Λάζαρος Παπαϊωάννου: Ο Κορυφιώτης δάσκαλος που διέσωσε τη μνήμη του Βοΐου

Στην ορεινή γη του Βοΐου, εκεί όπου τα χωριά στέκουν πεισματικά πάνω στις πλαγιές των βουνών και οι εποχές αλλάζουν αργά, όπως άλλαζαν και πριν από εκατό χρόνια, γεννήθηκε ένας άνθρωπος που έμελλε να γίνει κάτι περισσότερο από δάσκαλος.

Ήταν ο Κορυφιώτης δάσκαλος, ο Λάζαρος Αθ. Παπαϊωάννου, ένας άνθρωπος που αφιέρωσε τη ζωή του στη γνώση, στην εκπαίδευση και κυρίως στη διάσωση της μνήμης του τόπου του.

Μεγάλωσε στην Κορυφή Βοΐου, σε έναν τόπο όπου η καθημερινότητα ήταν στενά δεμένη με τη φύση και την παράδοση. Τα σπίτια πέτρινα, οι αυλές γεμάτες φωνές παιδιών, και οι χειμώνες βαρείς, γεμάτοι χιόνι και ιστορίες γύρω από τη φωτιά. Εκεί, ανάμεσα σε ανθρώπους απλούς αλλά σοφούς, άρχισε να σχηματίζεται μέσα του η βαθιά αγάπη για τον τόπο και την ιστορία του.

Όταν αργότερα έγινε δάσκαλος, δεν είδε ποτέ τη διδασκαλία ως απλή μετάδοση γνώσεων.

Για εκείνον, το σχολείο ήταν ένας χώρος όπου οι νέες γενιές μάθαιναν όχι μόνο να γράφουν και να διαβάζουν, αλλά και να κατανοούν ποιοι είναι και από πού προέρχονται.

Στην τάξη του μιλούσε στα παιδιά για την ιστορία της περιοχής τους, για τη Μακεδονία, για τους αγώνες των ανθρώπων της και για την καθημερινή ζωή των παλαιότερων γενεών.Συχνά τους έλεγε πως κάθε χωριό είναι ένα ζωντανό βιβλίο. Κάθε δρόμος του κρύβει μια ιστορία, κάθε σπίτι μια μνήμη, κάθε άνθρωπος μια εμπειρία που αξίζει να ακουστεί.

Και αν αυτές οι ιστορίες δεν καταγραφούν, κινδυνεύουν να χαθούν μαζί με εκείνους που τις έζησαν. Αυτή ακριβώς η σκέψη τον οδήγησε να αρχίσει να γράφει. Με υπομονή και αίσθημα ευθύνης άρχισε να συγκεντρώνει στοιχεία για τον τόπο του: παλιές αφηγήσεις, έθιμα, γλωσσικές ιδιαιτερότητες, ιστορικά γεγονότα. Ρωτούσε τους ηλικιωμένους, άκουγε τις αναμνήσεις τους, κατέγραφε λέξεις και τραγούδια που περνούσαν από γενιά σε γενιά.

Το 1973 δημοσίευσε το έργο «Η Κορυφή Βοΐου», ένα βιβλίο αφιερωμένο στην ιστορία και την κοινωνική ζωή του χωριού του. Στις σελίδες του προσπάθησε να αποτυπώσει την καθημερινότητα, τα ήθη και τις παραδόσεις ενός μικρού τόπου που όμως κουβαλούσε μέσα του μεγάλο κομμάτι της ιστορίας της Δυτικής Μακεδονίας.Αργότερα ακολούθησε το έργο «Ανασελιτσιώτικα», μια σημαντική λαογραφική και γλωσσική μελέτη για την περιοχή του Βοΐου.

Στο βιβλίο αυτό κατέγραψε το τοπικό ιδίωμα, τις λέξεις και τις εκφράσεις που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι της περιοχής, καθώς και πολλά στοιχεία από τα έθιμα και την καθημερινή ζωή των κατοίκων.Η αγάπη του για την ιστορία τον οδήγησε επίσης στη μελέτη σημαντικών ιστορικών γεγονότων. Στο έργο του για τον Μακεδονικό Αγώνα στους καζάδες Κοζάνης και Σερβίων προσπάθησε να φωτίσει μια κρίσιμη περίοδο της ιστορίας της Μακεδονίας, καταγράφοντας πρόσωπα και γεγονότα που συνέβαλαν στον αγώνα για την ελευθερία της περιοχής.

Όμως ο Κορυφιώτης δάσκαλος δεν έβλεπε τον εαυτό του ως μεγάλο ιστορικό ή λόγιο. Παρέμενε πάντα ένας άνθρωπος απλός, με βαθιά αγάπη για τον τόπο του. Πίστευε πως η ιστορία δεν ανήκει μόνο στα μεγάλα γεγονότα αλλά και στις μικρές στιγμές της καθημερινής ζωής. Στα τραγούδια που τραγουδούσαν οι γυναίκες στα χωράφια, στα έθιμα των γιορτών, στις ιστορίες που διηγούνταν οι παππούδες στα εγγόνια τους.Τα απογεύματα, όταν το σχολείο άδειαζε και το χωριό βυθιζόταν στη γαλήνη, ο δάσκαλος καθόταν στο γραφείο του και συνέχιζε να γράφει. Μπροστά του είχε τετράδια γεμάτα σημειώσεις, παλιά έγγραφα και αφηγήσεις ανθρώπων που είχαν ζήσει άλλες εποχές. Με επιμονή προσπαθούσε να βάλει σε τάξη αυτή τη μνήμη, να τη μετατρέψει σε λόγο γραπτό ώστε να μπορέσει να φτάσει στις επόμενες γενιές.

Για τους ανθρώπους του χωριού ήταν ένας άνθρωπος που τους άκουγε και τους σεβόταν. Για τους μαθητές του ήταν ένας δάσκαλος που τους δίδαξε όχι μόνο γράμματα αλλά και αγάπη για τον τόπο τους. Και για την τοπική ιστορία της Δυτικής Μακεδονίας υπήρξε ένας πολύτιμος καταγραφέας.

Όταν έφυγε από τη ζωή το 1998, άφησε πίσω του όχι μόνο τα βιβλία του αλλά και μια σημαντική παρακαταθήκη: τη βεβαιότητα ότι ακόμη και οι μικροί τόποι έχουν μεγάλες ιστορίες. Αρκεί να υπάρξουν άνθρωποι που θα θελήσουν να τις διασώσουν.Και έτσι ο Κορυφιώτης δάσκαλος έμεινε στη μνήμη όσων τον γνώρισαν ως κάτι περισσότερο από εκπαιδευτικός.

Ήταν ένας άνθρωπος που κατάλαβε πως η μνήμη ενός τόπου είναι πολύτιμη και εύθραυστη. Με την πένα του προσπάθησε να τη διαφυλάξει, για να μπορούν οι επόμενες γενιές να γνωρίζουν από πού ξεκίνησαν. Γιατί η ιστορία ενός τόπου δεν είναι μόνο τα μεγάλα γεγονότα που γράφονται στα βιβλία. Είναι και οι μικρές ιστορίες των ανθρώπων που έζησαν εκεί, των δρόμων που περπάτησαν, των τραγουδιών που τραγούδησαν και των λέξεων που μίλησαν. Και αυτές τις ιστορίες ο Κορυφιώτης δάσκαλος προσπάθησε να κρατήσει ζωντανές.

Γι’ αυτό και το έργο του δεν αποτελεί μόνο μια σειρά από βιβλία. Είναι μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον, ανάμεσα στους ανθρώπους που έζησαν κάποτε στα χωριά του Βοΐου και σε εκείνους που θα έρθουν μετά.

Βασίλης Παπαδημούλης