ΑΝΤΙΟΧΕΙΑ Η ΜΕΓΑΛΗ ΚΙΛΙΚΙΑΣ.  «Αντιόχεια» αλλα και  Αντιόχεια η επί Δάφνης ή επί Ορόντου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η Αντιόχεια, επίσης γνωστή ως Αντιόχεια η επί Δάφνη ή επί Ορόντου ή Αντιόχεια η Μεγάλη, ήταν αρχαία πόλη η οποία σήμερα βρίσκεται στην επαρχία Χατάι στη νότια Τουρκία.
Η Αντιόχεια αναμφιβόλως υπήρξε το λίκνο του ελληνικού πολιτισμού στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, πόλη που αποτέλεσε το σταυροδρόμι των μεγάλων φιλοσοφικών ρευμάτων, με μεγάλη ανάπτυξη των γραμμάτων και των επιστημών.
Ήταν η «Βασίλισσα της Ανατολής», μία από τις μεγαλύτερες μεγαλουπόλεις του αρχαίου κόσμου και λίκνο του Χριστιανισμού.
Πέρασε σταδιακά όμως στην παρακμή από τον 10ο αιώνα λόγω των σφοδρών επιδρομών των κατακτητών, Αράβων και Σταυροφόρων, καθώς και της αλλαγής των εμπορικών δρόμων προς τη Δύση.

ΘΕΣΗ
Θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι επειδή στην αρχαιότητα υπήρχαν πολλές πολεις με το ονομα Αντιοχεια. Και ιδιαίτερα σύγχυση γίνεται με την Αντιόχεια επί Κράγου
Η Αντιόχεια του Κράγου και η Αντιόχεια επί του Ορόντη είναι διαφορετικές πόλεις. Η Αντιόχεια επί του Ορόντη βρίσκεται κοντά στην Αλεξανδρέτα  κοντά στα σύνορα με τη Συρία. και σήμερα λέγεται Αντάκια (Antakya), στη νοτιανατολική Τουρκία, ενώ η Αντιόχεια του Κράγου βρίσκεται δυτικα  της Κιλικίας (σημερινό Γκιουνεϊκόι / Güneyköy της Αττάλειας).
Ο ΠΟΤΑΜΟΣ ΟΡΟΝΤΗΣ

Ο Ορόντης (σήμερα ονομάζεται Asi στα τουρκικά και Al-Asi στα αραβικά) είναι ένας από τους πιο σημαντικούς και ιστορικούς ποταμούς της Μέσης Ανατολής.
⦁ Η Ιδιαιτερότητα: Ονομάζεται και «Αντάρτης» (Al-Asi) επειδή, αντίθετα με τους περισσότερους ποταμούς της περιοχής, ρέει από τον νότο προς τον βορρά.
⦁ Πηγάζει από τον Λίβανο, διασχίζει τη Συρία, μπαίνει στην Τουρκία (όπου περνά μέσα από την Αντιόχεια) και εκβάλλει στη Μεσόγειο Θάλασσα.
⦁ Ιστορική Σημασία:
⦁ Στις όχθες του διεξήχθη η περίφημη Μάχη του Καντές το 1274 π.Χ. ανάμεσα στους Αιγυπτίους (Ραμσής Β’) και τους Χετταίους.

ΟΝΟΜΑ

«Αντιόχεια»

Αναμφίβολα η λέξη έχει Ελληνική ρίζα: Η πόλη ιδρύθηκε το 300 π.Χ. από τον Σέλευκο Α’ τον Νικάτορα. Ονομάστηκε «Αντιόχεια» προς τιμήν του πατέρα του, Αντίοχου. Το όνομα Αντίοχος είναι σύνθετο από τις λέξεις αντί (έναντι, αντίθετα) και έχω (κρατώ, κατέχω), και σημαίνει «αυτός που αντέχει, που αντιστέκεται».
Απανταται και ως ή επί Ορόντου ή Αντιόχεια η Μεγάλη,

*Αντιόχεια η επί Δάφνη ς
Λίγο έξω από την πόλη βρισκόταν το περίφημο ιερό δάσος της Δάφνης, αφιερωμένο στον Απόλλωνα, το οποίο αποτελούσε πόλο έλξης για προσκυνητές από όλη τη Μεσόγειο.

* Αντάκιγια (أنطاكية – Anṭākiya).

Το πέρασμα στα αραβικά: Κατά τη διάρκεια των αιώνων και με τις κατακτήσεις της περιοχής, το όνομα υιοθετήθηκε από τους Άραβες ως Αντάκιγια (أنطاكية – Anṭākiya).

<< Antakya >>

Οι Οθωμανοί και στη συνέχεια η σύγχρονη Τουρκία κράτησαν αυτή την αραβική/ανατολίτικη φωνητική εξέλιξη, απλοποιώντας την στο σημερινό Antakya
Η λέξη «Αντάκια» (Antakya) είναι ακριβώς η παραφθορά και η εξέλιξη του ελληνικού ονόματος «Αντιόχεια». Δεν σημαίνει κάτι άλλο στην τουρκική γλώσσα.
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Υπήρχαν και υπάρχουν Έλληνες (Ρωμιοί) στην Αντιόχεια διαχρονικά, από το 300 π.Χ. μέχρι και σήμερα. Η παρουσία τους δεν διακόπηκε ποτέ μέσα στους αιώνες. Ωστόσο, η γλώσσα, η ταυτότητα και ο πληθυσμός τους πέρασαν από μεγάλες ιστορικές διακυμάνσεις.
⦁ Ελληνιστική & Ρωμαϊκή Περίοδος (300 π.Χ. – 4ος αι. μ.Χ.):Η πόλη ιδρύθηκε από Μακεδόνες.Ήταν μια αμιγώς ελληνόφωνη μεγαλούπολη, πρωτεύουσα των Σελευκιδών.Οι κάτοικοι είχαν ελληνική παιδεία, θρησκεία και πολιτισμό.
⦁
⦁ Βυζαντινή Περίοδος (4ος αι. – 7ος αι. & 10ος – 11ος αι.): Η Αντιόχεια ήταν από τα σημαντικότερα κέντρα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.Ο ελληνικός πληθυσμός ταυτίστηκε απόλυτα με την Ορθόδοξη Χριστιανική πίστη (Ρωμιοσύνη).
⦁
⦁ Αραβική και Οθωμανική Κυριαρχία (Μεσαίωνας έως 1918):Μετά τις ισλαμικές κατακτήσεις, οι Έλληνες της Αντιόχειας αποκόπηκαν από τον ελλαδικό κορμό.
⦁ Σταδιακά, μέσα στους αιώνες, έχασαν την ελληνική γλώσσα στην καθημερινότητά τους και υιοθέτησαν την αραβική, αλλά κράτησαν τη θρησκεία τους και τα ελληνικά στη λειτουργία της εκκλησίας. Ονομάζονταν «Μελχίτες» ή «Ρωμιοί της Αντιοχείας».

Το 1923, με τη Συνθήκη της Λωζάνης, οι Έλληνες της Μικράς Ασίας αναγκάστηκαν να μετακομίσουν στην Ελλάδα. Όμως, οι Έλληνες της Αντιοχείας εξαιρέθηκαν.Ο λόγος ήταν ότι το 1923 η Αντιόχεια (το σαντζάκι της Αλεξανδρέτας) ανήκε στη Συρία (υπό γαλλική εντολή) και όχι στην Τουρκία. Η περιοχή προσαρτήθηκε στην Τουρκία αργότερα, το 1939. Επειδή οι άνθρωποι αυτοί ήταν αραβόφωνοι, το τουρκικό κράτος δεν τους απέλασε, αλλά παρέμειναν στις εστίες τους
* Σήμερα  Οι Έλληνες της Αντιοχείας υπάρχουν στην πόλη μέχρι σήμερα.  Αυτοπροσδιορίζονται ως Rum Ortodoks (Ορθόδοξοι Ρωμιοί). Το τουρκικό κράτος τους αναγνωρίζει επίσημα με αυτόν τον όρο.  αραβικά και τουρκικά. Μέχρι τις αρχές του 2023, στην επαρχία Χατάι (Αντάκια, Αλεξανδρέτα και γύρω χωριά) ζούσαν περίπου 10.000 Ρωμιοί Ορθόδοξοι.Ο καταστροφικός σεισμός του Φεβρουαρίου του 2023 ισοπέδωσε την Αντάκια. Ο ιστορικός ελληνορθόδοξος ναός των Αγίων Πέτρου και Παύλου καταστράφηκε. Πολλοί Ρωμιοί έχασαν τη ζωή τους και εκατοντάδες άλλοι αναγκάστηκαν να καταφύγουν προσωρινά στην Κωνσταντινούπολη ή το εξωτερικό. Παρά την καταστροφή, οι κοινότητες αυτές προσπαθούν να ανοικοδομήσουν τους ναούς τους για να επιστρέψουν στις πατρογονικές τους εστίες.
ΙΣΤΟΡΙΑ
Η Ίδρυση και τα Ελληνιστικά Χρόνια (300 π.Χ. – 64 π.Χ.)
⦁ Ιδρυτής: Ιδρύθηκε το 300 π.Χ. από τον Σέλευκο Α’ τον Νικάτορα, στρατηγό του * Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Έγινε η λαμπρή πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας των Σελευκιδών, εξελισσόμενη γρήγορα σε μεγάλο κέντρο ελληνικού πολιτισμού και εμπορίου.

* Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Ακμή (64 π.Χ. – 638 μ.Χ.)
Κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους και έγινε η τρίτη μεγαλύτερη πόλη του κόσμου (μετά τη Ρώμη και την Αλεξάνδρεια), με πληθυσμό έως 500.000 κατοίκους.
*Κοιτίδα Χριστιανισμού:
Εκεί οι ακόλουθοι του Ιησού ονομάστηκαν για πρώτη φορά «Χριστιανοί». Έγινε ένα από τα πέντε αρχικά Πατριαρχεία (Πενταρχία).
Καταστροφές: Τον 6ο αιώνα μ.Χ. χτυπήθηκε από ισχυρότατους σεισμούς και επιδρομές Περσών, που ξεκίνησαν τη σταδιακή συρρίκνωσή της.

*Μεσαίωνας: Άραβες και Σταυροφόροι (638 – 1516)
Ισλαμική κατάκτηση: Το 638 μ.Χ. καταλήφθηκε από τους Άραβες, χάνοντας τον καθαρά βυζαντινό της χαρακτήρα.
Σταυροφορίες: Το 1098 καταλήφθηκε από τους Σταυροφόρους, οι οποίοι ίδρυσαν το «Πριγκιπάτο της Αντιοχείας» για σχεδόν δύο αιώνες.
⦁ Μαμελούκοι: Το 1268 καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Μαμελούκους της Αιγύπτου, χάνοντας οριστικά την παλιά της αίγλη και μετατρεπόμενη σε μια μικρή πόλη.

4. Οθωμανική Περίοδος (1516 – 1918)
Ενσωματώθηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Παρέμεινε μια ήσυχη, επαρχιακή και πολυπολιτισμική πόλη, όπου συμβίωναν Μουσουλμάνοι, Χριστιανοί (Ρωμιοί/Αραβόφωνοι) και Εβραίοι.

5. Ο 20ός Αιώνας και η Ένταξη στην Τουρκία (1918 – 2023)
⦁ Γαλλική Εντολή: Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η περιοχή (Σαντζάκι της Αλεξανδρέτας) πέρασε υπό γαλλικό έλεγχο και ανήκε στη Συρία.
⦁ Προσάρτηση στην Τουρκία: Το 1939, μετά από δημοψήφισμα, η περιοχή προσαρτήθηκε στην Τουρκία ως επαρχία Χατάι (Hatay), με την Αντιόχεια να μετονομάζεται επίσημα σε Αντάκια (Antakya).
⦁ Σύγχρονη εποχή: Αναπτύχθηκε σε μια σύγχρονη πόλη 400.000 κατοίκων, διάσημη για την ειρηνική θρησκευτική συμβίωση και τη γαστρονομία της.
6. Το Σήμερα (2023 – 2026)Ο Σεισμός του 2023: Στις 6 Φεβρουαρίου 2023, ένας ισοπεδωτικός σεισμός κατέστρεψε το 80% της πόλης, ξεριζώνοντας τον πληθυσμό της και καταστρέφοντας τους ιστορικούς της ναούς.
EΥΡΗΜΑΤΑ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΕ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΤΙΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΕΙΣΜΟ ΤΟΥ 2023
Σε περίληψη, πριν από τον καταστροφικό σεισμό του 2023, η Αντιόχεια (Αντάκια) αποτελούσε έναν από τους πλουσιότερους αρχαιολογικούς θησαυρούς της Μεσογείου, διάσημη παγκοσμίως για τρία κυρίως πράγματα:
1. Η μεγαλύτερη συλλογή Ρωμαϊκών Μωσαϊκών στον κόσμο
⦁ Αρχαιολογικό Μουσείο Χατάι (Hatay Arkeoloji Müzesi): Στεγάζει τη μεγαλύτερη και πιο εντυπωσιακή συλλογή ρωμαϊκών και βυζαντινών ψηφιδωτών παγκοσμίως. Τα μωσαϊκά αυτά (2ος–6ος αι. μ.Χ.) διακοσμούσαν τις πολυτελείς επαύλεις της Αντιόχειας και του προαστίου της Δάφνης, απεικονίζοντας σκηνές από την ελληνική μυθολογία (Ωκεανός, Θέτις, Διόνυσος, Ιφιγένεια).
⦁ Το Μωσαϊκό του «Σκελετού»: Ένα από τα πιο διάσημα ευρήματα, που φέρει την ελληνική επιγραφή «ΕΥΦΡΟΣΥΝΟΣ» και τη φράση «ΣΥ ΜΕΝ ΕΥΠΑΘΕΙΣ, ΤΟΥΤΟΝ ΕΛΚΕ» (Να καλοπερνάς, δες πού θα καταλήξεις / Απόλαυσε τη ζωή σου).
2. Το Μουσείο-Ξενοδοχείο (The Museum Hotel Antakya)Πρόκειται για ένα από τα πιο εντυπωσιακά σύγχρονα αρχιτεκτονικά επιτεύγματα. Κατά την εκσκαφή για την ανέγερση πολυτελούς ξενοδοχείου, ανακαλύφθηκε ένας τεράστιος αρχαιολογικός χώρος.Το εύρημα: Αντί να μπαζωθεί, το ξενοδοχείο χτίστηκε «αιωρούμενο» πάνω σε ατσάλινες κολώνες.Κάτω από τα δωμάτια, οι επισκέπτες έβλεπαν ένα μονοκόμματο ρωμαϊκό ψηφιδωτό 1.050 τετραγωνικών μέτρων (το μεγαλύτερο στον κόσμο), τμήματα της αρχαίας κοίτης του ποταμού Ορόντη και ρωμαϊκά λουτρά.
3. Μνημεία και Σαρκοφάγοι
⦁ Η Σαρκοφάγος της Αντιόχειας: Μια εκπληκτική ρωμαϊκή μαρμάρινη σαρκοφάγος του 2ου αιώνα μ.Χ., σκαλισμένη με απίστευτη λεπτομέρεια, που βρέθηκε ανέπαφη το 1993.
⦁ Το άγαλμα του βασιλιά Σουπιλουλιούμα: Ένα εντυπωσιακό, καλοδιατηρημένο άγαλμα της Χεττιτικής/Χετταιικής περιόδου με τεράστια μάτια, που έγινε το σύμβολο του μουσείου της πόλης.

⦁ Η Σπηλιά του Αγίου Πέτρου: Η αρχαιότερη λαξευμένη εκκλησία, με την πέτρινη πρόσοψη που έχτισαν οι Σταυροφόροι, η οποία λειτουργούσε ως επισκέψιμο αρχαιολογικό μνημείο.

ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ

Η Αντιόχεια) διέθετε ένα από τα πιο σημαντικά, μακροβιότερα και πιο παραγωγικά νομισματοκοπεία του αρχαίου κόσμου. Τα νομίσματά της κυκλοφορούσαν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, αποτελώντας βασικό εργαλείο για το διεθνές εμπόριο και την προβολή πολιτικής ισχύος.
Ακολουθεί μια περίληψη του περιεχομένου, των συμβόλων και της ιστορίας των νομισμάτων της Αντιόχειας:
1. Ελληνιστική Περίοδος (Σελευκίδες, 300 π.Χ. – 64 π.Χ.)
Όταν ο Σέλευκος Α’ ίδρυσε την πόλη, μετέφερε εκεί τους τεχνίτες από το παλιό νομισματοκοπείο της Σελευκείας. Η Αντιόχεια έγινε η κύρια πηγή χρήματος της Αυτοκρατορίας των Σελευκιδών.
⦁ Τύποι νομισμάτων: Κυκλοφορούσαν κυρίως ασημένι  ια τετράδραχμα (βάρους περίπου 16-17 γραμμαρίων) και χάλκινα νομίσματα.
Numis Forums +1
⦁ Περιεχόμενο και Μοτίβα:
⦁ Στη μία όψη είχαν το πορτρέτο του εκάστοτε Έλληνα βασιλιά (π.χ. Αντίοχος Γ’ ο Μέγας, Αντίοχος Δ’ ο Επιφανής).
⦁ Στην άλλη όψη απεικονίζονταν ελληνικές θεότητες, με κυριότερο τον Απόλλωνα (τον προστάτη θεό της δυναστείας) καθισμένο πάνω στον ομφαλό των Δελφών, ή τον Δία.
⦁ Έφεραν την ελληνική αναγραφή: «ΒΑΣΙΛΕΩΣ [Όνομα Βασιλιά]» ή «ΑΝΤΙΟΧΕΩΝ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ» (όταν η πόλη απέκτησε σχετική αυτονομία).
Bryn Mawr Classical Review +4
⦁ 2. Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Περίοδος (64 π.Χ. – 7ος αιώνας μ.Χ.)
⦁ Μετά την κατάληψη της πόλης από τους Ρωμαίους, το νομισματοκοπείο της Αντιόχειας αναβαθμίστηκε σε κεντρικό αυτοκρατορικό και επαρχιακό νομισματοκοπείο για όλη τη ρωμαϊκή Ανατολή.
⦁ Το διάσημο σύμβολο (Η Τύχη της Αντιόχειας): Τα ρωμαϊκά νομίσματα της πόλης καθιέρωσαν ένα εμβληματικό μοτίβο: την θεά Τύχη της πόλης να κάθεται πάνω σε έναν βράχο (το όρος Σίλπιον), φορώντας πυργωτό στέμμα, ενώ στα πόδια της εμφανιζόταν ένας κολυμβητής που συμβόλιζε τον ποταμό Ορόντη.

⦁ Τα «Συγκλητικά» Χάλκινα (S-C): Παράγονταν τεράστιες ποσότητες χάλκινων νομισμάτων που στην πίσω όψη είχαν τα γράμματα SC (Senatus Consulto – με διάταγμα της Συγκλήτου) μέσα σε δάφνινο στεφάνι.

⦁ Αυτοκρατορικά Νομίσματα: Στη μία όψη είχαν το κεφάλι Ρωμαίων αυτοκρατόρων (όπως του Αυγούστου, του Τραϊανού ή του Ιουστινιανού). Έφεραν ειδικά σήματα νομισματοκοπείου (mintmarks) στο κάτω μέρος για να ξεχωρίζουν, όπως ΑΝ, ΑΝΤ ή SMAN (Sacra Moneta Antiochensis – Ιερό Νόμισμα Αντιοχείας).
⦁ Χρυσός και Στρατός: Κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, η Αντιόχεια ήταν η μοναδική πόλη ανατολικά της Μικράς Ασίας που είχε το δικαίωμα να κόβει χρυσά νομίσματα (solidi), κυρίως για να πληρώνονται οι ρωμαϊκές λεγεώνες που φρουρούσαν τα σύνορα με τους Πέρσες.

Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑ

Η Αντιόχεια (Αντάκια) υπήρξε διαχρονικά ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα του κόσμου, λειτουργώντας ως το απόλυτο σημείο συνάντησης του Παγανισμού, του Ιουδαϊσμού, του Χριστιανισμού και, αργότερα, του Ισλάμ.

— Εστία Παγανισμού
Κατά την ίδρυσή της από τους Σελευκίδες (300 π.Χ.) και καθ’ όλη τη ρωμαϊκή περίοδο, η πόλη ήταν κέντρο της αρχαίας ελληνικής και ρωμαϊκής θρησκείας.
⦁ Το προάστιο της Δάφνης:
⦁ Λίγο έξω από την πόλη βρισκόταν το περίφημο ιερό δάσος της Δάφνης, αφιερωμένο στον Απόλλωνα, το οποίο αποτελούσε πόλο έλξης για προσκυνητές από όλη τη Μεσόγειο.
⦁ Κοσμοπολίτικη λατρεία:
⦁ Λόγω της θέσης της, συστεγάζονταν λατρείες ελληνικών θεοτήτων, ρωμαϊκών (όπως ο Μίθρας) αλλά και ανατολικών θεών (όπως η Ίσιδα και ο Σέραπις).

—  Η Κοίτιδα του Χριστιανισμού:
Η Αντιόχεια θεωρείται η δεύτερη γενέτειρα του Χριστιανισμού μετά την Ιερουσαλήμ.

• Η ονοματοδοσία: Σύμφωνα με τις Πράξεις των Αποστόλων (11:26), στην Αντιόχεια ονομάστηκαν για πρώτη φορά «Χριστιανοί» οι ακόλουθοι του Ιησού.

• Κέντρο Ιεραποστολής: Από εδώ ξεκίνησε ο Απόστολος Παύλος τις τρεις μεγάλες περιοδείες του, ενώ πρώτος επίσκοπος της πόλης υπήρξε ο Απόστολος Πέτρος.
Η Σπηλιά του Αγίου Πέτρου (St. Pierre Kilisesi) σώζεται μέχρι σήμερα και θεωρείται ένας από τους αρχαιότερους χριστιανικούς ναούς στον κόσμο.

• Το Πατριαρχείο Αντιοχείας:
Η πόλη έγινε ένα από τα πέντε αρχικά Πατριαρχεία της χριστιανικής οικουμένης (Πενταρχία). Ανέδειξε τεράστιες θεολογικές μορφές όπως τον Άγιο Ιγνάτιο τον Θεοφόρο και τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο.

Η Συμβίωση με τον Ιουδαϊσμό
Πριν ακόμα εμφανιστεί ο Χριστιανισμός, η Αντιόχεια φιλοξενούσε μια τεράστια, ακμάζουσα και ελληνόφωνη εβραϊκή κοινότητα. Οι Εβραίοι της Αντιοχείας είχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Αυτή η κοινότητα αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία πάτησαν οι Απόστολοι για να κηρύξουν το Ευαγγέλιο. Η εβραϊκή παρουσία στην πόλη παρέμεινε ενεργή για πάνω από 2.000 χρόνια
4. Η Έλευση του Ισλάμ και οι Σταυροφορίες
⦁ Μουσουλμανική κυριαρχία: Το 638 μ.Χ., η Αντιόχεια κατακτήθηκε από τους Άραβες Μουσουλμάνους. Στην πόλη χτίστηκε το Habibi Neccar Camii, το οποίο θεωρείται το πρώτο τζαμί που χτίστηκε ποτέ στην Ανατολία (Μικρά Ασία), προς τιμήν ενός ντόπιου που πίστεψε στους αποστόλους του Ιησού σύμφωνα με το Κοράνι.

⦁ Σταυροφόροι: Το 1098, οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την πόλη και ίδρυσαν το Πριγκιπάτο της Αντιοχείας  επαναφέροντας προσωρινά τον Ρωμαιοκαθολικισμό στην εξουσία. Το 1268, η πόλη έπεσε στα χέρια των Μαμελούκων της Αιγύπτου, σηματοδοτώντας τη σταδιακή μετατροπή της σε μια κυρίως μουσουλμανική πόλη.

-. Σύγχρονη Εποχή: Ένα Μωσαϊκό Θρησκειών
Μέχρι και τις αρχές του 21ου αιώνα, η Αντάκια παρέμενε διάσημη στην Τουρκία ως «η πόλη της ειρηνικής συμβίωσης και της ανεκτικότητας». Στον ίδιο δρόμο μπορούσε κανείς να δει ένα τζαμί, μια ορθόδοξη εκκλησία, μια καθολική εκκλησία και μια εβραϊκή συναγωγή.
Σήμερα, ο πληθυσμός αποτελείται από:
⦁ Σουνίτες Μουσουλμάνους (Τούρκους και Άραβες).
⦁ Αλαβίτες Μουσουλμάνους (Αραβόφωνους).
⦁ Χριστιανούς (Ελληνοorthodox / Αντιοχείς, Αρμένιους και Συριανούς).
⦁ Μια πολύ μικρή εβραϊκή κοινότητα (η οποία δυστυχώς σχεδόν εξαφανίστηκε μετά τον καταστροφικό σεισμό του 2023, καθώς έχασαν τη ζωή τους οι ηγέτες της και οι
εναπομείναντες μετακόμισαν στην Κωνσταντινούπολη).

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ
Μέχρι τις αρχές του 2023, η ελληνορθόδοξη κοινότητα διατηρούσε ενεργούς ναούς, οι οποίοι αποτελούσαν την καρδιά της τοπικής Ρωμιοσύνης:
⦁ Ιερός Ναός Αγίων Πέτρου και Παύλου (Antakya Rum Ortodoks Kilisesi):
⦁ Ήταν ο κεντρικός καθεδρικός ναός της ελληνικής κοινότητας στην παλιά πόλη της Αντάκιας.
⦁ Χτίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα (μετά την καταστροφή παλαιότερου ναού από σεισμό το 1872).
⦁ Κατάσταση σήμερα: Ο ναός ισοπεδώθηκε σχεδόν ολοσχερώς από τον σεισμό της 6ης Φεβρουαρίου 2023. Σήμερα γίνονται διεθνείς προσπάθειες και μελέτες για την πλήρη ανοικοδόμησή του.
⦁
⦁ Η Σπηλιά / Ναός του Αγίου Πέτρου (St. Pierre Kilisesi):
⦁ Βρίσκεται στις πλαγιές του όρους Σίλπιον, λίγο έξω από το κέντρο.
⦁ Θεωρείται ο πρώτος χριστιανικός ναός στον κόσμο, όπου συγκεντρώνονταν οι πρώτοι πιστοί με τον Απόστολο Πέτρο.
⦁ Κατάσταση σήμερα: Επειδή είναι λαξευμένος μέσα σε βράχο, άντεξε στον μεγάλο σεισμό του 2023 με ελάχιστες ζημιές στον περιβάλλοντα χώρο και λειτουργεί ως μουσείο.
⦁
⦁ Εκκλησίες στα περίχωρα (Σαμαντάγ, Αλτινόζου):
⦁ Στις γύρω κωμοπόλεις της επαρχίας Χατάι (όπως το Τοκόζλου και το Σαμαντάγ), όπου κατοικούν συμπαγείς ελληνορθόδοξοι πληθυσμοί, υπήρχαν και άλλοι ναοί (π.χ. ο Άγιος Γεώργιος), οι οποίοι επίσης υπέστησαν σοβαρές ζημιές αλλά επισκευάζονται.

ΑΓΙΟΙ

Μεγάλοι Άγιοι με καταγωγή από την Αντιόχεια
Η πόλη υπήρξε πνευματική μήτρα για κορυφαίες εκκλησιαστικές προσωπικότητες:
–Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος:
Ο παγκόσμιος αυτός δάσκαλος, ένας από τους Τρεις Ιεράρχες, γεννήθηκε, μεγάλωσε και χειροτονήθηκε στην Αντιόχεια (γύρω στο 349 μ.Χ.).
⦁ Εκεί εκφώνησε τις περίφημες ομιλίες του πριν γίνει Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.

⦁ —  Αγιος Λουκάς ο Ευαγγελιστής:
⦁ Ο συγγραφέας του τρίτου Ευαγγελίου και των Πράξεων των Αποστόλων ήταν Έλληνας γιατρός με καταγωγή από την Αντιόχεια.
⦁
⦁ Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος:
⦁ Ο δεύτερος επίσκοπος της πόλης μετά τον Απόστολο Πέτρο. Ήταν μαθητής του Ευαγγελιστή Ιωάννη και μαρτύρησε στη Ρώμη.
⦁
⦁ Άγιος Ρωμανός ο Μελωδός:
⦁ Ο κορυφαίος υμνογράφος της Εκκλησίας (δημιουργός των Κοντακίων) γεννήθηκε στην Έμεσα της Συρίας, αλλά έζησε και υπηρέτησε ως διάκονος στην Αντιόχεια, όπου άρχισε να γράφει τους πρώτους του ύμνους.
⦁
⦁ Αγία Πελαγία η από Αντιοχείας:
⦁ Μια πολύ δημοφιλής Αγία του 5ου αιώνα, η οποία ήταν διάσημη ηθοποιός στην πόλη πριν ασπαστεί τον Χριστιανισμό και γίνει ασκήτρια.

ΠΑΙΔΕΙΑ
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΙ ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΙ ΤΙ ΑΠΕΜΕΙΝΕ
Η ελληνική παιδεία στην Αντιόχεια (Αντάκια) υπήρξε διαχρονικά ο πνευματικός φάρος ολόκληρης της Μέσης Ανατολής. Η πορεία της ξεκίνησε από την απόλυτη κυριαρχία των αρχαίων φιλοσοφικών σχολών και κατέληξε σήμερα σε μια προσπάθεια διατήρησης της θρησκευτικής και γλωσσικής κληρονομιάς των Ρωμιών.
1. Τι υπήρχε στην αρχαιότητα και το Βυζάντιο (Η Ακμή)
Κατά την ελληνιστική, ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο, η Αντιόχεια ήταν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα γραμμάτων, ρητορικής και επιστήμης στον κόσμο.
⦁ Η Σχολή Ρητορικής της Αντιοχείας:
⦁ Υπήρξε παγκόσμιο κέντρο ανώτατης εκπαίδευσης.
⦁ Διάσημοι δάσκαλοι, όπως ο εθνικός (παγανιστής) ρήτορας Λιβάνιος (4ος αι. μ.Χ.), προσέλκυαν μαθητές από όλη την αυτοκρατορία.
⦁ Στη σχολή αυτή διδάσκονταν η κλασική ελληνική φιλοσοφία, η γραμματική, η ρητορική και το δίκαιο.
⦁ Η Θεολογική Σχολή της Αντιοχείας:
⦁ Ανέπτυξε μια δική της, ξεχωριστή μέθοδο ερμηνείας των Γραφών, που βασιζόταν στην κλασική αριστοτελική λογική και την ιστορική-γραμματική ανάλυση (σε αντίθεση με την αλληγορική σχολή της Αλεξάνδρειας).
⦁ Από εδώ αποφοίτησαν κορυφαίοι πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Θεόδωρος Μοψουεστίας, οι οποίοι κατείχαν άριστα την αρχαία ελληνική παιδεία.
⦁ Η ελληνική ως επίσημη γλώσσα:
⦁ Για περισσότερα από 1.000 χρόνια, τα ελληνικά ήταν η γλώσσα της διοίκησης, του εμπορίου, της λογοτεχνίας και της θρησκείας στην πόλη.
2. Τι συνέβη στην Οθωμανική περίοδο και τον 20ό αιώνα
Μετά την αραβική και την οθωμανική κατάκτηση, η ελληνική παιδεία υπέστη σοβαρή κάμψη, καθώς ο πληθυσμός σταδιακά εκτουρκίστηκε ή εξαρβίστηκε γλωσσικά.
⦁ Η Εκκλησία ως θεματοφύλακας:
⦁ Η ελληνική παιδεία περιορίστηκε στα όρια της Εκκλησίας. Το Πατριαρχείο Αντιοχείας διατηρούσε σχολεία, αλλά λόγω των συνθηκών, η καθημερινή γλώσσα των Ρωμιών έγινε η αραβική.
⦁ Η γλωσσική αλλαγή στο Πατριαρχείο (1899):
⦁ Μέχρι το 1899, οι Πατριάρχες Αντιοχείας ήταν Έλληνες.
⦁ Το 1899 εκλέχθηκε για πρώτη φορά Άραβας Πατριάρχης, γεγονός που οδήγησε στη σταδιακή αντικατάσταση της ελληνικής γλώσσας από την αραβική στη διοίκηση της Εκκλησίας, αν και η ελληνική παρέμεινε εν μέρει στη θεία λειτουργία.

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ
Οι Έλληνες (Ρωμιοί) της Αντιοχείας και της ευρύτερης επαρχίας Χατάι υπήρξαν διαχρονικά μια αστική, εργατική και παραγωγική κοινότητα, με τα επαγγέλματά τους να αλλάζουν ανάλογα με την ιστορική περίοδο.
Οι κύριες επαγγελματικές τους δραστηριότητες χωρίζονται σε τρεις μεγάλες φάσεις:
–Στην ακμή της Αντιοχείας, οι Έλληνες αποτελούσαν την κυρίαρχη τάξη της πόλης.
⦁ Επιστήμονες και Λόγιοι: Υπήρχαν πολλοί γιατροί (όπως ο Ευαγγελιστής Λουκάς), φιλόσοφοι, ρήτορες και δάσκαλοι.
⦁ Διοίκηση και Στρατός:
⦁ Κατείχαν ανώτερες κρατικές θέσεις, δικαστικά αξιώματα και ηγούνταν των στρατιωτικών ταγμάτων της περιοχής.
⦁ Έμποροι:
⦁ Η Αντιόχεια ήταν τέρμα του «Δρόμου του Μεταξιού», οπότε οι Έλληνες έλεγχαν το διεθνές εμπόριο μπαχαρικών, υφασμάτων και πολυτελών ειδών.
–. Οθωμανική Περίοδος έως το 1939
:Τεχνίτες και ΓεωργοίΌταν η πόλη έχασε την παλιά της αίγλη, οι εναπομείναντες Ρωμιοί στράφηκαν σε πιο πρακτικά και τοπικά επαγγέλματα:
⦁ Μεταξουργία και Υφαντουργία: Η περιοχή της Αντιόχειας και του γειτονικού Σαμαντάγ φημιζόταν για το μετάξι της. Οι Ρωμιοί ήταν εξαιρετικοί τεχνίτες στην επεξεργασία του μεταξιού.
⦁ Γεωργία και Ελαιοκομία: Στα χωριά γύρω από την Αντιόχεια (όπως το Αλτινόζου), οι Έλληνες ασχολούνταν (και ασχολούνται ακόμα) με την καλλιέργεια της ελιάς, την παραγωγή ελαιολάδου και τη σαπωνοποιία.
⦁ Κτίστες και Μαρμαράδες: Ήταν ονομαστοί για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική τους. Πολλά από τα πέτρινα σπίτια της παλιάς Αντάκιας χτίστηκαν από χέρια Ρωμιών μαστόρων.
⦁
Σύγχρονη Εποχή (20ός – 21ος αιώνας):
Μέχρι και πριν από τον σεισμό του 2023, η ελληνορθόδοξη κοινότητα θεωρούνταν οικονομικά εύρωστη και πολύ σεβαστή στην τοπική κοινωνία:
⦁ Ελεύθεροι Επαγγελματίες: Πολλοί νέοι της κοινότητας σπούδασαν και εργάζονταν ως γιατροί, δικηγόροι, αρχιτέκτονες και μηχανικοί στα αστικά κέντρα (Αντάκια και Αλεξανδρέτα).
⦁ Εμπόριο κα Εστίαση: Διατηρούσαν καταστήματα στην ιστορική αγορά της πόλης, κοσμηματοπωλεία, καθώς και επιχειρήσεις εστίασης (εστιατόρια, καφέ), καθώς η Αντάκια είναι γαστρονομική πρωτεύουσα.
⦁ Παραδοσιακά επαγγέλματα: Στην ύπαιθρο, η παραγωγή ελαιολάδου και τα γεωργικά προϊόντα παρέμεναν η κύρια πηγή εισοδήματος για τις ελληνικές οικογένειες.

ΣΗΜΕΡΑ
Σήμερα η πόλη βρίσκεται σε φάση πλήρους ανοικοδόμησης, με τον πληθυσμό να βρίσκεται γύρω στους 300.000 κατοίκους, οι οποίοι προσπαθούν να ξαναχτίσουν τη ζωή και την ιστορική τους κληρονομιά.