Τρίτη, 17 Νοεμβρίου, 2026

Αιγές Κιλικίας: Ιστορική Αναδρομή από την Αρχαιότητα έως τον Ξεριζωμό

by Βέττα Σαββίδου
0 comment 18 minutes read
Χάρτης που δείχνει τη θέση των Αιγών Κιλικίας (Yumurtalık) στον κόλπο της Αλεξανδρέττας.

ΑΙΓΕΣ ΚΙΛΙΚΙΑΣ

( Αιγές, Aegeae, Ajazzo ή Lajazzo, Ayas / Αγιάζ ,Yumurtalık . )

Σταύρου Π. Καπλάνογλου Συγγραφέα – Ιστορικού ερευνητή.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Αιγές της Κιλικίας (Aegae) Οι Αιγές της Κιλικίας (σημερινό Yumurtalık στην Τουρκία) ήταν αρχαία παραλιακή πόλη, γνωστή ως κέντρο λατρείας του Ασκληπιού και σημαντικό λιμάνι κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο.

ΘΕΣΗ

Στον Κόλπο της Αλεξανδρέττας, ανατολικά του ποταμού Πύραμου

Στο έργο του «Γεωγραφικά» (Βιβλίο 14, Κεφάλαιο 5), ο Στράβων (1ος αιώνας μ.Χ. ) αναφέρει τις Αιγές της Κιλικίας ως μια μικρή πόλη με αγκυροβόλιο (ύφορμο), τοποθετώντας την γεωγραφικά ανάμεσα στην πόλη Μάλλο και την Ισσό.α

Ο αρχαίος γεωγράφος περιγράφει την ακτογραμμή της Ανατολικής (πεδινής) Κιλικίας ακολουθώντας μια συγκεκριμένη σειρά:

  • Μετά τη Μάλλο: Οδηγώντας την πορεία προς τα ανατολικά, συναντά κανείς τις Αιγές.Το αγκυροβόλιο: Τη χαρακτηρίζει ως «πολίχνιον» (μικρή πόλη) που διαθέτει «ύφορμον» (θέση για ελλιμενισμό πλοίων).
  • Μετά τις Αιγές: Η πορεία συνεχίζει προς τις Αμανίδες Πύλες και την ιστορική πόλη της Ισσού.

Απόσταση:

  • Από Άδανα: Η απόσταση είναι 81,4 χλμ.
  • Από Αλεξανδρέττα (İskenderun): Η απόσταση είναι 112 χλμ.
  • Από Χαλέπι (Συρία): Η απόσταση είναι 243 χλμ. κ
  • Από Αττάλεια (Antalya): Η απόσταση είναι 663 χλμ. και η διαδρομή διασχίζει μεγάλο μέρος της νότιας Τουρκίας,

Το σημερινό Γιουμουρταλίκ (αρχαίες Αιγές) είχε και Έλληνες και Αρμένιους, οι οποίοι αποτέλεσαν τις κυρίαρχες πληθυσμιακές ομάδες της πόλης σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους. Και οι δύο κοινότητες παρέμειναν στην ευρύτερη περιοχή μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα

ΟΝΟΜΑ

Οι Αιγές Κιλικίας (σημερινό Γιουμουρταλίκ Τουρκίας) ήταν αρχαία παραλιακή πόλη. Ιδρύθηκε ως μακεδονική στρατιωτική αποικία. Το όνομά της προέρχεται από την ελληνική λέξη αίγα (κατσίκα). Άλλαξε ονόματα στην ιστορία. Στην Ελληνιστική περίοδο ονομάστηκε Αιγαί ή Αιγαίαι.

Τα ονόματα μέσα στο χρόνο

  • Αιγές (Αρχαιότητα): Ήταν το αρχικό ελληνικό όνομα. Συνδέεται με τους Μακεδόνες αποίκους, οι οποίοι έφεραν το τοπωνύμιο από τις ιστορικές Αιγές της Μακεδονίας.
  • Aegeae (Ρωμαϊκή εποχή): Οι Ρωμαίοι χρησιμοποίησαν τη λατινοποιημένη μορφή του ονόματος. Η πόλη είχε σημαντικό εμπόριο και νομισματοκοπείο.
  • Ajazzo ή Lajazzo (Μεσαίωνας): Ήταν το όνομα που της έδωσαν οι Ιταλοί έμποροι (Γενοβέζοι και Βενετοί). Χρησιμοποιούσαν το λιμάνι για τις συναλλαγές τους στο Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικίας.
  • Ayas / Αγιάζ (Ισλαμική εποχή): Το όνομα αυτό προήλθε κατά την περίοδο της Οθωμανικής και της ευρύτερης ισλαμικής κυριαρχίας.
  • Yumurtalık (Σήμερα): Είναι το σύγχρονο τουρκικό όνομα της πόλης, που διατηρεί τη μνήμη της παραλιακής της θέσης.

Ετυμολογία ονομάτων

  • Αιγαί / Αιγές: Η ετυμολογία ανάγεται ετυμολογικά στη λέξη αιξ (αίγα – κατσίκα). Μια άλλη εκδοχή αναφέρει πως συνδέεται με την αρχαία ελληνική λέξη αιγιαλός. Σχετίζεται δηλαδή με τη γεωγραφική της θέση δίπλα στη θάλασσα.
  • Ayas: Προέρχεται πιθανότατα από τη φωνητική εξέλιξη των μεσαιωνικών ονομάτων (Lajazzo) που απλοποιήθηκαν από τους ντόπιους πληθυσμούς στο πέρασμα των αιώνων.
  • Yumurtalık: Στα τουρκικά σημαίνει “περιοχή με αυγά” ή “ορνιθώνας”. Το όνομα αυτό δόθηκε αργότερα για να περιγράψει τη μορφολογία της περιοχής και της τοπικής παραλίας

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

Το σημερινό Γιουμουρταλίκ (αρχαίες Αιγές) είχε και Έλληνες και Αρμένιους, οι οποίοι αποτέλεσαν τις κυρίαρχες πληθυσμιακές ομάδες της πόλης σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους. Και οι δύο κοινότητες παρέμειναν στην ευρύτερη περιοχή μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα.

Η ελληνική παρουσία (Από την αρχαιότητα έως το 1922-1923)

  • Η απαρχή: Οι Έλληνες ίδρυσαν την πόλη ως μακεδονική αποικία και κυριάρχησαν κατά την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο.
  • Η εξέλιξη: Κατά τη Βυζαντινή περίοδο, η πόλη (γνωστή τότε ως Αιγαί) ήταν ελληνόφωνη και χριστιανική, αποτελώντας έδρα επισκοπής.
  • Μέχρι πότε παρέμειναν: Μικροί ελληνικοί πληθυσμοί (Ρωμιοί της Κιλικίας) συνέχισαν να ζουν στην πόλη και την ευρύτερη περιοχή των Αδάνων κατά την Οθωμανική περίοδο. Η ελληνική παρουσία τερματίστηκε οριστικά το 1922–1923, με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την υποχρεωτική Ανταλλαγή Πληθυσμών βάσει της Συνθήκης της Λωζάνης.

Η αρμενική παρουσία (Από τον 12ο αιώνα έως το 1915-1921)

Οι Αρμένιοι έγιναν η κυρίαρχη δύναμη στην πόλη (την οποία ονόμαζαν Αγιάς / Ayas) μεταξύ του 1168 και του 1346. Η πόλη μετατράπηκε στο σημαντικότερο λιμάνι του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας, προσελκύοντας Ευρωπαίους εμπόρους.

  • Η εξέλιξη:
    • Μετά την κατάληψη της πόλης από τους Μαμελούκους (1347) και αργότερα τους Οθωμανούς, οι Αρμένιοι παρέμειναν ως σημαντική θρησκευτική και εμπορική κοινότητα στην περιοχή.
    • Μέχρι πότε παρέμειναν: Η αρμενική παρουσία δέχθηκε το πρώτο σφοδρό πλήγμα με τις Σφαγές των Αδάνων το 1909 και εξοντώθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά το 1915.
    • Όσοι λίγοι Αρμένιοι επέστρεψαν υπό τη σύντομη Γαλλική Διοίκηση της Κιλικίας, εγκατέλειψαν οριστικά την περιοχή το 1921, όταν οι Γάλλοι αποχώρησαν και η περιοχή πέρασε στις δυνάμεις του Κεμάλ Ατατούρκ.

ΜΑΧΑΛΑΔΕΣ

Κατά την οθωμανική περίοδο και μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, η πόλη ήταν χωρισμένη σε γειτονιές με βάση το θρησκευτικό και εθνικό στοιχείο των κατοίκων της:

  • Κάστρο-Μαχαλάς (Kale İçi): Η παλαιότερη συνοικία μέσα και γύρω από το μεσαιωνικό κάστρο της Αγιάς. Εκεί κατοικούσαν κυρίως οι παλαιότερες οικογένειες, ενώ το κάστρο προσέφερε προστασία.
  • Αρμενομαχαλάς: Η γειτονιά όπου συγκεντρωνόταν η πολυπληθής αρμενική κοινότητα. Διέθετε δικές της εκκλησίες και σχολεία, καθώς οι Αρμένιοι ήλεγχαν μεγάλο μέρος του εμπορίου της πόλης από την εποχή του Μεσαίωνα.
  • Ρωμιομαχαλάς (Ελληνική Συνοικία): Ο μαχαλάς των ελληνορθόδοξων χριστιανών (Ρωμιών της Κιλικίας), οι οποίοι ασχολούνταν κυρίως με τη ναυτιλία, το ψάρεμα και το εμπόριο στο λιμάνι.
  • Μουσουλμανικός Μαχαλάς: Η γειτονιά των Τούρκων και των άλλων μουσουλμανικών πληθυσμών που εγκαταστάθηκαν σταδιακά στην περιοχή μετά την κυριαρχία των Μαμελούκων και των Οθωμανών.

ΙΣΤΟΡΙΑ

Ιστορία: Ιδρύθηκε ως ελληνιστική πόλη, άκμασε κατά τη ρωμαϊκή περίοδο

Αν και ο Στράβων την εποχή του (1ος αιώνας π.Χ.) την καταγράφει ως μικρή πόλη, η αναφορά του επιβεβαιώνει τη στρατηγική ναυτική της θέση. Το αγκυροβόλιο αυτό αποτέλεσε τη βάση ώστε η πόλη να εξελιχθεί αργότερα, κατά τη Ρωμαϊκή και Μεσαιωνική περίοδο, σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα εμπορικά λιμάνια της Μεσογείου

και

Οι Αιγές της Κιλικίας (Aegae / Aigaiai) ήταν σημαντική παραλιακή πόλη και στρατιωτική μακεδονική αποικία στην αρχαία Κιλικία (σημερινό Yumurtalık, Τουρκία). Ιδρύθηκε από Μακεδόνες αποίκους κατά την ελληνιστική περίοδο, εξελίχθηκε σε σπουδαίο λιμάνι των Σελευκιδών, ενώ σήμερα είναι γνωστή για τα αρχαιολογικά της ευρήματα. λειτούργησε ως σημαντικός ναυτικός σταθμός.

Ιδρύθηκε ως μακεδονική στρατιωτική αποικία κατά την ελληνιστική περίοδο, πιθανώς από τον Μέγα Αλέξανδρο ή τους Σελευκίδες, από αποίκους που προέρχονταν από τις Αιγές της Μακεδονίας.

  • Η πόλη απέκτησε μεγάλη σημασία υπό τη ρωμαϊκή κυριαρχία (μετά το 64 π.Χ.). Ήταν παγκοσμίως γνωστή για το Ασκληπιείο της, έναν από τους σημαντικότερους ναούς ίασης στον αρχαίο κόσμο, ο οποίος καταστράφηκε από τους Χριστιανούς τον 4ο αιώνα μ.Χ..
  • Η διαχρονική ιστορία των Αιγών Κιλικίας (Αγιάς / Γιουμουρταλίκ) εκτείνεται σε πάνω από 2.500 χρόνια, μετατρέποντας την πόλη από μια μακεδονική στρατιωτική αποικία στο πιο πολυσύχναστο εμπορικό λιμάνι της Ανατολικής Μεσογείου κατά τον Μεσαίωνα.
  • Η στρατηγική της θέση στον κόλπο της Ισσού καθόρισε τη μοίρα της, καθώς αποτέλεσε σημείο συνάντησης πολιτισμών, αυτοκρατοριών και παγκόσμιων εμπορικών δρόμων.

1. Αρχαιότητα & Ελληνιστική Περίοδος (Ιδρυτές και Μακεδόνες)

  • Μακεδονική Αποικία: Η πόλη ιδρύθηκε κατά την ελληνιστική περίοδο (πιθανώς από τον Μέγα Αλέξανδρο ή τους διαδόχους του) ως στρατιωτική αποικία. Πήρε το όνομα Αιγαί από την αρχαία πρωτεύουσα της Μακεδονίας.
  • Αυτόνομη Πόλη: Γρήγορα εξελίχθηκε σε σημαντικό λιμάνι της Πεδινής Κιλικίας. Απέκτησε το δικαίωμα να κόβει δικά της χάλκινα και αργυρά νομίσματα, δείγμα της οικονομικής της ανεξαρτησίας.
  • Η αναφορά του Στράβωνα: Όπως καταγράφει ο γεωγράφος Στράβων τον 1ο αιώνα π.Χ., η πόλη ήταν ένα ασφαλές «πολίχνιον με ύφορμον» (μικρή πόλη με προστατευμένο αγκυροβόλιο).

2. Ρωμαϊκή & Βυζαντινή Εποχή (Το Κέντρο της Ιατρικής)

  • Ρωμαϊκή Ακμή (Aegeae): Υπό ρωμαϊκή κυριαρχία, η πόλη γνώρισε τεράστια ανάπτυξη. Έγινε ελεύθερη πόλη (civitas libera) και αποτέλεσε ναυτική βάση για την καταπολέμηση της πειρατείας στη Μεσόγειο.
  • Το περίφημο Ασκληπιείο: Οι Αιγές έγιναν παγκοσμίως γνωστές για το Ασκληπιείο τους, ένα από τα σημαντικότερα θεραπευτικά και θρησκευτικά κέντρα του αρχαίου κόσμου. Εδώ εφαρμοζόταν η «εγκοίμησις» (οι ασθενείς κοιμούνταν στο ναό και ο θεός Ασκληπιός τους θεράπευε στα όνειρά τους).
  • Οι Άγιοι Κοσμάς και Δαμιανός: Στις Αιγές έζησαν και μαρτύρησαν οι Άγιοι Αναργύροι, Κοσμάς και Δαμιανός (3ος αιώνας μ.Χ.), οι οποίοι ήταν γιατροί και προσέφεραν τις υπηρεσίες τους αφιλοκερδώς, αντικαθιστώντας τη λατρεία του Ασκληπιού με τον Χριστιανισμό.
  • Βυζαντινή Περίοδος: Η πόλη έγινε έδρα επισκοπής. Ο αυτοκράτορας Μέγας Κωνσταντίνος διέταξε την κατεδάφιση του ειδωλολατρικού Ασκληπιείου, γεγονός που μείωσε τη θρησκευτική της αίγλη, αλλά το λιμάνι παρέμεινε στρατηγικό οχυρό ενάντια στις αραβικές επιδρομές.

3. Μεσαίωνας (Το Χρυσό Λιμάνι της Αγιάς)

  • Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικίας (1178–1375): Αυτή είναι η περίοδος της μεγαλύτερης οικονομικής ακμής της πόλης, η οποία πλέον ονομάζεται Αγιάς (Ayas). Μετά την πτώση της Άκρας στους Σταυροφόρους, η Αγιάς έγινε η κύρια πύλη της Δύσης προς την Ασία.
  • Lajazzo και Ιταλοί Έμποροι: Γενοβέζοι, Βενετοί και Πιζάνοι έμποροι εγκαταστάθηκαν στην πόλη, ιδρύοντας εμπορικούς σταθμούς και αποθήκες. Οι Ιταλοί την ονόμαζαν Lajazzo. Από αυτό το λιμάνι ξεκινούσε ο περίφημος Δρόμος του Μεταξιού προς την Κίνα.
  • Το Ταξίδι του Μάρκο Πόλο: Ο διάσημος θαλασσοπόρος Μάρκο Πόλο ξεκίνησε το ιστορικό του ταξίδι για την αυλή του Κουμπλάι Χαν από το λιμάνι της Αγιάς το 1271.
  • Το Θαλάσσιο Κάστρο: Για την προστασία του λιμανιού χτίστηκαν δύο μεγάλα κάστρα (ένα στην ακτή και ένα σε ένα μικρό νησάκι), τα οποία σώζονται μέχρι σήμερα.

Οθωμανική Περίοδος (Η Παρακμή)

  • Κατάληψη από τους Μαμελούκους (1347): Οι Μαμελούκοι της Αιγύπτου κατέστρεψαν την πόλη και το λιμάνι της για να πλήξουν το χριστιανικό εμπόριο.
  • Οθωμανική Κυριαρχία (1515): Η πόλη ενσωματώθηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία από τον Σουλτάνο Σελίμ Α΄. Κατά τους αιώνες που ακολούθησαν, η Αγιάς έχασε την παγκόσμια εμπορική της σημασία και μετατράπηκε σε μια μικρή παραθαλάσσια κωμόπολη.
  • Πολυπολιτισμική κοινωνία: Παρά την παρακμή, η πόλη διατήρησε έναν μικτό πληθυσμό από Μουσουλμάνους (Τούρκους και Τουρκμένιους), Αρμένιους και Έλληνες, οργανωμένους στους δικούς τους μαχαλάδες.

5. 20ός Αιώνας (Ο Ξεριζωμός και το Σήμερα)

  • Η Σφαγή και η Γενοκτονία: Το 1909 η πόλη επλήγη από τις Σφαγές των Αδάνων, ενώ το 1915 η αρμενική κοινότητα εξοντώθηκε και εκτοπίστηκε οριστικά κατά τη Γενοκτονία των Αρμενίων .
  • Η έξοδος των Ελλήνων: Μετά τη γαλλική υποχώρηση από την Κιλικία (1921) και την Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923, οι τελευταίοι Έλληνες κάτοικοι εγκατέλειψαν την πόλη για την Ελλάδα.

Κατά τον 13ο αιώνα, η πόλη (γνωστή τότε ως Lajazzo ή Ayas) έγινε το κορυφαίο εμπορικό λιμάνι του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας, χρησιμεύοντας ως η κύρια πύλη για το εμπόριο μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Από εδώ ξεκίνησε ο Μάρκο Πόλο το ταξίδι.

ΕΥΡΗΜΑΤΑ

Αν και μεγάλο μέρος της αρχαίας πόλης βρίσκεται θαμμένο κάτω από τη σύγχρονη δόμηση ή έχει διαβρωθεί από τη θάλασσα, τα ορατά ευρήματα είναι εντυπωσιακά:

  • Τα Κάστρα του Λιμανιού (The Sea Castles): Το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο είναι το μεσαιωνικό κάστρο, το οποίο χωρίζεται σε δύο τμήματα: Το χερσαίο κάστρο στην ακτή και το μικρό θαλάσσιο κάστρο, χτισμένο σε νησάκι για να ελέγχει την είσοδο των πλοίων. Τα θεμέλιά τους πατούν πάνω σε αρχαίες ρωμαϊκές και ελληνιστικές λιμενικές κατασκευές.
  • Κατάλοιπα του Ασκληπιείου: Αν και ο Μέγας Κωνσταντίνος ισοπέδωσε τον περίφημο ναό-νοσοκομείο, οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν εντοπίσει σκόρπια αρχιτεκτονικά μέλη, κιονόκρανα και τμήματα θεμελίων που ανήκαν στο συγκρότημα, επιβεβαιώνοντας τη μνημειακή του κλίμακα.
  • Αρχαία λιμανιώτικα τείχη και κυματοθραύστες: Κάτω από την επιφάνεια του νερού και κατά μήκος της ακτής σώζονται τμήματα των αρχαίων προβλητών, που φιλοξενούσαν τα πλοία των Ιταλών εμπόρων και των Βυζαντινών.
  • Κεραμική και επιγραφές: Στα γύρω υψώματα (Hüyük) έχουν έρθει στο φως πολυάριθμα θραύσματα εμπορικών αμφορέων, ενσφράγιστες λαβές και ελληνικές αναθηματικές επιγραφές που αναφέρουν ονόματα τοπικών αρχόντων και γιατρών της πόλης.

Σήμερα, στην περιοχή σώζονται ερείπια του αρχαίου λιμανιού, των τειχών και ενός κάστρου από την εποχή των Σταυροφοριών (το Κάστρο του Yumurtalık).

ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ

Τα αρχαιολογικά ευρήματα και τα νομίσματα των Αιγών Κιλικίας αποτελούν τους πιο αδιάψευστους μάρτυρες της μακεδονικής καταγωγής, της θρησκευτικής ακμής και του πλούτου της πόλης.

Οι ανασκαφές στην περιοχή του σύγχρονου Yumurtalık, καθώς και οι νομισματικοί θησαυροί που έχουν εντοπιστεί, αποκαλύπτουν μια πόλη με έντονο ελληνικό χαρακτήρα και παγκόσμιο εμπορικό αποτύπωμα.

Τα Νομίσματα των Αιγών (Νομισματική Μαρτυρία)

Το νομισματοκοπείο των Αιγών ήταν από τα πιο δραστήρια στην Κιλικία. Τα νομίσματα που κόπηκαν εκεί από την Ελληνιστική μέχρι τη Ρωμαϊκή περίοδο φέρουν μοναδικά σύμβολα:

  • Η μακεδονική καταγωγή: Σε ρωμαϊκά τετράδραχμα (όπως της περιόδου 215–216 μ.Χ.) εμφανίζεται η επίσημη αναγραφή «ΑΙΓΕΑΙΩΝ ΑΝΤΩΝΕΙΝΟΥ ΠΟΛΕΩC» στη μία όψη και «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗC ΕΥΓΕΝΟΥC» στην άλλη. Αυτό αποδεικνύει ότι οι κάτοικοι, αιώνες μετά, υπερηφανεύονταν για την ευγενή μακεδονική τους ρίζα.
  • Η λατρεία του Ασκληπιού: Πολλά νομίσματα απεικονίζουν τον θεό Ασκληπιό, τη ράβδο του με το φίδι, ή τον σύντροφό του Τελεσφόρο. Ένα εξαιρετικά σπάνιο νόμισμα που ανήκε στη συλλογή Edoardo Levante δείχνει την προτομή του Ασκληπιού με μια κατσίκα (σύμβολο της πόλης).
  • Η μορφή του Περσέα ή του Μ. Αλεξάνδρου: Σε αργυρά τετράδραχμα της εποχής του αυτοκράτορα Αδριανού (117–118 μ.Χ.), απεικονίζεται κεφαλή με διάδημα που ταυτίζεται είτε με τον ήρωα Περσέα είτε με τον Μέγα Αλέξανδρο, έχοντας από κάτω μια αίγα (κατσίκα) ως έμβλημα των Αιγών.
  • Ο θησαυρός των Μακεδόνων: Στο στρώμα καταστροφής μιας αρχαίας οικίας έξω από τα τείχη βρέθηκε νομισματικός θησαυρός που περιείχε χρυσά και ασημένια νομίσματα του Φιλίππου Β’ και δραχμές του Μεγάλου Αλεξάνδρου (χρονολογούμενα μεταξύ 328 και 301 π.Χ.).

ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Αποτέλεσε τόπο μαρτυρίου του Αγίου Θαλλελαίου (284 μ.Χ.) και της Αγίας Ζηνοβίας, ενώ συνδέεται και με τους Αγίους Αναργύρους, Κοσμά και Δαμιανό.

Αγίος Θαλλελαίος

Η Αρμόδια Μητρόπολη

Σε αντίθεση με τη δυτική και βόρεια Μικρά Ασία που υπάγονταν στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, η περιοχή της Κιλικίας ανήκε ανέκαθεν στη δικαιοδοσία του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Αντιοχείας%CE%B5%CE%AF%CE%B1%CF%82″>.

  • Βυζαντινή Περίοδος: Οι Αιγές (Aegeae) αποτελούσαν αυτόνομη Επισκοπή, η οποία υπαγόταν διοικητικά στην εκκλησιαστική επαρχία της Μητροπόλεως Αναζάρβου (της πρωτεύουσας της επαρχίας Κιλικίας Δευτέρας).
  • Νεότερη Περίοδος (έως το 1923): Κατά τους τελευταίους αιώνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και μέχρι τον ξεριζωμό, η πόλη υπαγόταν στην Ιερά Μητρόπολη Ταρσού και Αδάνων, η οποία είχε την έδρα της στα Άδανα και τη Μερσίνα.

Οι Εκκλησίες και η Θρησκευτική Ιστορία

Η πόλη διέθετε πλούσια χριστιανική παράδοση, με ναούς και χώρους λατρείας που εξυπηρετούσαν τις διαφορετικές χριστιανικές κοινότητες (Ρωμιούς και Αρμένιους):

  • Ο ελληνορθόδοξος ναός του Ρωμιομαχαλά: Στην ελληνική συνοικία της πόλης λειτουργούσε αστική σχολή (δημοτικό σχολείο), η οποία στεγαζόταν συνήθως δίπλα ή στον περίβολο του ελληνορθόδοξου ναού (αφιερωμένος κατά παράδοση στην Παναγία ή σε τοπικό Άγιο των Αναργύρων), ο οποίος αποτελούσε τον πυρήνα της θρησκευτικής και κοινοτικής ζωής των Ελλήνων μέχρι την έξοδο του 1922-1923.
  • Οι Αρμενικές Εκκλησίες: Στον Αρμενομαχαλά και στην περιοχή του κάστρου υπήρχαν αρμενικοί ναοί, κατάλοιπα της εποχής που η πόλη (ως Αγιάς) ήταν το επίνειο του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας. Ο πιο ονομαστός μεσαιωνικός ναός ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη.
  • Το Μαρτύριο των Αγίων Ζηνοβίου και Ζηνοβίας: Οι Αιγές είναι ο τόπος όπου έζησαν, πρόσφεραν ιατρικές υπηρεσίες και μαρτύρησαν ο Άγιος Ζηνόβιος (Επίσκοπος Αιγών) και η αδελφή του Ζηνοβία το 285 μ.Χ., κατά τους διωγμούς του Διοκλητιανού.
  • Η παράδοση των Αγίων Αναργύρων: Λόγω της ύπαρξης του αρχαίου Ασκληπιείου, η χριστιανική παράδοση των Αιγών συνδέθηκε άρρηκτα με τους «Αναργύρους» ιατρούς (όπως οι Άγιοι Κοσμάς και Δαμιανός ή ο Άγιος Θαλλέλαιος), οι οποίοι μετέτρεψαν τους ειδωλολατρικούς χώρους θεραπείας σε πρώιμους χριστιανικούς ναούς.

ΠΑΙΔΕΙΑ

Η εκπαίδευση των ελληνοπαίδων στις Αιγές (Αγιάς) και στην ευρύτερη Μητρόπολη Αδάνων κατά την ύστερη Οθωμανική περίοδο οργανώθηκε με άξονα τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας, της γλώσσας και της ορθόδοξης πίστης.

Παρά τις αντίξοες συνθήκες, η ελληνική κοινότητα έδινε τεράστια σημασία στα γράμματα, ακολουθώντας το γενικότερο εκπαιδευτικό δίκτυο της Κιλικίας.

Το σχολείο του Ρωμιομαχαλά

  • Η λειτουργία: Στην ελληνική συνοικία των Αιγών λειτουργούσε αστική σχολή (δημοτικό σχολείο), η οποία στεγαζόταν συνήθως δίπλα ή στον περίβολο του ελληνορθόδοξου ναού.
  • Η χρηματοδότηση: Το σχολείο συντηρούνταν αποκλειστικά από την ίδια την ελληνική κοινότητα μέσω της «Εφορείας των Σχολών», με εισφορές εύπορων εμπόρων, ναυτικών και τη βοήθεια της Μητρόπολης Ταρσού και Αδάνων.
  • Η φοίτηση: Η εκπαίδευση απευθυνόταν τόσο σε αγόρια όσο και σε κορίτσια (συχνά σε μεικτά τμήματα λόγω του μικρού πληθυσμού της κωμόπολης), με στόχο τη βασική εγγραμματοσύνη.

Το πρόγραμμα σπουδών και οι δάσκαλοι

  • Τα μαθήματα: Τα ελληνοπούλα διδάσκονταν Ελληνική Γλώσσα (ανάγνωση, γραφή, γραμματική), Ιερογραφικά (Θρησκευτικά και κατήχηση), Αριθμητική, Ιστορία (με έμφαση στην Αρχαία Ελλάδα και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία) και Γεωγραφία.
  • Η γλώσσα ως ανάχωμα: Σε αντίθεση με άλλες περιοχές της Κιλικίας και της Καππαδοκίας όπου οι Έλληνες ήταν τουρκόφωνοι (Καραμανλήδες), στις παραθαλάσσιες Αιγές η ναυτική και εμπορική επικοινωνία με την Κύπρο και τα νησιά του Αιγαίου βοήθησε στη διατήρηση της ζωντανής ελληνικής λαλιάς.
  • Οι δάσκαλοι: Οι δάσκαλοι στέλνονταν στην επαρχία από μεγάλα εκπαιδευτικά κέντρα, όπως η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη ή η Κύπρος, και συχνά ήταν απόφοιτοι της Μεγάλης του Γένους Σχολής.

Η σύνδεση με τα μεγάλα κέντρα

Για τα παιδιά που ολοκλήρωναν το δημοτικό σχολείο στις Αιγές και είχαν την οικονομική δυνατότητα να συνεχίσουν τις σπουδές τους, η πορεία περιλάμβανε μετακίνηση στα μεγάλα αστικά κέντρα της περιοχής:

  • Στα Άδανα, όπου λειτουργούσαν πλήρη ελληνικά ημιγυμνάσια και παρθεναγωγεία.
  • Στη Μερσίνα, που διέθετε ανώτερα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα.
  • Στην Κύπρο, λόγω της πολύ μικρής θαλάσσιας απόστασης και των στενών συγγενικών και εμπορικών δεσμών.

Ο φιλόσοφος Απολλώνιος ο Τυανεύς πραγματοποίησε εκεί τις πρώτες του σπουδές τον 1ο αιώνα μ.Χ..

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Η απασχόληση και η οικονομική ζωή των Ελλήνων στις Αιγές (Αγιάς) Κιλικίας κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο και έως το 1922 καθορίζονταν από τη γεωγραφική θέση της πόλης ως παραθαλάσσιου κόμβου.

Λόγω του εύφορου πεδινού εδάφους της Κιλικίας και της άμεσης πρόσβασης στη θάλασσα, οι δραστηριότητες των ελληνορθόδοξων κατοίκων μοιράζονταν ανάμεσα στο θαλάσσιο εμπόριο και την αγροτική παραγωγή.

1. Ναυτιλία και Θαλάσσιο Εμπόριο

Το λιμάνι των Αιγών, αν και είχε χάσει τη μεσαιωνική του παγκόσμια αίγλη, παρέμενε ένας σημαντικός τοπικός σταθμός.

  • Εξαγωγικό εμπόριο: Οι Έλληνες ναυτικοί και έμποροι μετέφεραν με καΐκια και πλοία τα πλούσια αγροτικά προϊόντα της πεδιάδας των Αδάνων (βαμβάκι, σιτάρι, σουσάμι, μαλλί) προς τα μεγάλα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου.
  • Δίκτυο επικοινωνίας: Υπήρχε συνεχής θαλάσσια επικοινωνία και ανταλλαγή αγαθών με την Κύπρο (που βρισκόταν ακριβώς απέναντι), τη Βηρυτό, τη Σμύρνη και τα νησιά του Δωδεκανήσου.

2. Αλιεία και Ναυπηγική

  • Ψάρεμα: Η θάλασσα του κόλπου της Ισσού ήταν εξαιρετικά πλούσια σε αλιεύματα. Μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού ασχολούνταν επαγγελματικά με την αλιεία, τροφοδοτώντας όχι μόνο την εγχώρια αγορά αλλά και την ενδοχώρα της Κιλικίας (μέχρι τα Άδανα).
  • Κατασκευή σκαφών: Στην παραλία λειτουργούσαν μικρά παραδοσιακά ναυπηγεία (ταρσανάδες), όπου Έλληνες τεχνίτες κατασκεύαζαν και επισκεύαζαν αλιευτικά και εμπορικά σκάφη.

3. Γεωργία και Παραγωγή Βαμβακιού

  • Ο «λευκός χρυσός»: Από τα μέσα του 19ου αιώνα, η πεδιάδα της Κιλικίας (Çukurova) μετατράπηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα παραγωγής βαμβακιού στον κόσμο. Έλληνες ιδιοκτήτες γης και αγρότες των Αιγών ασχολήθηκαν εντατικά με την καλλιέργεια και τη συλλογή βαμβακιού.
  • Άλλες καλλιέργειες: Η περιοχή παρήγαγε επίσης μεγάλες ποσότητες εσπεριδοειδών (λεμόνια, πορτοκάλια), σιτηρών και ελαιολάδου.

4. Αστικά Επαγγέλματα και Βιοτεχνία

Μέσα στον Ρωμιομαχαλά και την κεντρική αγορά της πόλης, οι Έλληνες δραστηριοποιούνταν ως:

  • Καταστηματάρχες: Ιδιοκτήτες παντοπωλείων, καφενείων και αποθηκών εμπορευμάτων κοντά στο λιμάνι.
  • Τεχνίτες: Ξυλουργοί, σιδεράδες και χτίστες που συμμετείχαν στην ανοικοδόμηση της περιοχής.
  • Πράκτορες: Λόγω της γλωσσομάθειάς τους (μιλούσαν ελληνικά, τουρκικά και συχνά γαλλικά ή ιταλικά), ορισμένοι λειτουργούσαν ως ναυτιλιακοί πράκτορες ή μεσάζοντες για ευρωπαϊκές εμπορικές εταιρείες.

ΔΙΩΞΕΙΣ

Η τύχη των προσφύγων & η μοίρα των δύο χριστιανικών πληθυσμών της πόλης σφραγίστηκε από τις γεωπολιτικές ανατροπές των ετών 1915–1923.

Το 1915, με την Γενοκτονία των Αρμενίων, ο αρμενικός πληθυσμός της Αγιάς εκτοπίστηκε βίαια προς τις ερήμους της Συρίας. Οι περισσότεροι έχασαν τη ζωή τους στις πορείες θανάτου.

Όσοι επιζήσαντες επέστρεψαν το 1918 υπό τη γαλλική προστασία, αναγκάστηκαν να φύγουν οριστικά το 1921. Κατέφυγαν κυρίως στον Λίβανο (Βηρυτός), στη Συρία (Χαλέπι) και στη Γαλλία.

2. Η προσφυγιά των Ελλήνων στην Ελλάδα (1922-1923)

Μετά την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου το 1922 και την υπογραφή της Ανταλλαγής Πληθυσμών (Συνθήκη της Λωζάνης) το 1923, οι Έλληνες των Αιγών επιβιβάστηκαν σε πλοία και εγκατέλειψαν για πάντα την Κιλικία.

Πού εγκαταστάθηκαν: Οι πρόσφυγες από την περιοχή της Κιλικίας διασκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Λόγω της ναυτικής και αγροτικής τους εμπειρίας, πολλές οικογένειες εγκαταστάθηκαν:

  • Στη Μακεδονία και στη Θράκη (κυρίως σε αστικά κέντρα όπως η Θεσσαλονίκη και η Καβάλα).
  • Στην Αττική (σε προσφυγικούς συνοικισμούς της Αθήνας και του Πειραιά).
  • Σε παράλιες περιοχές της Εύβοιας και της Στερεάς Ελλάδας, όπου προσπάθησαν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους συνεχίζοντας τις ναυτικές τους δραστηριότητες.

ΣΗΜΕΡΑ

Η πόλη μετονομάστηκε επίσημα σε Yumurtalık (Γιουμουρταλίκ). Σήμερα είναι ένα ήσυχο παραθεριστικό κέντρο και λιμάνι της επαρχίας Αδάνων, με τα μεσαιωνικά της κάστρα να θυμίζουν το ένδοξο παρελθόν της.

Ο μόνιμος πληθυσμός ολόκληρης της διοικητικής περιφέρειας (δήμου) του Γιουμουρταλίκ (Yumurtalık) ανέρχεται σε 17.806 κατοίκους σύμφωνα με την επίσημη απογραφή, ενώ ο καθαρά αστικός μόνιμος πληθυσμός της ίδιας της κωμόπολης είναι περίπου 5.500 με 5.700 κάτοικοι.

Leave a Comment

Ταυτότητα Ιστοσελίδας:
Σαλακίδης Ιωάννης – Ατομική Επιχείρηση

ΑΦΜ: 046450157, ΔΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ

Δ/νση Έδρας: Ζαφειράκη 3, ΤΚ 0100 Κοζάνη

Email: info@efkozani.gr

Τηλ. 24610-25112

Ιδιοκτήτης, νόμιμος εκπρόσωπος και διευθυντής: Σαλακίδης Ιωάννης

Διευθύντρια Σύνταξης: Μαρία Τσακνάκη

Διαχειριστής: Σαλακίδης: Ιωάννης

Δικαιούχος του ονόματος τομέα (domain name): Σαλακίδης Ιωάννης

Efkozani logo

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Θα υποθέσουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. Αποδοχή Διαβάστε περισσότερα