη Συρία και την Κύπρο. [
Η Σύνδεση με την Ανατολική Μυθολογία
Η σύγχρονη ιστορική και γλωσσολογική έρευνα δείχνει ότι πίσω από το ελληνικό όνομα «Σάνδοκος» κρύβεται μια πολύ παλαιότερη τοπική θεότητα. Ο Σάνδοκος ταυτίζεται με τον Σάνδωνα (ή Shanta), έναν αρχαίο Λουβικό και Χεττιτικό θεό των καιρικών φαινομένων και της μάχης, ο οποίος λατρευόταν έντονα στην Κιλικία.
Έτσι, η «ίδρυση» της πόλης από τον Σάνδοκο συμβολίζει τη συγχώνευση των γηγενών μικρασιατικών πληθυσμών με τα μετέπειτα ελληνικά πολιτισμικά κύματα.
Η Ιστορική Εξέλιξη της Πόλης
Αν και ο μύθος τη θέλει να ιδρύεται από τον εγγονό του Φαέθοντα, ιστορικά η Κελένδερις εξελίχθηκε ως εξής:
Αποικισμός:
Κατά τον 8ο ή 7ο αιώνα π.Χ., η πόλη δέχθηκε Ίωνες αποίκους από τη Σάμο, αποκτώντας πλέον έντονο ελληνικό χαρακτήρα.
Δηλιακή Συμμαχία:
Τον 5ο αιώνα π.Χ. ήταν τόσο σημαντική, ώστε αποτελούσε το ανατολικότερο μέλος της Δηλιακής Συμμαχίας (της αθηναϊκής ηγεμονίας) και πλήρωνε φόρο στο κοινό ταμείο.
Στρατηγικό Ορμητήριο:
Λόγω της θέσης της, χρησιμοποιήθηκε αργότερα από τους Πτολεμαίους της Αιγύπτου, τους Ρωμαίους και τους Βυζαντινούς ως ναυτικός σταθμός ελέγχου της Μεσογείο
ΙΣΤΟΡΙΑ
Η Κελένδερις είναι η τοποθεσία του αρχαίου Έλληνα Celenderis, ενός λιμανιού και φρουρίου στην αρχαία Cilicia και αργότερα της Ισουρίας. Είναι ένα από τα καλύτερα λιμάνια αυτής της ακτής στην αρχαιότητα και επίσης μια πολύ ισχυρή αμυντική θέση. Ο Αρτεμιδός, με άλλους γεωγράφους, θεωρούσε αυτό το μέρος, ως την έναρξη της Cilicia.
Πρέπει να υπάρξει νωρίτερα διακανονισμός που να πηγαίνει πίσω στους Hitties και τους Assyrians, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχουν αποκαλυφθεί στοιχεία.
Η πόλη ευδοκίμησε τον 4ο και 5ο αιώνα π.Χ. Ήταν μια στάση στις θαλάσσιες οδούς μεταξύ του Αιγαίου προς τα δυτικά, της Κύπρου στα νότια και της Συρίας στα ανατολικά. Στα 450s π.Χ. οι στόλοι της Αθήνας πέρασαν στο δρόμο τους για να υποστηρίξουν τις εξηγήσεις κατά της Αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών στην Κύπρο και την Αίγυπτο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου Η Κελενδέρις έγινε η ανατολικότερη πόλη για να αποτίσει φόρο τιμής στο αθηναϊκό κόμμα Δελιανό πρωτάθλημα. Οι πληρωμές έγιναν μόνο από 460 π.Χ. έως 454 π.Χ..[πριν η Αθήνα εγκαταλείπει και τις δύο εκστρατείες και αποδεχθεί μια ειρηνευτική συμφωνία που άφησε την Σελεντέρη στο συμμαχικό Βασίλειο της Κιλικίας..
Κατά τη διάρκεια της ελληνιστικής εποχής (1ος αιώνας π.Χ.) ο Σελντερής ήταν σε πολιτικό συνασπισμό με το βασίλειο των Πτολεμίων της Αιγύπτου και αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες από την πειρατεία. Αυτό το πρόβλημα συνεχίστηκε μέχρι που η Αρχαία Ρώμη ανέλαβε στρατιωτικές ενέργειες εναντίον των πειρατών και ο Κελβέρης απολάμβανε μια δεύτερη περίοδο πλούτου καθώς οι Ρωμαίοι εξασφάλισαν τους μεσογειακούς εμπορικούς δρόμους. Έχτισαν μια πόλη γύρω από το λιμάνι με βίλες, παλάτια, ύδρευση και λουτρά. Κατά τη διάρκεια των Μεσαίωνα, το μεγαλείο επέμενε καθώς η πόλη ελεγχόταν από το Βυζάντιο και τον 11ο αιώνα οι Αρμένιοι.
Το 1228, το κάστρο του Σελντερέις αιχμαλωτίστηκε από τους Αρμένιους από τον Καραμάνογλου Μπέιγικ και η ακτή εγκαταστάθηκε από τους Τούρκους λαούς. Το όνομα της πόλης μεταλλάχθηκε στο Gilindere και συνέχισε να είναι ένα σημαντικό λιμάνι μεταξύ της Ανατολίας και της Κύπρου μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα. Μετονομάστηκε σε Aydıncık το 1965.
Κυλίδικα Σελεντερής
Η πόλη έδωσε το όνομά της σε μια περιοχή που ονομάζεται Κελευρεντερίτιδα,και επινόησε εκείνους τους ασημένιους τετραδρασμούς, οι οποίοι προμηθεύουν μερικά από τα πρώτα και καλύτερα δείγματα της νομισματικής τέχνης.των Σύρων βασιλέων, και των μεταγενέστερων Ρωμαίων αυτοκρατόρων.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ
Σημεία Ενδιαφέροντος στην Aydıncık:
Αρχαίο Λιμάνι & Ερείπια
Τα ερείπια της αρχαίας Κελενδέριδος βρίσκονται στο κέντρο της πόλης, κοντά στο λιμάνι.
Τα ερείπια της αρχαίας Celenderis είναι πολύ λίγα και τα ερείπια σήμερα είναι ως επί το πλείστον αλληλεπικαλυπτόμενα από το επεκτεινόμενο σύγχρονο Aydıncık. Οι οχυρώσεις μπορούν ακόμα να ανιχνευθούν γύρω από τον σύγχρονο φάρο στο μικρό ακρόμηνο που σχηματίζεται και διοικεί το λιμάνι.
Υπάρχει ένας περίκλειστος κόλπος με την περίφημη πηγή 1,6 χλμ. δυτικά στο Σογκούκσου.
Εδώ υπάρχουν αρχαία ερείπια, κυρίως ένα μπάνιο στο κεφάλι του κόλπου και αρχαιολογικά συντρίμμια στη χερσόνησο στο στόμα του.
Υπάρχουν όμορφοι αλλά πολύ κατεστραμμένοι τάφοι στο Ντουρουχάν 9,6 χλμ. προς τα Βόρεια. •
Το 2002, λείψανα ενός λιμανιού 2400 ετών ανακαλύφθηκε κάτω από το νησί Yılanli. •
Το Port Bath • Πιθανότατα χτίστηκε κατά τη διάρκεια του τέταρτου ή πέμπτου αιώνα μ.Χ. Το κάστρο στο σημείο και το θέατρο προφανώς ανήκουν στη Ρωμαϊκή εποχή.
• Τάφοι • Στα νεκροταφεία της πόλης, βράχοι τάφοι, θολωτοί τάφοι και μνημειακοί τάφοι με πυραμίδες μπορούν να εκτείνονται σε μια περίοδο από την έκτη χιλιετία π.Χ. μέχρι τον τέταρτο αιώνα.
Η πλειοψηφία των αντικειμένων που εκτίθενται στο μουσείο είναι από αυτούς τους τάφους.
* Μωσαϊκό
Ψηφιδωτό της Aydıncık: Ένα σπουδαίο ψηφιδωτό του 5ου αιώνα μ.Χ. που απεικονίζει το αρχαίο λιμάνι και πλοία της εποχής.
Το ψηφιδωτό που ανακαλύφθηκε κοντά στο λιμάνι το 1992 είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα στην απεικόνιση του πανοράματος της πόλης όπως βρισκόταν τον πέμπτο αιώνα.
Το σπήλαιο Gilinderere
βρίσκεται περίπου μία ώρα διαδρομή κατά μήκος της ακτής με μικρό σκάφος και είναι 555m ελκυστικών πετρών και κρυστάλλων σχηματισμών.
ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ
Κελένδερις διέθετε μια εξαιρετικά πλούσια και διάσημη νομισματοκοπία στην αρχαιότητα, η οποία θεωρείται από τους ειδικούς ως μία από τις παλαιότερες και ποιοτικότερες ολόκληρης της Κιλικίας. Η αυτόνομη κοπή νομισμάτων ξεκίνησε ήδη από τον 5ο αιώνα π.Χ., αναδεικνύοντας τον ρόλο της πόλης ως ισχυρού εμπορικού κέντρου.
Τα νομίσματα της Κελένδερις ξεχωρίζουν για την κομψή τους τέχνη και τα ιδιαίτερα μοτίβα τους:
Αναπαραστάσεις
Ο Έφηβος Αναβάτης (Εμπρόσθια όψη): Το πιο αναγνωρίσιμο θέμα της πόλης απεικονίζει έναν γυμνό έφηβο (ιππέα) να κρατά μαστίγιο. Σε πολλά αργυρά νομίσματα, ο αναβάτης παρουσιάζεται τη στιγμή που αποβιβάζεται/πηδά από ένα καλπάζον άλογο (ένα αγώνισμα της αρχαιότητας γνωστό ως αποβάτης).
Η Γονατιστή Αίγα (Οπίσθια όψη): Στην πίσω πλευρά εικονίζεται σχεδόν πάντα μια κάζα (κατσίκα) γονατισμένη, που συχνά στρέφει το κεφάλι της προς τα πίσω. Το ζώο αυτό αποτελούσε λογοπαίγνιο ή σύμβολο σύνδεσης με τη φύση της περιοχής.
Η Επιγραφή: Τα νομίσματα έφεραν τα αρχικά γράμματα της πόλης, όπως ΚΕ, ΚΕΛ ή ολόκληρο το όνομα ΚΕΛΕΝΔΕΡΙΣ.
Άλλες Παραστάσεις: Στα μικρότερης αξίας νομίσματα (όπως οι οβολοί) συναντάμε επίσης το προσθίμενο τμήμα του μυθικού Πηγάσου.
Ιστορική Εξέλιξη της Νομισματοκοπίας
Κλασική Περίοδος (5ος – 4ος αι. π.Χ.): Έκοψε κυρίως αργυρούς στατήρες (με βάρος περίπου 10,7 γραμμάρια) ακολουθώντας το περσικό νομισματικό σύστημα, καθώς και μικρότερους αργυρούς οβολούς για την τοπική αγορά.
Ελληνιστική & Ρωμαϊκή Περίοδος: Μετά την επικράτηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αργότερα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η πόλη άρχισε να κόβει χάλκινα νομίσματα. Στη ρωμαϊκή εποχή, στην εμπρόσθια όψη αποτυπώνονταν πλέον οι μορφές των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων (όπως του Λούκιου Βέρου ή του Τραϊανού Δέκιου).
Τα αρχαία νομίσματα της Κελένδερις είναι ιδιαίτερα περιζήτητα σήμερα από συλλέκτες σε διεθνείς δημοπρασίες λόγω της σπανιότητας και της δυναμικής τους σχεδίασης.
ΕΚΚΛΗΣΙΑ
Το διαχρονικό «πιστεύω» (οι θρησκευτικές πεποιθήσεις και η λατρεία) των κατοίκων της Κελένδερις άλλαξε ριζικά ανά τους αιώνες, ακολουθώντας τις μεγάλες πολιτικές και πολιτισμικές μεταβολές της Κιλικίας και της ανατολικής Μεσογείου.
Η πνευματική ταυτότητα της πόλης εξελίχθηκε μέσα από τέσσερις κύριες ιστορικές φάσεις:
1. Αρχαιοελληνική Πολυθεϊστική Περίοδος (8ος αι. π.Χ. – 1ος αι. π.Χ.)
Ως αποικία των Σαμίων, η Κελένδερις μετέφερε και προσάρμοσε το ελληνικό πάνθεον.
Λατρεία του Απόλλωνα: Ο θεός του φωτός και της μουσικής κατείχε κεντρική θέση, με την απεικόνισή του (συχνά πάνω σε τρίποδα) να κοσμεί τα περίφημα αρχαία αργυρά νομίσματα της πόλης.
Λατρεία της Εκάτης: Πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή έφεραν στο φως αγαλματίδια της τριπρόσωπης θεάς Εκάτης. Η Εκάτη λατρευόταν ως προστάτιδα των οδών, των πυλών και των λιμανιών, προσφέροντας ασφάλεια στους ναυτικούς της πόλης.
Τοπικές Μικρασιατικές Θεότητες: Λόγω της γεωγραφικής θέσης στην Κιλικία, οι ελληνικές λατρείες συγχωνεύτηκαν σταδιακά με στοιχεία των Λουβίων και των Χετταίων (όπως ο θεός του κεραυνού Ταρχούντζα/Σάντας).
2. Ρωμαϊκή Εποχή & Μυστηριακές Λατρείες (1ος αι. π.Χ. – 4ος αι. μ.Χ.)
Με την ενσωμάτωση στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, το θρησκευτικό σκηνικό έγινε πιο σύνθετο.
Αυτοκρατορική Λατρεία: Οι κάτοικοι όφειλαν να τιμούν τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα ως θεό για τη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας.
Μυστηριακές Θρησκείες: Λόγω της έντονης εμπορικής κίνησης του λιμανιού, διαδόθηκαν ανατολικές μυστηριακές λατρείες, όπως της Ίσιδος και του Σέραπη από την Αίγυπτο, καθώς και ο Μιθραϊσμός.
3. Βυζαντινή Περίοδος & Χριστιανισμός (4ος αι. – 15ος αι. μ.Χ.)
Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, η πόλη μετατράπηκε σε σημαντικό χριστιανικό κέντρο.
Επισκοπή Κελένδερις: Η πόλη έγινε έδρα επισκόπου (υπαγόμενη στη Μητρόπολη Σελευκείας).
Ναοδομία: Οι αρχαίοι ναοί γκρεμίστηκαν ή μετατράπηκαν σε χριστιανικές βασιλικές. Στις ανασκαφές έχουν εντοπιστεί σημαντικά χριστιανικά μωσαϊκά και ερείπια βασιλικών με γεωμετρικά και εκκλησιαστικά μοτίβα. Το «πιστεύω» των κατοίκων ήταν πλέον απόλυτα ταυτισμένο με το Ορθόδοξο δόγμα.
4. Οθωμανική Περίοδος έως Σήμερα (15ος αι. – 21ος αι.)
Η έλευση των Σελτζούκων και των Οθωμανών άλλαξε εκ νέου τον θρησκευτικό χάρτη.
Το Ισλάμ (Σουνιτικό δόγμα) έγινε σταδιακά η κυρίαρχη θρησκεία της περιοχής, με την ανέγερση τζαμιών.
Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα και την Ανταλλαγή Πληθυσμών (1923), στην πόλη (τότε Γκιλιντέρε) επιβίωνε μια μικρή κοινότητα Ελληνορθόδοξων χριστιανών.
Σήμερα: Ο πληθυσμός του σύγχρονου Aydıncık είναι στην πλειονότητά του Μουσουλμάνοι.
Σστην Κελενδέρις υπήρχε χριστιανική κοινότητα με βαθιές ιστορικές ρίζες που άντεξαν για πολλούς αιώνες. Η κοινότητα αυτή έπαψε να υφίσταται οριστικά το 1923, λόγω της υποχρεωτικής Ανταλλαγής Πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας που επιβλήθηκε με τη Συνθήκη της Λωζάνης.
Η εκκλησιαστική υπαγωγή της πόλης διαμορφώθηκε σε δύο μεγάλες ιστορικές περιόδους:
1. Βυζαντινή Περίοδος: Η Αυτόνομη Επισκοπή Κελενδέρις
Κατά τους βυζαντινούς χρόνους (από τον 4ο αιώνα και μετά), η πόλη ήταν αρκετά σημαντική ώστε να αποτελεί αυτόνομη Επισκοπή. Κελενδέρις.
⦁ Η Μητρόπολη υπαγωγής: Η Επισκοπή Κελενδέρις υπαγόταν εκκλησιαστικά στη Μητρόπολη Σελευκείας της Ισαυρίας (Seleucia ad Calycadnum, η σημερινή πόλη Silifke), η οποία ανήκε στο ⦁ Πατριαρχείο Αντιοχείας.
Συμμετοχή σε Συνόδους: Οι επίσκοποι της Κελένδερις (όπως ο επίσκοπος Τιμόθεος το 451 μ.Χ. στη Σύνοδο της Χαλκηδόνας) συμμετείχαν ενεργά στις μεγάλες Οικουμενικές Συνόδους.
2. Οθωμανική Περίοδος έως το 1923: Μητρόπολη Ικονίου
Μετά τις κατακτήσεις των Σελτζούκων και των Οθωμανών, οι χριστιανικοί πληθυσμοί της περιοχής μειώθηκαν δραματικά και οι παλιές βυζαντινές επισκοπές της Κιλικίας καταργήθηκαν ή συγχωνεύθηκαν.
Σταδιακά, η μικρή ελληνορθόδοξη κοινότητα που απέμεινε στην πόλη (η οποία είχε μετονομαστεί σε Γκιλιντέρε/Gilindere) πέρασε υπό την πνευματική δικαιοδοσία της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου, η οποία υπαγόταν στο Οικουμενικο Πατριαρχειο της Κωνσταντιινουπολης .
Όταν οι τελευταίοι Έλληνες Χριστιανοί εγκατέλειψαν το λιμάνι το 1923, η μακρά χριστιανική ιστορία της πόλης ολοκληρώθηκε. Τα μωσαϊκά και τα ερείπια των βυζαντινών βασιλικών που ανασκάπτονται σήμερα στο Aydıncık αποτελούν τους αδιάψευστους μάρτυρες αυτής της παρουσίας.
Στην αρχαία Κελένδερις (και μετέπειτα Γκιλιντέρε) υπήρχαν περισσότεροι από ένας χριστιανικοί ναοί κατά τη διάρκεια της μακράς ιστορίας της, λόγω της σημασίας της ως έδρας Επισκοπής.
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές και οι ιστορικές μαρτυρίες διασώζουν τα εξής δεδομένα για τους ναούς της πόλης και τις αφιερώσεις τους:
1. Η Μεγάλη Παλαιοχριστιανική Βασιλική (Αγοράς/Λιμένος)
Στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαιας πολης έχει ανασκαφεί μια μνημειώδης τρίκλιτη βασιλική του 5ου αιώνα μ.Χ..
Λόγω των καταστροφών που υπέστη το κτίριο ανά τους αιώνες, δεν έχει διασωθεί κάποια κτητορική επιγραφή που να ονομάζει ρητά τον προστάτη άγιο. Ωστόσο, στην Κιλικία, οι κεντρικοί καθεδρικοί ναοί των παραθαλάσσιων επισκοπών ήταν παραδοσιακά αφιερωμένοι στην Παναγία Θεοτόκο (Supplanting ancient cults), στον Άγιο Ιωάννη ή στον προστάτη των ναυτικών Άγιο Νικόλαο.
Ο ναός αυτός είναι διάσημος για τα εντυπωσιακά ψηφιδωτά δάπεδα γεωμετρικού σχεδιασμού, στα οποία απεικονίζονται επίσης παραστατικές σκηνές, όπως ένας βοσκός που αρμέγει μια κατσίκα και η πάλη ενός λιονταριού με έναν ταύρο.
2. Η Ύστερη Εκκλησία της Κοινότητας (19ος αιώνας)
Η χριστιανική κοινότητα που επιβίωσε στην πόλη μέχρι το 1923 είχε ανεγείρει έναν νεότερο ναό για τις λειτουργικές της ανάγκες.
Σύμφωνα με τα οθωμανικά αρχεία των χριστιανικών ναών της επαρχίας Μερσίνης, ο ύστερος αυτός ναός της Γκιλιντέρε ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Νικόλαο (τον προστάτη των θαλασσινών), γεγονός απόλυτα συμβατό με τον ναυτικό χαρακτήρα των χριστιανών κατοίκων της πόλης, οι οποίοι ζούσαν αποκλειστικά από το θαλάσσιο εμπόριο με την Κύπρο.
ΗΜετά την Ανταλλαγή Πληθυσμών, ο ναός εγκαταλείφθηκε, υπέστη σοβαρές ζημιές και σήμερα διασώζονται κυρίως τμήματα της θεμελίωσής του.
(Σημείωση: Πολύ κοντά στην περιοχή, στην ευρύτερη Σελεύκεια, βρίσκεται επίσης ο παγκοσμίου φήμης υπόσκαφος ναός της Αγίας Θέκλας, ο οποίος αποτελούσε το μεγαλύτερο χριστιανικό προσκύνημα για όλους τους κατοίκους της νότιας Κιλικίας).
ΠΑΙΔΕΙΑ
Στην Κελένδερις (κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο γνωστή ως Γκιλιντέρε), η καθημερινή ζωή, η εκπαίδευση και η επαγγελματική δραστηριότητα της χριστιανικής μειονότητας ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες με τον χαρακτήρα της πόλης ως στρατηγικού εμπορικού λιμένα.
Η οργάνωση της παιδείας και της απασχόλησης των Χριστιανών μέχρι την έξοδό τους το 1923 διαμορφωνόταν ως εξής:
Λόγω του μικρού μεγέθους της κοινότητας σε σχέση με τα μεγάλα αστικά κέντρα της Μικράς Ασίας, η εκπαίδευση βασιζόταν στην ιδιωτική και κοινοτική πρωτοβουλία:
Η εκπαίδευση των χριστιανόπουλων γινόταν σε υποτυπώδη γραμματοδιδασκαλεία ή μικρά σχολεία που λειτουργούσαν υπό την αιγίδα της τοπικής εκκλησίας και της Μητρόπολης Ικονίου.
Το πρόγραμμα επικεντρωνόταν στην ανάγνωση, τη γραφή, την αριθμητική και τη θρησκευτική κατήχηση.
Ο ρόλος της Κύπρου:
Λόγω της άμεσης γεωγραφικής και ναυτικής εγγύτητας, εύπορες οικογένειες Χριστιανών έστελναν συχνά τα παιδιά τους για ανώτερη εκπαίδευση στην Κύπρο ή σε μεγαλύτερα εκπαιδευτικά κέντρα της Κιλικίας (όπως η Αδάνα και η Ταρσός).
Οι Χριστιανοί της περιοχής ήταν στην πλειονότητά τους τουρκόφωνοι (Καραμανλήδες) ή δίγλωσσοι. Η εκπαίδευση έπαιζε καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση και τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας και γραφής.
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ
Οι Χριστιανοί της Κελένδερις αξιοποίησαν πλήρως το γεγονός ότι η πόλη αποτελούσε το πλησιέστερο σημείο της μικρασιατικής ακτής προς την Κύπρο, ελέγχοντας βασικούς τομείς της οικονομίας:
Ναυτιλία και Θαλάσσιο Εμπόριο:
Πολλοί Χριστιανοί ήταν ιδιοκτήτες καϊκιών, ναυτικοί ή έμποροι. Διεξήγαγαν το σύνολο του διαμετακομιστικού εμπορίου (ξύλο, σιτηρά, ζώα) μεταξύ της νότιας Μικράς Ασίας και των κυπριακών λιμανιών (κυρίως της Κερύνειας).
Βιοτεχνία και Ελεύθερα Επαγγέλματα:
Εργάζονταν ως εξειδικευμένοι τεχνίτες, ξυλουργοί, κτίστες και σιδηρουργοί. Λόγω της γνώσης γραφής και λογιστικών, πολλοί λειτουργούσαν ως εμπορικοί αντιπρόσωποι και αποθηκάριοι στο λιμάνι.
Γεωργία και Παραγωγή:
Όσοι ζούσαν στα περίχωρα ασχολούνταν με την καλλιέργεια ελαιοδέντρων, χαρουπιών και τη μελισσοκομία, προϊόντα που αποτελούσαν τις κύριες εξαγωγές της περιοχής.
ΣΗΜΕΡΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΕΝΔΙΑΦΕςΡΟΝΤΑ
Η Κελενδέρις είναι δήμος και περιφέρεια της επαρχίας Μερσίν της ΤουρκίαςΟ πληθυσμός της είναι 11.468 (2022).Από αυτούς, περίπου 8.200 άνθρωποι ζουν στον αστικό πυρήνα της πόλης, ενώ οι υπόλοιποι κατοικούν στους γύρω αγροτικούς οικισμούς.: Η πόλη εκτείνεται κατά μήκος μιας παρθένας ακτογραμμής 38 χιλιομέτρων με πεντακάθαρα νερά και αμμουδιές.
