Μητροπολίτες Καντιώτης & Αμβρόσιος: Δύο φωνές κριτικής απέναντι στην εκκλησιαστική εξουσία (video)

Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες η ιστορία της Εκκλησίας δεν γράφεται μόνο μέσα από επίσημες ανακοινώσεις, συνοδικές αποφάσεις και τιμητικές διακρίσεις. Γράφεται και μέσα από φωνές που επιλέγουν να συγκρουστούν με την εκκλησιαστική εξουσία, όταν θεωρούν ότι αυτή απομακρύνεται από την παράδοση που έχει κληθεί να υπηρετήσει.

Μια τέτοια φωνή υπήρξε ο μακαριστός Μητροπολίτης Αυγουστίνος Καντιώτης. Και μια αντίστοιχη, ιδιαίτερα αιχμηρή φωνή, εξακολουθεί να είναι ο Γέροντας Μητροπολίτης πρώην Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος.

Κοινός παρονομαστής των δύο, ανεξάρτητα από τις επιμέρους διαφορές τους, είναι μια αντίληψη που δεν αφήνει την εκκλησιαστική ηγεσία στο απυρόβλητο.

Ο Καντιώτης δεν δίσταζε να μιλήσει για κρίση του κλήρου, υποστηρίζοντας ότι το πρόβλημα της χώρας δεν είναι μόνο πολιτικό ή οικονομικό, αλλά πρωτίστως πνευματικό.

Με τον γνωστό του εκρηκτικό λόγο, έθετε ευθέως το ερώτημα: πού βρίσκονται σήμερα οι ιερείς και οι επίσκοποι που θα σταθούν στο ύψος της παράδοσης και της ιστορίας της Εκκλησίας;

Δεν μιλούσε, δηλαδή, για μια Εκκλησία που θα ακολουθεί απλώς το ρεύμα της εποχής.

Μιλούσε για μια Εκκλησία που οφείλει να έχει φωνή, ακόμη κι όταν αυτή η φωνή ενοχλεί.

Και σήμερα;

Η πρόσφατη υπόθεση με τον Γέροντα Αμβρόσιο επαναφέρει, με διαφορετικούς όρους, το ίδιο ερώτημα.

Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος αποφάσισε αρχικά να του απονείμει τον «Χρυσούν Σταυρόν μετ’ αστέρος του Παρασήμου του Αποστόλου Παύλου». Στη συνέχεια, όμως, ανακάλεσε την απόφαση, επικαλούμενη επιστολή του προς τα συνοδικά σώματα, το περιεχόμενο της οποίας χαρακτήρισε «προσβλητικό».

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης.

Η επιστολή του Αμβροσίου δεν ήταν μια τυπική διαφωνία. Ήταν ένα κατηγορητήριο κατά της εκκλησιαστικής διοίκησης, με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα.

Ο πρώην Μητροπολίτης κατηγόρησε την Ιεραρχία για υποχώρηση απέναντι στην πολιτική εξουσία, για απομάκρυνση από την Αγία Παράδοση και για λανθασμένους χειρισμούς κατά την περίοδο της πανδημίας.

Έθεσε ακόμη πιο θεμελιώδες ερώτημα: μέχρι πού φτάνει η υπακοή και από ποιο σημείο αρχίζει η υποχρέωση της διαφωνίας;

Η «υπακοή» ως απάντηση σε όλα;

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της αντιπαράθεσης.

Η εκκλησιαστική διοίκηση έχει θεσμικό ρόλο και η συνοδικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της λειτουργίας της Εκκλησίας. Όμως η ιστορία της Ορθοδοξίας είναι γεμάτη περιπτώσεις κατά τις οποίες άνθρωποι της Εκκλησίας βρέθηκαν απέναντι σε ισχυρές εκκλησιαστικές ή πολιτικές εξουσίες επειδή θεωρούσαν ότι διακυβεύονται ζητήματα πίστης και παράδοσης.

Αυτό ακριβώς επικαλείται ο Αμβρόσιος.

Παραπέμπει σε μορφές όπως ο Μέγας Αθανάσιος, ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός και άλλους Πατέρες, θέλοντας να υποστηρίξει ότι η ιστορική παράδοση της Εκκλησίας δεν ταυτίζει πάντοτε την αλήθεια με την απόφαση της πλειοψηφίας.

Είναι μια θέση βαριά, απόλυτη και αναμφίβολα συγκρουσιακή.

Αλλά είναι και μια θέση που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς ως «θόρυβος» ή ως μια ενοχλητική φωνή που πρέπει να απομακρυνθεί από το κάδρο.

Από τον άμβωνα στην ανακοίνωση

Και εδώ επιστρέφουμε ξανά στον Καντιώτη.

Ο λόγος του ήταν σκληρός, συχνά ακραίος, πάντοτε όμως προσανατολισμένος σε μία βασική απαίτηση: ο κλήρος δεν μπορεί να ζητά από τον λαό να τον ακολουθεί όταν ο ίδιος δεν πείθει ότι υπηρετεί αυτό που κηρύττει.

Η σημερινή εκκλησιαστική ηγεσία έχει ασφαλώς το δικαίωμα να διαφωνεί με τον Αμβρόσιο.

Έχει επίσης το δικαίωμα να θεωρεί προσβλητικές τις εκφράσεις μιας επιστολής και να αντιδρά θεσμικά.

Όμως υπάρχει ένα ερώτημα που παραμένει: Μπορεί η Εκκλησία να απαντήσει στην κριτική μόνο με θεσμικές αποφάσεις ή οφείλει να απαντήσει πρωτίστως με επιχειρήματα;

Γιατί όταν ένας κληρικός κατηγορεί την Ιεραρχία ότι απομακρύνεται από την παράδοση, η πιο ουσιαστική απάντηση δεν είναι κατ’ ανάγκη η ανάκληση μιας τιμητικής διάκρισης.

Είναι η ίδια η τεκμηριωμένη απάντηση στην ουσία των καταγγελιών.

Το δύσκολο μάθημα του Καντιώτη

Ο Καντιώτης είχε έναν ιδιαίτερο τρόπο να θέτει το ζήτημα: ο λαός δεν είναι απλώς θεατής της Εκκλησίας.

Αυτό είναι ίσως και το πιο επίκαιρο στοιχείο της συζήτησης.

Η Εκκλησία δεν αποτελεί μόνο διοικητική δομή, ούτε εξαντλείται στις συνεδριάσεις των συνοδικών οργάνων. Είναι ταυτόχρονα κλήρος, μοναχισμός και λαός, ζωντανή παράδοση και ιστορική μνήμη.

Και όταν ένα σημαντικό τμήμα των πιστών αισθάνεται ότι η εκκλησιαστική ηγεσία δεν εκφράζει πλέον τις αγωνίες του, η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς «υπακοή».

Χρειάζεται διάλογος.

Χρειάζεται εξήγηση.

Και, κυρίως, χρειάζεται η ικανότητα της εκκλησιαστικής ηγεσίας να ακούει ακόμη και εκείνους που την αμφισβητούν.

Γιατί ο Καντιώτης, ο Αμβρόσιος και όσοι κινούνται στην ίδια γραμμή υπενθυμίζουν κάτι που καμία διοίκηση δεν πρέπει να ξεχνά: η Εκκλησία μπορεί να έχει διοίκηση, αλλά η πίστη δεν είναι διοικητική πράξη.

Και η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι φωνές που κάποτε θεωρήθηκαν ενοχλητικές, δεν εξαφανίζονται επειδή κάποιος αποφάσισε να μην τις ακούσει.

Μερικές φορές, μάλιστα, είναι αυτές που μένουν περισσότερο.

Παναγιώτης Αβραμίδης