22
Όταν πεθαίνουν τα κοπάδια, πεθαίνει η ελληνική ύπαιθρος
Η κτηνοτροφία στο απόσπασμα – Άνθρωποι ξεριζωμένοι
από τη ζωή τους, χωριά που σβήνουν και μια πολιτεία που
οφείλει να απολογηθεί.
Υπάρχουν καταστροφές που δεν αποτυπώνονται σε οικονομικούς δείκτες, δεν χωρούν σε κυβερνητικές ανακοινώσεις και δεν μπορούν να αποτιμηθούν με μερικές χιλιάδες ευρώ αποζημίωσης. Είναι οι καταστροφές που διαλύουν ανθρώπινες ζωές, ξεριζώνουν οικογένειες από τον τόπο τους και αφανίζουν μέσα σε λίγες ώρες όσα χτίστηκαν με δεκαετίες μόχθου. Μια τέτοια καταστροφή συντελείται σήμερα στην ελληνική κτηνοτροφία. Και το πιο εξοργιστικό είναι ότι κινδυνεύουμε να τη συνηθίσουμε!
Εκατοντάδες χιλιάδες αιγοπρόβατα θανατώθηκαν εξαιτίας της ευλογιάς και άλλων ζωονόσων. Ολόκληρα κοπάδια αφανίστηκαν, κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις οδηγήθηκαν σε οικονομικό μαρασμό και άνθρωποι που αφιέρωσαν ολόκληρη τη ζωή τους στην παραγωγή βρέθηκαν ξαφνικά μπροστά σε μια αδιανόητη πραγματικότητα: να μην έχουν πια τίποτα από εκείνα που αποτελούσαν την ίδια τους την ύπαρξη.
Ας σταθούμε για λίγο στην εικόνα ενος κτηνοτρόφου, που γεννήθηκε, μεγάλωσε και ανδρώθηκε μέσα στα κοπάδια. Χίλια διακόσα αιγοπρόβατά ολόκληρη η περιουσία του, η καθημερινότητά του, η ζωή του, θανατώθηκαν μπροστά στα μάτια του , στη Γέρμας. Ένας άνθρωπος που ήξερε να ζει με τα ζώα του, που γνώριζε το καθένα ξεχωριστά, που είχε μάθει να μετρά τις χαρές και τις αγωνίες του με τα γεννητούρια και την παραγωγή του κοπαδιού του, έμεινε ξαφνικά με ένα σκυλί.
Τι ακριβώς περιμένουμε από αυτόν τον άνθρωπο; Να ξεχάσει; Να σηκωθεί το επόμενο πρωί και να συνεχίσει σαν να μη συνέβη τίποτα; Να ξαναρχίσει από το μηδέν, επειδή κάποιοι θα του υποσχεθούν μια αποζημίωση;
Αυτή είναι η ανθρώπινη πλευρά μιας τραγωδίας που οι αριθμοί αδυνατούν να περιγράψουν. Και είναι ντροπή να αντιμετωπίζεται ως μια ακόμη απώλεια στον κατάλογο των προβλημάτων της αγροτικής παραγωγής.
Η ευλογιά των αιγοπροβάτων, που εμφανίστηκε τον Αύγουστο του 2024 και εξαπλώθηκε σε πολλές περιοχές της χώρας, ανέδειξε με τον πιο οδυνηρό τρόπο τις αδυναμίες της πρόληψης, της διαχείρισης και της προστασίας της κτηνοτροφίας. Η υποχρεωτική θανάτωση ολόκληρων κοπαδιών στις μολυσμένες εκτροφές, οι περιορισμοί στις μετακινήσεις και ο εγκλεισμός των ζώων έχουν δημιουργήσει ένα ασφυκτικό περιβάλλον για τους ανθρώπους της παραγωγής.
Και εδώ γεννιούνται αμείλικτα ερωτήματα: Πού ήταν η έγκαιρη πρόληψη; Πού ήταν η αποτελεσματική επιτήρηση; Πού ήταν η οργανωμένη κρατική παρέμβαση πριν η κρίση πάρει αυτές τις διαστάσεις; Πώς φτάσαμε στο σημείο να θυσιάζονται ολόκληρες παραγωγικές μονάδες και να καταστρέφονται οικογένειες που δεν έχουν άλλη επαγγελματική διέξοδο;
Δεν αρκεί η πολιτεία να ανακοινώνει μέτρα αφού πρώτα έχει συντελεστεί η καταστροφή. Δεν αρκεί να μετρά τις θανατώσεις, να εκδίδει δελτία Τύπου και να υπόσχεται οικονομική στήριξη. Η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στη διαχείριση των συνεπειών. Κρίνεται πρωτίστως από την ικανότητα να προλαμβάνει, να προστατεύει και να αποτρέπει την κατάρρευση ενός ολόκληρου παραγωγικού κλάδου.
Και ας μην προσπαθήσει κανείς να υποβαθμίσει το ζήτημα παρουσιάζοντάς το ως πρόβλημα μιας περιορισμένης επαγγελματικής ομάδας. Η κτηνοτροφία δεν είναι μια περιφερειακή δραστηριότητα που αφορά μόνο όσους ζουν στα χωριά και στα βουνά. Είναι βασικός πυλώνας της διατροφικής αυτάρκειας, της εθνικής οικονομίας, της κοινωνικής συνοχής και της επιβίωσης της ελληνικής υπαίθρου.
Είναι η φέτα, το μανούρι, το κεφαλοτύρι. Είναι η ποιότητα των ελληνικών προϊόντων, η τοπική παραγωγή, οι θέσεις εργασίας, οι οικογένειες που παραμένουν στον τόπο τους. Είναι η ίδια η δυνατότητα της χώρας να παράγει και να μη μετατρέπεται σταδιακά σε καταναλωτή προϊόντων που κάποτε παρήγαγε με τα δικά της χέρια.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η πολιτισμική διάσταση αυτής της καταστροφής. Γιατί η μετακινούμενη κτηνοτροφία δεν είναι απλώς ένας τρόπος παραγωγής. Είναι ένας πανάρχαιος τρόπος ζωής, ένα κομμάτι της ιστορίας και της ταυτότητας του τόπου μας. Είναι τα βουνά που άλλοτε βούιζαν από βελάσματα, τα κουδούνια που συνόδευαν τις μετακινήσεις των κοπαδιών, τα σκυλιά που φύλαγαν τα ζώα, οι άνθρωποι που ήξεραν να διαβάζουν τον καιρό και τη φύση.
Σήμερα, σε πολλές περιοχές, αυτή η εικόνα τείνει να εξαφανιστεί. Οι στάνες αδειάζουν, οι βοσκότοποι σιωπούν, οι παραγωγοί εξαντλούνται οικονομικά και ψυχολογικά. Και μαζί τους απειλείται να χαθεί μια ολόκληρη πολιτισμική κληρονομιά.
Αλήθεια, ποιος θα αναλάβει την ευθύνη όταν τα χωριά θα έχουν χάσει και τον τελευταίο κτηνοτρόφο τους; Ποιος θα παράγει το γάλα και τα τυριά; Ποιος θα κρατήσει ζωντανά τα ορεινά χωριά; Ποιος θα συνεχίσει μια παράδοση που πέρασε από γενιά σε γενιά, αλλά κινδυνεύει να διακοπεί μέσα σε μία μόνο γενιά;
Και κάτι ακόμη: Δεν καταστρέφεται μόνο ο κτηνοτρόφος που έχασε τα ζώα του. Καταστρέφεται ολόκληρη η αλυσίδα που στηρίζεται στην παραγωγή. Ο τυροκόμος, ο έμπορος, ο μεταφορέας, ο προμηθευτής ζωοτροφών, ο μικρός επαγγελματίας του χωριού. Όταν σβήνει η κτηνοτροφία, δεν σβήνει ένας κλάδος. Αρχίζει να καταρρέει ένα ολόκληρο τοπικό οικονομικό και κοινωνικό οικοδόμημα.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, οι άνθρωποι της υπαίθρου καλούνται για ακόμη μία φορά να επιδείξουν αντοχή, υπομονή και προσαρμοστικότητα. Να πληρώσουν οι ίδιοι το τίμημα μιας κρίσης που ξεπερνά τις δικές τους δυνατότητες. Να αποδεχθούν ότι μπορεί να χάσουν το βιος τους και να περιμένουν πότε και αν θα μπορέσουν να ξανασταθούν στα πόδια τους.
Αυτό δεν είναι σχέδιο αγροτικής ανάπτυξης. Δεν είναι πολιτική προστασίας της παραγωγής. Είναι η επικίνδυνη διολίσθηση προς την εγκατάλειψη της ελληνικής υπαίθρου.
Η χώρα χρειάζεται επειγόντως ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανασυγκρότησης της κτηνοτροφίας: ουσιαστικές και δίκαιες αποζημιώσεις, πραγματική ψυχολογική και οικονομική στήριξη των πληγέντων, αυστηρή βιοασφάλεια, αποτελεσματικούς κτηνιατρικούς ελέγχους, ενίσχυση των κτηνιατρικών υπηρεσιών και συγκεκριμένο σχέδιο επανασύστασης των κοπαδιών, όπου αυτό επιτρέπεται με ασφάλεια.
Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται πολιτική βούληση. Γιατί η κτηνοτροφία δεν μπορεί να επιβιώσει με υποσχέσεις, ούτε η ύπαιθρος με ευχολόγια.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να μιλά για ανάπτυξη, εξωστρέφεια και παραγωγική ανασυγκρότηση, όταν αφήνει τους ανθρώπους που παράγουν να χάνουν το βιος τους και να βυθίζονται στην απόγνωση.
Δεν γίνεται να χειροκροτούμε τα ελληνικά προϊόντα στις εκθέσεις και την ίδια στιγμή να αφήνουμε τους ανθρώπους που τα παράγουν να παλεύουν μόνοι τους με την καταστροφή. Δεν γίνεται να επικαλούμαστε την παράδοση, όταν δεν προστατεύουμε εκείνους που τη διατηρούν ζωντανή.
Και ας μην ξεχνάμε κάτι που φαίνεται πως κάποιοι έχουν ξεχάσει: Η κτηνοτροφία δεν είναι μόνο επάγγελμα. Είναι ζωή. Είναι αξιοπρέπεια. Είναι ρίζες. Είναι ο δεσμός του ανθρώπου με τη γη του.
Όταν ένας κτηνοτρόφος χάνει τα 1200 ζώα του, δεν χάνει απλώς 1200 ζώα. Χάνει τον κόσμο του. Όταν ένα χωριό χάνει τα κοπάδια του, δεν χάνει απλώς την παραγωγή του. Χάνει την ψυχή του.
Και όταν μια χώρα επιτρέπει να σβήνουν τα κοπάδια, να ερημώνουν τα βουνά και να εγκαταλείπονται οι άνθρωποι της παραγωγής, τότε δεν αντιμετωπίζει απλώς μια κτηνοτροφική κρίση.
Αντιμετωπίζει μια κρίση εθνικής ευθύνης. Και γι’ αυτήν κάποιος πρέπει επιτέλους να λογοδοτήσει.
Βασίλης Παπαδημούλης









