Μαθαίνουμε στα παιδιά να πετυχαίνουν. Τα μαθαίνουμε όμως να αντέχουν; (Αθανασία Βούζα)

Μαθαίνουμε στα παιδιά να πετυχαίνουν. Τα μαθαίνουμε όμως να αντέχουν; (Αθανασία Βούζα)

Οι πρόσφατες ειδήσεις για την αυτοκτονία δύο 17χρονων κοριτσιών στην Ηλιούπολη συγκλονίζουν βαθιά κάθε γονέα, εκπαιδευτικό και άνθρωπο που βρίσκεται κοντά σε παιδιά και εφήβους. Πίσω από κάθε τέτοια τραγωδία δεν υπάρχει μόνο ένα «γιατί», αλλά πολλές σιωπές, εσωτερικές μάχες και συναισθήματα που συχνά δεν βρήκαν χώρο να εκφραστούν.

Η ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων δεν αποτελεί ένα θέμα που αφορά μόνο ορισμένες οικογένειες ή «ευάλωτες» ομάδες. Είναι μια υπόθεση που μας αφορά όλους. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται να μιλήσουμε ανοιχτά για την ψυχική ανθεκτικότητα: για εκείνη την εσωτερική δύναμη που βοηθά έναν νέο άνθρωπο να διαχειρίζεται τις δυσκολίες, να αντέχει τις απογοητεύσεις, να ζητά βοήθεια και να συνεχίζει ακόμη και όταν νιώθει πως όλα γύρω του καταρρέουν.

Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών και βαθιών συναισθηματικών ανακατατάξεων. Ο έφηβος προσπαθεί να ανακαλύψει την ταυτότητά του, να νιώσει αποδοχή και να βρει τη θέση του μέσα σε έναν κόσμο που συχνά απαιτεί από αυτόν να είναι δυνατός, επιτυχημένος και «τέλειος». Ταυτόχρονα, καλείται να διαχειριστεί σχολικές πιέσεις, κοινωνικές συγκρίσεις, φόβο αποτυχίας, μοναξιά, αλλά και την ασφυκτική επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπου η εικόνα μοιάζει πολλές φορές πιο σημαντική από την ουσία.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, πολλά παιδιά μαθαίνουν να κρύβουν τον πόνο τους. Να σωπαίνουν. Να φοβούνται ότι αν εκφράσουν την αδυναμία ή τη θλίψη τους θα κριθούν ή θα απογοητεύσουν τους γύρω τους. Όμως η σιωπή ενός εφήβου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι καλά.

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι ένα παιδί δεν θα λυγίσει ποτέ. Σημαίνει ότι έχει δίπλα του ανθρώπους που το ακούν χωρίς να το κρίνουν. Ότι μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου τα συναισθήματα έχουν χώρο και αξία. Ότι γνωρίζει πως η αποτυχία δεν το καθορίζει και ότι η αξία του δεν εξαρτάται από τις επιδόσεις, την εμφάνιση ή την αποδοχή των άλλων.

Οι γονείς συχνά αναζητούν εμφανή σημάδια κινδύνου. Ωστόσο, πολλές φορές αυτά είναι διακριτικά: η απομόνωση, η απότομη αλλαγή συμπεριφοράς, η έντονη ευερεθιστότητα, η απώλεια ενδιαφέροντος, οι εκφράσεις απελπισίας ή η υπερβολική αυτοκριτική. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μια «κραυγή βοήθειας» για να πλησιάσουμε ουσιαστικά ένα παιδί. Η καθημερινή συναισθηματική σύνδεση αποτελεί την πιο σημαντική μορφή πρόληψης.

Χρειαζόμαστε παιδιά που να μεγαλώνουν γνωρίζοντας ότι μπορούν να μιλούν για όσα νιώθουν χωρίς φόβο ή ντροπή. Παιδιά που θα μάθουν ότι η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία, αλλά ανθρώπινη ανάγκη. Παιδιά που θα ξέρουν ότι μπορούν να ζητήσουν βοήθεια όταν δυσκολεύονται.

Το σχολείο οφείλει επίσης να έχει ουσιαστικό ρόλο στην ψυχική ενδυνάμωση των μαθητών. Η εκπαίδευση δεν περιορίζεται μόνο στη μετάδοση γνώσεων. Οφείλει να καλλιεργεί δεξιότητες ζωής, όπως η ενσυναίσθηση, η αυτορρύθμιση, η επικοινωνία, η διαχείριση του άγχους και των συγκρούσεων. Ένα παιδί που νιώθει ψυχικά ασφαλές μπορεί να εξελιχθεί ουσιαστικά και να οικοδομήσει υγιείς σχέσεις με τον εαυτό του και τους άλλους.

Κανένα παιδί δεν πρέπει να αισθανθεί μόνο απέναντι στον πόνο του. Και κανένας ενήλικας δεν πρέπει να φοβάται να ζητήσει τη βοήθεια ειδικών όταν ανησυχεί για ένα παιδί ή έναν έφηβο. Η πρόληψη ξεκινά από μικρές καθημερινές πράξεις: μια αληθινή ερώτηση, λίγα λεπτά ουσιαστικής ακρόασης, μια αγκαλιά, ένα ασφαλές «είμαι εδώ για σένα».

Χρειαζόμαστε παιδιά που να μεγαλώνουν γνωρίζοντας ότι:

• μπορούν να μιλούν για όσα νιώθουν,
• δεν είναι αδύναμα όταν κλαίνε,
• η αποτυχία δεν τα καθορίζει,
• δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να αγαπηθούν,
• η βοήθεια από ειδικό είναι πράξη φροντίδας και όχι ντροπής.

Ας μη θυμόμαστε την ψυχική υγεία των παιδιών μόνο μετά από μια τραγωδία. Ας δημιουργήσουμε μια κοινωνία όπου τα παιδιά θα μαθαίνουν όχι μόνο να πετυχαίνουν, αλλά και να αντέχουν, να μιλούν και να ελπίζουν.

Αθανασία Βούζα

Φιλόλογος – Ειδική Παιδαγωγός

Σύμβουλος Σχολικής Ζωής, 2ο ΓΕΛ Πειραιά