Ο ΤΣΙΠΡΑΣ, η ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΟΥ, το ΠΑΣΟΚ: Τα μεγάλα ερωτήματα και οι προβλέψεις.
Μετά τη δημοσίευση στο ‘’ΔΙΑΥΛΟ’’ του παρακάτω κειμένου https://www.facebook.com/groups/251193938274850/permalink/27241402528827292/ υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον από φίλους και αρκετές ερωτήσεις (άλλες στο messenger, άλλες ως σχόλια, άλλες τηλεφωνικά). Λόγω και των πυκνών εξελίξεων (νέα κόμματα, νέο σκηνικό κλπ), καθώς και των ‘’ανατροπών’’ από τις πολλές δημοσκοπήσεις της τελευταίας περιόδου, το ενδιαφέρον αυξήθηκε κατακόρυφα και οι προβληματισμοί αναζητούν απαντήσεις.
Απαντώ, λοιπόν -και πιστεύω να είμαι χρήσιμος- ομαδοποιώντας τα θέματα:
Α. Για το ΠΑΣΟΚ.
Β. Για το ‘’κόμμα Τσίπρα’’ («Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη» – ΕΛ.Α.Σ.).
Γ. Για το ‘’κόμμα Καρυστιανού’’ («Ελπίδα για τη Δημοκρατία»)
Μιλώντας όσο γίνεται πιο συνοπτικά:
Α. Για το ΠΑΣΟΚ.
1ον. Το τμήμα (το κεφάλαιο) του κειμένου μου της 9ης/12. 2025 με επικεφαλίδα ”Το ΠΑΣΟΚ: τι σκέφτεται, τι θα κάνει;” πρέπει να ξαναδιαβαστεί με προσοχή στο σύνολό του (βλ. συνημμένο-συνοδευτικό το άρθρο της 9ης/12.)
2ον. Στο χθεσινό μου κείμενο πριν το άρθρο της 9ης/12.2025 -πριν δηλαδή από την ανάγνωση του- κάνω ορισμένες προτάσεις ξανά (για το σήμερα) που πρέπει να πραγματοποιήσει το ΠΑΣΟΚ. Αντί για ”κύκλους στελεχών” που παρακολουθούν και κρίνουν, προτείνω τον τρόπο με τον οποίο το ΠΑΣΟΚ το ισχυρό πλεονέκτημα του διαθέτει ( = την προγραμματική του επάρκεια, την πρόταση διακυβέρνησης ) μπορεί να την επιβάλει ως δημόσιο πλαίσιο αντιπαράθεσης και ανάκτησης της πολιτικής υπεροχής. Δηλαδή, να μετακινήσει δραστικά το πεδίο συζήτησης (από το κουτσομπολιό και τα νούμερα των δημοσκοπήσεων) στο πραγματικό έδαφος της πολιτικής στο οποίο το ίδιο (το ΠΑΣΟΚ) έχει ισχυρό, σχεδόν μοναδικό, πλεονέκτημα. Και έτσι, στο έδαφος αυτό να προκαλέσει αντιπαράθεση επί των πολιτικών και του περιεχομένου τους. Καθιστώντας μ΄αυτόν τον τρόπο, όλη αυτή την προσπάθεια χρήσιμη και για τους πολίτες που επιτέλους θα ακούσουν και θα μπουν σε θέματα και διάλογο ουσίας για τις ανάγκες και το Αύριο. Δείτε, την πρότασή μου στο link (για τη Βουλή, για τα social media, για τις τηλεοπτικές εμφανίσεις, για την ευκαιρία του Συνεδρίου, για τα σπότ στην τηλεόραση, για το πρόβλημα της ηγεσίας, για την πορεία στο Λαό -πως και με ποιους).
Β. Για ”κόμμα Τσίπρα”
(α). Ισχύει ό,τι έχω γράψει στο κείμενο από 9/12.2025 ( = θα συμμαζέψει ό,τι προκάλεσε με τη στάση του και τις διασπάσεις που τροφοδότησε, αυτήν την πράξη του δράματος παρακολουθούμε τώρα στον χώρο αυτό).
(β). Θα βαθύνει τα ρήγματα με τους υπόλοιπους (Ζ. Κωνσταντοπούλου, Γ. Βαρουφάκη, Π. Πολάκη, Στ. Κασελλάκη κλπ). Ορισμένοι εξ αυτών δεν είναι για την ιστορία, το status και την εκλογική απήχηση αυτού του ”χώρου”, αλλά και ευρύτερα, ασήμαντοι παράγοντες. Σε κάθε περίπτωση, ο Α. Τσίπρας, παρά το ακριβοπληρωμένο και ανοιχτά από μερίδες της ολιγαρχίας προωθούμενο rebranding δεν θα καταγραφεί ως πόλος σύγκλισης και ενότητας, ως πόλος για τη Δημοκρατική Παράταξη, αλλά ως σημείο κρίσης (έντασης και ανανέωσης της κρίσης) και ανταγωνισμών (με ακραίες, σε περιπτώσεις, αποκαλύψεις και κατηγορίες)!
(γ). Ο Α. Τσίπρας πολιτικά -συγκρίνοντας κύρος/απήχηση/ δυναμική (και με τα τρία αυτά κριτήρια)- βρίσκεται σε χειρότερη θέση και από κείνη του 2012, και εκείνη του 2015. Την ίδια στιγμή, που ο κύριος αντίπαλος (Κ. Μητσοτάκης) καταγράφει 75% απόρριψη από την κοινωνία! Δηλαδή, ο Α. Τσίπρας δεν αποτέλεσε και δεν μπορεί να αποτελέσει πραγματικό ”αντίπαλο δέος” για τον Μητσοτάκη και τη ”Ν.Δ.” (τουλάχιστον στη φάση αυτή των εξελίξεων και ασφαλώς στις επικείμενες εκλογές). Την εκτίμηση αυτή είχα αναπτύξει και στο κείμενό της 9ης/12.2025.
(δ). Ο στόχος του Α. Τσίπρα στις ερχόμενες εκλογές, είναι να κερδίσει το ΠΑΣΟΚ, δηλαδή να τερματίσει δεύτερος, κι όχι να νικήσει τον Μητσοτάκη. Πιστεύοντας ότι έτσι θα έχει ”καθαρίσει” το τοπίο στην Κεντροαριστερά υπέρ του και υπέρ του ”κόμματός του” και στον επόμενο κύκλο, δηλαδή στις εκλογές του 2030 ή 2031(!!) (”ζήσε μαύρε μου να φας τριφύλλι” που λέει κι Λαός ) να διεκδικήσει κυβέρνηση… Γι αυτό όσοι από το ΠΑΣΟΚ μιλάνε για συνεργασία με τον Τσίπρα στις δεύτερες εκλογές (μετά την ακυβερνησία στις πρώτες) -πέρα από ”καλές προθέσεις” κλπ- δεν διαθέτουν την αναγκαία σωστή ανάλυση και αυτό το λάθος τους λειτουργεί υπέρ της τακτικής Τσίπρα που, επίσης, του παραχωρεί και το πρωτείο πρωτοβουλιών στο χώρο της Κεντροαριστεράς, βοηθούσης και της συγκυριακής/συγκριτικής δημοσκοπικής εικόνας του.
(ε). Ένα καθοριστικό στοιχείο που εξακολουθεί να διαφεύγει για το ‘’κόμμα Τσίπρα’’ είναι ότι πρόκειται για το πλέον αρχηγικό -αρχηγοκεντρικό- κόμμα που υπήρξε ποτέ στην Αριστερά της Ελλάδας. Δεν πρόκειται για ‘’κόμμα ΙΧ’’ -και δεν μπορώ, είναι αλήθεια, επακριβώς να εννοήσω αυτόν τον χαρακτηρισμό- αλλά για κόμμα που δημιουργεί ένα στέλεχος, στο οποίο όλα και όλοι -σχεδόν τα πάντα- έχουν οριστεί, διοριστεί και προσδιοριστεί από τον αρχηγό. Ανέφερα μόλις πιο πριν «- σχεδόν τα πάντα-», θέλοντας να εξαιρέσω την οικονομική υποστήριξή για την οποία δεν έχουμε στοιχεία και για την οποία αδυνατεί ο νους μέσου πολίτη να αποδεχτεί, λόγω και του ύψους του, ότι χρηματοδοτήθηκε αποκλειστικά από τον αρχηγό, Α. Τσίπρα (αν δούμε και το «πόθεν έσχες» του). Ο Α. Τσίπρας δείχνει να παίρνει εκδίκηση απέναντι σε όλους εκείνους τους συντρόφους του της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ (από το 2007 και μέχρι 2023) -εκείνη την τεράστια πλειοψηφία όλων των πτερύγων- που τους θεωρούσε ‘’πλούτο’’, ‘’στελέχη και δημιουργούς μέσα από την πολυφωνία’’, όλους εκείνους που τους είχε εγκαταστήσει και αποδεχτεί καταστατικά ως ‘’τάσεις’’. Και τώρα, αφού τους μετατρέψει και τους μεταφέρει σε ονόματα μιας Λίστας Αναμονής, τους περνάει από face control για την είσοδο τους στο Ιερό!… Πάντως, αυτό και μόνο το στοιχείο (του αρχηγισμού)- μ΄ αυτήν την ένταση και σ΄ αυτή την έκταση- θα αρκούσε για να θεωρηθεί ότι το ‘’κόμμα Τσίπρα’’ , πέρα από την ακραία λαθροχειρία του με τον τίτλο «ΕΛ.Α.Σ.», δεν αποτελεί για τα ήθη και την κουλτούρα της αριστεράς κόμμα Αριστερό! Το γεγονός αυτό -θα πρέπει να το υπογραμμίσουμε- δεν πρόκειται να είναι, σε βάθος χρόνου, χωρίς επιπτώσεις και κόστος, πέρα από τις τωρινές καιροσκοπικές στάσεις και συμπεριφορές…
Γ. Για το ”κόμμα Καρυστιανού”
(α). Το ”κόμμα Καρυστιανού” δεν είναι ένα αντισυστημικό κόμμα, ούτε επί της ουσίας, ούτε με την τρέχουσα έννοια (του συρμού, δηλαδή, δημαγωγώντας/λαϊκίζοντας ενάντια στο σύστημα).
(β). Η μη ταύτιση, η αδυναμία ταυτολογικού προσδιορισμού του ”κόμματος” αυτού με τους τυπικούς όρους στον άξονα Δεξιά – Αριστερά προέρχεται από το γεγονός ότι κυρίως η Αριστερά έχει προκαλέσει -με τις πολιτικές της και τις μεταπτώσεις της- σύγχυση ιδεολογική και θόλωση στην ακρίβεια των όρων. Επομένως από αυτή την κατάσταση προέρχεται και η αδυναμία στην ακριβολογία ορισμού της ταυτότητας ενός κόμματος (και του ‘’κόμματος Καρυστιανού’’ –«Ελπίδα για τη Δημοκρατία»). Πάντως, παρά την ενσωμάτωση στοιχείων από κόμματα που γεννήθηκαν και βρίσκονται υπό την επήρεια εκκλησιαστικών συντηρητικών κύκλων (π.χ., ‘’Νίκη’’), το ‘’κόμμα Καρυστιανού’’ δεν περιορίζεται σ΄αυτούς τους κύκλους, και δεν μπορεί τεκμηριωμένα -ούτε είναι σωστό- να υποστηριχθεί ότι το πολιτικό του προφίλ παραπέμπει σε κόμματα αυτού του φάσματος (δηλαδή, της ακροδεξιάς). Τα περισσότερα πάντως μέχρι τώρα στοιχεία του -μέχρι την παρουσίαση των αναλυτικών πολιτικών, προγραμματικών του θέσεων- το τοποθετηθεί στον χώρο του Κέντρου με αποχρώσεις κοινωνικής ατζέντας στο κράτος δικαίου και το κράτος πρόνοιας και ευαισθησία σε εθνικά ζητήματα .
(γ). Τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα αυτού του ”κόμματος” είναι:
– πρώτο, η απουσία οποιασδήποτε σχέσης του με τα Μνημόνια, τις μνημονιακές πολιτικές και τις καταστροφικές τους επιπτώσεις (επ΄ αυτού έχω επανειλημμένα τονίσει ότι: η διακίνηση και μάλιστα με έπαρση της άποψης ότι ”με τα μνημόνια σώσαμε τη χώρα!” είναι η καλύτερη υπενθύμιση προς το Λαό και σε τεράστιο αριθμό κοινωνικών ομάδων ”ποιός ήταν -μεταξύ και άλλων- ο ολετήρας του”!… Δεύτερη δηλαδή, αυτοχειρία, με πρώτη εκείνη των Μνημονίων!),
– δεύτερο πλεονέκτημα, το ηθικό απόθεμα, η ηθική αγωνιστική καταξίωση, που αποτυπώνεται με ένταση και φέρει σημαντικό βαθμό αξιοπιστίας -λόγω της διετούς προϊστορίας- στο στόχο για Δικαιοσύνη. Δικαιοσύνη, όχι μόνο στην δικαστική της διάσταση (ασφαλώς, πρωτίστως σ΄ αυτήν), αλλά γενικότερα (Κοινωνική Δικαιοσύνη)!
– τρίτο πλεονέκτημα, ότι το ”κόμμα Καρυστιανού” περισσότερο από κάθε άλλον πολιτικό φορέα θα μετακινήσει κόσμο (εκλογείς) από την αποχή στη συμμετοχή τους στις εκλογές. ”Θα σηκώσει σημαντική μερίδα πολιτών από τους καναπέδες, από το καφενείο και την εκδρομή τους και θα τους φέρει στην κάλπη’‘. Το γεγονός αυτό θα έχει θετική εκλογική επίπτωση όχι μόνο στο ”κόμμα Καρυστιανού” (εδώ και για τα ποσοστά της ”Ν.Δ.” οι δημοσκοπήσεις πέφτουν, σίγουρα, έξω!). Επιπτώσεις όμως θα υπάρξουν και στα ποσοστά όλων των κομμάτων, τα οποία η αυξημένη συμμετοχή ψηφοφόρων θα διαφοροποιήσει προς χαμηλότερα επίπεδα. Διότι με την αύξηση του αριθμού των εκλογέων ( = μείωση αποχής) αυξάνει το εκλογικό σώμα και διαφοροποιείται χαμηλότερα το ποσοστό των κομμάτων ιδιαίτερα των μεγαλύτερων. (Το πλήθος στον παρονομαστή του κλάσματος αυξάνει ελαττώνοντας την τιμή του κλάσματος όταν ο αριθμητής του διατηρείται αμετάβλητος ή πολύ περισσότερο όταν γίνεται μικρότερος).
(δ). Τα σημαντικότερα μειονεκτήματα:
– πρώτο, η Μαρία Καρυστιανού δεν διαθέτει σημαντικά στοιχεία πολιτικής διαδρομής, άσκησης εξουσίας και ουσιαστικής εμπειρίας. Η συνολικότερη πολιτική της παιδεία υπήρξε μάλλον ένα αποτέλεσμα ζύμωσης, συμμετοχής και αγωνιστικής δράσης που λειτούργησαν και (εκ)παιδευτικά κατά τα τελευταία χρόνια, σ΄ένα υπόστρωμα επαγγελματικού ιατρικού βίου και μιας γυναίκας-μέσου πολίτη της ελληνικής κοινωνίας. Ως εκ τούτων, οι διαπιστούμενες ηγετικές αδυναμίες μπορούν να αναγνωρισθούν και να κατανοηθούν, ταυτόχρονα μ΄ ένα οικείο προφίλ μιας γυναίκας που μάχεται, χωρίς να είναι -τουλάχιστον προς το παρόν- ηγετική προσωπικότητα.
– δεύτερο μειονέκτημα, τα κενά, οι αδυναμίες και οι αντιφάσεις του πολιτικού-διακηρυκτικού λόγου. Κενά που επιτρέπουν την εμφάνιση ανεπεξέργαστων απόψεων προερχόμενων από βιώματα ή/και συντηρητικές επιρροές (π.χ., εκτρώσεις), αδυναμίες που δημιουργούν αμηχανία και στασιμότητα (π.χ., οικονομία), αντιφάσεις ως προς τις προοπτικές, την σαφήνεια των στόχων και τις δυνάμεις στήριξης (π.χ. διεκδίκηση της κυβέρνησης χωρίς προγραμματική και στελεχιακή ετοιμότητα). Η κατάσταση αυτή είναι εξαιρετικά κρίσιμη, με την έννοια ότι λόγω της ρευστότητας μπορεί στην τελική αποκρυστάλλωση των θέσεων και στόχων το κόμμα να οδηγηθεί σε μείζονες ασάφειες ή/και σε αδυναμία ελκτικού αλλά και συγκεκριμένου, σύγχρονου προγραμματικού πλαισίου.
– τρίτο μειονέκτημα, η οργάνωση και η οργανωτική διάρθρωση του κόμματος. Η αδυναμία στον τομέα αυτό είναι φανερή και θα αποβεί κρίσιμη. Ενώ ο Α. Τσίπρας, θα καλύπτει το πεδίο αυτό, κυρίως, με οργανωτικά δάνεια και δανεικά από τα σχήματα της κρίσης του ΣΥΡΙΖΑ – παρά τα βαρύγδουπα περί αυτοοργάνωσης που μέχρι τώρα δεν έχει τίποτα πραγματικά αυτοδύναμο (από τον ίδιο και το διορισμένο επιτελείο του) να επιδείξει, η Μ. Καρυστιανού πρέπει να χτίσει οργανώσεις και οργανωτικό πανελλαδικό κορμό (όργανα, κάθετη δομή, διαδικασίες κλπ) από τη βάση, κυριολεκτικά από μηδενική βάση. Την ίδια στιγμή που οι εξελίξεις θα πιέζουν εν όψει μάλιστα εκλογών.
Υπάρχει και ένα ακόμα πολύ σημαντικό θέμα σε εξέλιξη –το ‘’κόμμα Σαμαρά’’! Πιστεύοντας ότι ο Α. Σαμαράς θα δημιουργήσει κόμμα -έχω επ΄αυτού σχετική εκτίμηση εδώ και παραπάνω από έναν χρόνο- θα γράψω ορισμένα πράγματα εντός των ημερών. Προκαταβολικά, σημειώνω ότι θα πρόκειται για μείζονα μεταβολή/ανακατάταξη σε όλο το φάσμα της Κεντροδεξιάς, αλλά όχι μόνον εκεί… Εξέλιξη που σχετίζεται και με τις μετεκλογικές ισορροπίες και τις επιδιώξεις δημιουργίας κυβερνήσεων συνεργασίας, χωρίς τον Μητσοτάκη.
Εκτός από αυτήν εδώ την ιστοσελίδα (του ”ΔΙΑΥΛΟΥ”) είχε λάβει έκταση με τη δημοσίευση του και σε μεγάλο αριθμό άλλων μέσων και ιστοσελίδων (SLpress, AΝΙΧΝΕΥΣΕΙΣ, εφημ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, Times News, HUFFPOST κλπ) και την αναπαραγωγή του σε περιφερειακά sites.
Στο κείμενο αυτό δεν υπήρχε μόνο η εκτίμηση και οι αξιολογήσεις για το ”κόμμα Τσίπρα” (κυρίως), καθώς και το ”κόμμα Καρυστιανού”, οι οποίες σήμερα επιβεβαιώνονται με απόλυτο -προφητικό λένε ορισμένοι- τρόπο. Αλλά κυρίως γίνονταν μια σοβαρή, αντικειμενική ανάλυση των πραγμάτων στο ΠΑΣΟΚ σε συνάρτηση και με τις εξελίξεις που σωστά σταθμίζονταν.
Το σημαντικότερο: λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω και την πρόβλεψη της διοργάνωσης του Συνεδρίου (στις 9 Δεκεμβρίου 2025 που γράφονταν το άρθρο δεν είχε προσδιοριστεί το Συνέδριο), στο κείμενο γίνονταν συγκεκριμένες προτάσεις για την θετική, αποτελεσματική, ελπιδοφόρα κίνηση του ΠΑΣΟΚ προς τα εμπρός για την περίοδο που θα ακολουθούσε (και τώρα με σκεπτικισμό βλέπουμε να εξελίσσεται μπροστά μας…).
Το κείμενο αυτό, όπως και άλλα για τα οποία θα μπορούσα να μιλήσω, το επαναφέρω και ζητώ να προσεχθεί, όχι για την ατομική δικαίωσή μου αλλά για να υπογραμμίσω τη σημασία, την αξία εκείνων των απόψεων/προτάσεων (συνήθως τολμηρών αλλά και εύκολα χαρακτηριζόμενων ως ”αιρετικών΄΄) που οι κατεστημένες αυτάρεσκες ηγετικές αντιλήψεις προσπερνούν ή παρακάμπτουν ή/και απαξιώνουν, και τα οποία είχαν και εξακολουθούν να έχουν σημασία και βάρος. Μιλώντας για δικαίωση, πρέπει να σημειώσω και τούτο: πέρα από κάθε τι ατομικό (μεταξύ των οποίων και η δικαίωση), την δικαίωση για αυτές τις υποθέσεις (τις πολιτικές) την εννοώ -πάντα και τώρα- συνταυτισμένη με τη συλλογική, πολιτική-κοινωνική δικαίωση, κι αυτός είναι ο χαρακτήρας κάθε επιμέρους συμβολής-παρέμβασης.
Πριν περάσετε στην ανάγνωση του κειμένου, σημειώνω τα παρακάτω, και παρακαλώ να προσεχθούν:
1. Ορισμένες από τις προτάσεις μου (στο κείμενο) εξακολουθούν να είναι επίκαιρες, έχουν αξία και είναι χρήσιμες, -και
2. Έχω τονίσει, πολλές φορές, ότι το ΠΑΣΟΚ οφείλει να θέσει με πρωτοβουλία του, επιθετικά την πολιτική-κοινωνική ατζέντα της περιόδου (και της επόμενης 4ετίας). Να μετακινήσει ενεργητικά τη συζήτηση από το καθημερινό κουτσομπολιό των δημοσκοπήσεων και των ρηχών ρουτινιάρικων πάνελ στα πραγματικά διακυβεύματα και στην ουσία της πολιτικής.
Λόγω, δυστυχώς, της πλήρους απουσίας ουσιαστικού, δημόσιου διαλόγου, υπάρχει μόνον ένας τρόπος να βρεθεί στη δημοσιότητα και να κυριαρχήσει στην κοινή γνώμη αυτή η ατζέντα ώστε να αναδειχθούν τα πραγματικά προτάγματα και οι δεσμεύσεις του ΠΑΣΟΚ και να προκληθούν άπαντες να κινηθούν σ΄ αυτά, να απαντήσουν για αυτά. Δείχνοντας, επιβεβαιώνοντας, έτσι, στην πράξη ότι το ΠΑΣΟΚ έχει την πολιτική επάρκεια, την προγραμματική κυριαρχία και την κοινωνική υπευθυνότητα.
Ο τρόπος αυτός είναι: τηλεοπτικά σπότ με τις θέσεις, τις προγραμματικές δεσμεύσεις του ΠΑΣΟΚ.
Τηλεοπτικά σπότ -τώρα (άμεσα τώρα)- για όλα τα μεγάλα και κρίσιμα ζητήματα με τις πολιτικές θέσεις/προτάσεις/δεσμεύσεις του ΠΑΣΟΚ (ακρίβεια, ενέργεια, στέγαση, ανάπτυξη, φορολογία, περιφέρεια, κοινωνικό κράτος, άμυνα, αποκέντρωση, μισθοί, συντάξεις, κράτος δικαίου, παιδεία, υγεία, υποδομές, τράπεζες).
Μόνον έτσι -εδώ που φτάσαμε- ανοίγει, σε πρώτο στάδιο, πλατιά ένας δρόμος διαφορετικός, χρήσιμος και αποδοτικός. Μόνον έτσι η ατζέντα επιβάλλεται, η κοινή γνώμη μετακινείται στην ουσία και όλοι (”νέοι” επίδοξοι και καθεστωτικοί) πιέζονται, εγκαλούνται στο πραγματικό πεδίο, της κοινωνίας και των αναγκών της, και της Πολιτικής. Ο συνδυασμός με αυτή την τηλεοπτική επιβολή της ατζέντας, δεν μπορεί παρά να είναι η …σάρωση της επικράτειας βήμα-βήμα, σημείο-σημείο, παντού -ΕΞΩ, εκεί είναι το πραγματικό πεδίο!
>> Ακολουθεί το κείμενο της 9ης/12… Διαβάστε το.
( Πόσο, αλήθεια, διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα αν -έστω όχι όλα- άλλα τα σημαντικότερα αποτελούσαν πλαίσιο κίνησης και οι προτάσεις είχαν γίνει αποφάσεις… )
Τσίπρας, ΠΑΣΟΚ, Κεντροαριστερά: στο ημισφαίριο των ανακατατάξεων (ποιες και προς τα που)
του Ελευθερίου Τζιόλα
Δεν λέμε κάτι νέο, ούτε κάτι σπουδαίο, αν πούμε ότι ο χώρος της Κεντροαριστεράς –και της Κεντροδεξιάς/Δεξιάς, βέβαια, αλλά σε μείζονα βαθμό της Κεντροαριστεράς- έχει εισέλθει σε περίοδο σοβαρών αναταράξεων, ανακατατάξεων.
Αναλυτές φτάνουν να εκτιμήσουν ότι η περίοδος που αναδύεται θα εμφανίσει χαρακτηριστικά «νέας μεταπολίτευσης». Με την έννοια της ολοκλήρωσης και δύσης του κύκλου του υφιστάμενου πολιτικού-κομματικού συστήματος και της δημιουργίας, ανάδυσης ενός νέου σκηνικού με νέα πολιτικά σχήματα και πρωταγωνιστές σε νέους ρόλους.
Το εγχείρημα Τσίπρα: μπορεί ο Τσίπρας να πρωταγωνιστήσει;
Με δυο λόγια, στο χώρο της Κεντροαριστεράς ο Α. Τσίπρας και, πιθανόν, η Μ. Καρυστιανού με ότι και όσα έκαναν, κάνουν και θα κάνουν αποτελούν -μαζί μ΄εκείνο το δυναμικό που κινητοποιούν και την όποια και όποιας μορφής υποστήριξη τους παρέχεται- τους κρίσιμους παράγοντες. Και οι ίδιοι, αλλά και τα πράγματα δείχνουν, ότι θα αποτελέσουν καθοριστικούς παίκτες στο σκηνικό που διαμορφώνεται. Το οποίο (σκηνικό) θα επιδιώξουν να το διαμορφώσουν με τους δικούς τους όρους και τις δικές τους αναφορές. Τα παραπάνω ισχύουν με βεβαιότητα για τον Α. Τσίπρα, ο οποίος διαθέτει και εμπειρία (ό ίδιος) αλλά και είναι φανερό ότι συγκεντρώνει -υπάρχει πίσω του- ένα «σύστημα δυνάμεων στήριξης», και επικοινωνιακής και υλικών μέσων. Το ποσοστό αβεβαιότητας για την Μ. Καρυστιανού σχετίζεται κυρίως με την ίδια και τις αποφάσεις της, και όχι τόσο με την κοινωνική της αποδοχή και την δυναμική. Η οποία (δυναμική) δείχνει να είναι εκλογικά εξασφαλισμένη και μεσοπρόθεσμα σημαντική αναζητώντας, ωστόσο, την αναγκαία στελεχιακή δόμηση.
Απέναντι σ΄ αυτά, στον χώρο της Κεντροαριστεράς, τα στελέχη που έχουν εκτεθεί σε κριτική από τον Α. Τσίπρα -κατά το κοινώς λεγόμενο «έχουν αδειαστεί»- από τη μια, αλλά και ορισμένα στελέχη που διατηρούν επιφυλάξεις ή/και αρνητική άποψη στις πρωτοβουλίες του -από την άλλη, δίνουν χαμένες μάχες, μάχες οπισθοφυλακών. Παίζοντας στο γήπεδο του, και με απολογητική τακτική, παρά τους απαξιωτικούς -δικαιολογημένους ή μη- σε βάρος του χαρακτηρισμούς, μάλλον επιβεβαιώνουν την «απόρριψη» τους από τον Α. Τσίπρα παρά πλήττουν την στρατηγική του. Εξάλλου, στην κοινωνία βασικά συμπεράσματα έχουν εξαχθεί, και εκλογικά έχουν αποδοθεί, εδώ και αρκετό καιρό…
Στον χώρο αυτό, σημαντικά πλέον συρρικνωμένο, πολύ χαμηλότερα από την τελευταία επίδοση του 17%, η πλειοψηφική τάση είναι ότι θα ακολουθήσουν, θα υποστηρίξουν το εγχείρημα Τσίπρα. Τάση, όμως, που για τα σχέδια και τους στόχους Τσίπρα είναι οριακή, χαμηλού βεληνεκούς, γιαυτό και ο ίδιος με κάθε τρόπο επιμένει να σηματοδοτεί μια φυγή-κίνηση υπέρβασης, τοποθετώντας συμβολικά το ‘’παλιό-ξεπερασμένο και λίγο’’ στις πίσω γραμμές, στον «εξώστη». Και προβάλλει μια άλλη λογική, κίνησης προς τα εμπρός, αυτό που ονομάζει «συμμετοχή της βάσης, των πολιτών», (αυτοοργάνωση, κλπ) για ανασύσταση της δημοκρατικής παράταξης.
Το συνολικό εγχείρημα Τσίπρα, καθώς βρίσκεται στο αρχικό στάδιο ξεδιπλώματος του, δεν μπορεί με ασφάλεια να κριθεί και να προσεγγισθεί η κατάληξή του, καθώς μάλιστα εξαρτάται και από τις αντιδράσεις και κινήσεις και των άλλων παικτών του ευρύτερου χώρου της Κεντροαριστεράς.
Ωστόσο, αξιολογώντας σειρά στοιχείων, επιλογών και απόψεων του, ιδιαίτερα το διάστημα μετά το 2023 στο οποίο κεντρικό σημείο είναι η «Ιθάκη» και τα περί αυτήν, μπορούμε να πούμε ότι ο Τσίπρας ακόμη και με αυτό το «νέο» προφίλ είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί στη θέση και να αναλάβει το ρόλο του ηγέτη μιας ευρείας προοδευτικής παράταξης στο ορατό τουλάχιστον μέλλον και επίσης πολύ δύσκολο να πετύχει τη φιλοδοξία του να επανέλθει ως εναλλακτικός πόλος εξουσίας. Το πιθανότερο είναι να μείνει για καιρό μια μεσαία δύναμη σε έναν τεμαχισμένο, ρευστό αντιπολιτευτικό χώρο. Ο πρώτος και κύριος -ο πραγματικός του- στόχος θα είναι να επιβληθεί στην πρώτη φάση και να επιβεβαιωθεί από τις ερχόμενες εκλογές ως η κυρίαρχη δύναμη στον χώρο της Κεντροαριστρεράς.
Δείχνει δυνατό ότι θα δομήσει, θα δώσει μια μορφή -νέα τουλάχιστον ως προς τον υπάρχοντα κερματισμό- στον αντιπολιτευτικό χώρο ιδιαίτερα του πάλαι ποτέ εκλογικά ισχυρού ΣΥΡΙΖΑ (το κοινώς εννοούμενο «θα τον συμμαζέψει») επιτυγχάνοντας μια δομική ανασύνθεση έναντι της τωρινής πανσπερμίας του ασήμαντου πολιτικού αποτελέσματος.
Ταυτόχρονα, ως σημαντικό παράγωγο θα προκύψει παράπλευρα αλλά πιεστικά η ανάγκη να αντιμετωπίσει το ΠΑΣΟΚ τον εαυτό του. Να δει στην ουσία την αποστολή και το ρόλο του, ως δύναμη-κορμός της Δημοκρατικής Αριστεράς, και όχι ως ένα ακόμα μεσαίο (ή μικρομεσαίο) κόμμα στην βουλή, με οριακούς στόχους την αύξηση βουλευτικών εδρών. Την ανάγκη, το ΠΑΣΟΚ να διεκδικήσει και να δρομολογήσει πρωταγωνιστικά την ανασυγκρότησή της με λαϊκά, περιφερειακά και παραγωγικά χαρακτηριστικά, με πολιτικά χαρακτηριστικά για μια πατριωτική, δημοκρατική και σύγχρονη σοσιαλιστική προοπτική.
Όσα αναφέρονται για το ΠΑΣΟΚ, θα έπρεπε, εδώ και καιρό, να έχουν γίνει κατανοητά, να το έχουν απασχολήσει σε βάθος και να έχει αναλάβει στη βάση ενός ανάλογου σχεδίου σειρά σχετικών πρωτοβουλιών.
Με άλλα λόγια, αν το ΠΑΣΟΚ είχε κατοχυρωθεί στη συνείδηση της κοινωνίας ως η ανερχόμενη δύναμη έλκοντας μαζί του και άλλες δυνάμεις, ως ο αδιαμφισβήτητος εναλλακτικός πόλος εξουσίας απέναντι στη ‘’ΝΔ’’, αν, δηλαδή, είχε εκφράσει με ευρύτητα, αξιοπιστία και ηγετική επάρκεια την εναλλακτική πρόταση, τότε, ακόμα κι αν υπήρχαν οποιεσδήποτε σκοπιμότητες συμφερόντων, κανένα από τα εγχειρήματα που εμφανίζονται -του Α. Τσίπρα πρωτίστως- δεν θα είχε εμφανιστεί και μάλιστα με τέτοιο αέρα και προσδοκίες.
Σε περιδίνηση -επιβεβαιώνοντας τις αναταράξεις πριν την επικράτηση νέων συσσωματώσεων- βρίσκονται τα δύο κύρια σχήματα που πρόκυψαν από τον ενιαίο ΣΥΡΙΖΑ: ο ΣΥΡΙΖΑ με πρόεδρο τον Σ. Φάμελο και η ‘’Νέα Αριστερά’’ με πρόεδρο τον Α. Χαρίτση. Είναι φανερό ότι τα αισθήματα πολιτικής επιβίωσης θα οδηγήσουν σε επιλογές σύμπλευσης με τον Α. Τσίπρα και με τους νέους όρους του ιδίου. Η σφήνα του ΠΑΣΟΚ στην ρευστή κατάσταση του ΣΥΡΙΖΑ και της ΝΕ-ΑΡ για την είσπραξη μέρους από τις ισχνές δυνάμεις τους, είναι ζητούμενη -και σχετίζεται τόσο από την πολιτική γραμμή και τις επιλογές του Ν. Ανδρουλάκη όσο και από τις αντι-σύριζα εσωτερικές λογικές στο ΠΑΣΟΚ. Η «Πλεύση Ελευθερίας» εξελισσόμενο σ΄ένα πρωσοποκεντρικό κόμμα θα πληγεί αλλά περιορισμένα, το ‘’Κίνημα Δημοκρατίας’’ του Σ. Κασσελάκη φθίνοντας θα περάσει στο περιθώριο, ενώ αντοχές, στη βάση της συνεχούς ιδεολογικοπολιτικής προσπάθειας του (ανεξάρτητα από συμφωνίες ή όχι), θα δείξει το «ΜέΡΑ 25» του Γ. Βαρουφάκη.
Το ΠΑΣΟΚ: τι σκέφτεται, τι θα κάνει;
Εν όψει όλων αυτών, και ενώ το «σχέδιο Τσίπρα» εξελίσσεται και δημιουργεί κλίμα και προσδοκία -και, πάντως, ωθεί σε ανακατατάξεις και ανα-μορφώσεις, το κύριο ζήτημα είναι: ΤΙ σκέφτεται, ΤΙ θα κάνει το ΠΑΣΟΚ;
– Θα αφήσει το «σχέδιο Τσίπρα» να εξελιχθεί χωρίς ουσιαστική αντίδραση, πολιτική αντιπαράθεση;
– Αν επιλέξει την απάντηση, την αναμέτρηση γιατί καθυστέρησε και εξακολουθεί επί της ουσίας να καθυστερεί; Σε ποιο (ποια) πεδίο (πεδία), με ποια πολιτική γραμμή μάχης, θα απαντήσει; Αρκεί η κριτική για πεπραγμένα του πρωθυπουργού Τσίπρα, όταν μάλιστα υπάρχουν και αντίστοιχα πεπραγμένα μνημονιακών κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ (για τα οποία η κυρίαρχη κομματική λογική -δικαιολόγησής τους- είναι ότι «έσωσαν την Ελλάδα», λογική στην προέκτασή της οποίας κινείται και ο Τσίπρας); Απέναντι στην κριτική ότι το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει τον Μητσοτάκη αφού αντιπολιτεύεται την «νέα» κατά Τσίπρα δημοκρατική παράταξη -κριτική που τώρα απευθύνει το ΠΑΣΟΚ προς τον Τσίπρα- πως θα απαντήσει; Πως απαντά -ένα αντιδεξιό κόμμα όπως το ΠΑΣΟΚ (που παγιδεύτηκε παραμένοντας αντιδεξιό και ασκώντας μια οριακή «συνδικαλιστική αντιπολίτευση»)- στο ερώτημα: «Ο διμέτωπος αγώνας, ποιόν βλάπτει και ποιον ωφελεί; Πότε έκανε το ΠΑΣΟΚ διμέτωπο;»
– Είναι οι κινήσεις για συνεργασία σε κοινοβουλευτικό επίπεδο (ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, ΝΕ-ΑΡ), όπως αυτή για την αναθεώρηση του άρθρου 86 του Συντάγματος, ικανές να διαμορφώσουν εκείνη την επιρροή και την απήχηση που θα αντισταθμίσουν τη δυναμική και τις προσδοκίες των πρωτοβουλιών Τσίπρα (ή, ακόμα και Σαμαρά, και πιθανόν Καρυστιανού); Ποιος, αλήθεια μπορεί να το πιστεύει!
Ωστόσο, υπάρχει -και γιατί καθυστέρησε- σχέδιο/πρόγραμμα συνεργασιών και ποιο, σε ποιους τομείς, σε ποια πεδία, με ποιο χρονικό ορίζοντα; Υπάρχει, θα παρουσιασθεί;
– Τι σήμαινε πριν και τι σημαίνει τώρα, στις νέες συνθήκες «αυτόνομη πορεία»; Συσχετίζεται -κι αν ναι- με ποια πολιτική και με ποιον τρόπο η «αυτόνομη πορεία» με την ανασύνθεση, με την αναδόμηση της Δημοκρατικής Αριστεράς (της Κεντροααριστεράς) ως προοδευτικού πλειοψηφικού πόλου, πέρα από τις αμφισβητούμενου αποτελέσματος ηγετικά επιλεγμένες μεταγραφές προσώπων; Ποιον έχει απασχολήσει αυτό το κεντρικό ζήτημα, ποιες είναι οι επεξεργασίες και ποιες οι απαντήσεις; Ας το πούμε με τρέχοντες όρους: απέναντι στο «σχέδιο Τσίπρα» της «νέας δημοκρατικής παράταξης» το ΠΑΣΟΚ πως απαντά; Η «αυτόνομη πορεία» πως συσχετίζεται με τη διαμόρφωση Δημοκρατικής Παράταξης και την κοινωνική πλειοψηφία του εναλλακτικού πόλου; Ποιο όργανο στο ΠΑΣΟΚ -όπου συχνά, πυκνά μιλούν για «θεσμικότητα» και «δημοκρατικό θεσμικό κόμμα»- έχει συνέλθει, έχει συζητήσει και συλλογικά έχει αποφασίσει για τη στρατηγική του, για το πολιτικό-προγραμματικό του πλαίσιο, για τις μείζονες (εθνικές, κοινωνικές και περιφερειακές) πολιτικές του;
– Τέλος -όχι όμως τελευταίο, μάλλον το αντίθετο- όλοι βλέπουν με αγωνία, όλοι μεταξύ τους – ή κατά μόνας ή με φίλους ή σε συναντήσεις- συζητούν, αλλά και συνολικότερα η κοινωνία βλέπει τη στασιμότητα (δημοσκοπική). Ποια είναι η ανάλυση, έχει μελετηθεί με αξιόπιστη επαγγελματική υπευθυνότητα και ποια είναι η απάντηση για το μακράς διάρκειας αυτό φαινόμενο; Που βρίσκεται το πρόβλημα, έχει μελετηθεί με αντικειμενικότητα και ειλικρίνεια, υπάρχουν συμπεράσματα; Μπορεί με τεκμηρίωση, υπεύθυνα να λεχθεί από ποια (ποια) σημείο (σημεία) μπορεί να υπάρξει, να ξετυλιχθεί στην πράξη, συντεταγμένα η απάντησή του; Πως οργανώνεται και υλοποιείται μια τέτοια απάντηση;
Αν, σε προηγούμενη φάση, η απάντηση στην στασιμότητα ήταν η ανάγκη παρουσίασης και προβολής πρότασης Κυβερνητικού Προγράμματος, αυτή, μετά την ΔΕΘ, έχει καλυφθεί. Και επί τρεις μήνες έχει αναληφθεί και προωθηθεί μια σοβαρή προσπάθεια παρουσίασης της κυβερνητικής πρότασης με γεωγραφική ευρύτητα. Όμως, το πρόβλημα της στασιμότητας εξακολουθεί να υπάρχει. Επομένως, το πρόβλημα όχι μόνο δεν έχει επιλυθεί αλλά καθίσταται οξύτερο και έχει κατεπείγοντα χαρακτήρα, αν μάλιστα συνεκτιμηθούν οι εξελίξεις που έχουν δρομολογηθεί για το νέο σκηνικό που περιγράφουμε παραπάνω.
Ένα Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ που αλλάζει τα δεδομένα: μπορεί να υπάρξει και πως;
– Το Συνέδριο που έχει εξαγγελθεί να πραγματοποιηθεί μπορεί να αποτελέσει, λόγω των εξουσιών του ως το κυρίαρχο θεσμικό κομματικό σώμα, τον τόπο και το όργανο για τη συζήτηση και τις αποφάσεις επίλυσης τέτοιας σημασίας και βάρους ζητημάτων και, μ΄αυτή την έννοια, αυτού του καίριου προβλήματος/ζητήματος για το ξεμπλοκάρισμα και για την ανοδική, ελπιδοφόρα πορεία του ΠΑΣΟΚ, στο σήμερα και για το αύριο του.
– Το Συνέδριο που θα πραγματοποιηθεί θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει, με την κατάλληλη προετοιμασία, τόπο συνάντησης, διαλόγου και (συν)απόφασης, σύγκλισης και ένταξης τμημάτων, ομάδων και στελεχών της ευρείας Κεντροαριστεράς και κυρίως κινήσεων με περιφερειακές, κοινωνικές αναφορές και διαδρομή στα πλαίσια μιας μεγάλης Ενοποιητικής διαδικασίας και μιας μεγάλης, δεσμευτικής Προγραμματικής Συμφωνίας για τον Παραγωγικό, Δημοκρατικό Μετασχηματισμό, την Οικονομική Ανόρθωση και την Κοινωνική Δικαιοσύνη.
– Το Συνέδριο θα ήταν η κορύφωση. Η κορύφωση μιας πορείας συνάντησης, σμιξίματος με το Λαό.
Μιας πορείας μυρμηγκιού, με γνήσιο, τίμιο διάλογο από πόλη σε πόλη, από συνοικία σε συνοικία, από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο κι από σχολή σε σχολή, από εργοστάσιο σε εργοστάσιο κι από καφενείο σε καφενείο, από αγορά σε αγορά κι από ίδρυμα σε ίδρυμα.
Στη βάση, όχι από καθέδρας, όχι με τους «αντιπροσώπους», αλλά με τους πολίτες, τους παραγωγούς, τους επιστήμονες, τους αγρότες, τους σπουδαστές, όχι με τις «γραφειοκρατίες».
Στη βάση, όχι αφ΄ υψηλού!
Αυτό το σμίξιμο με το λαό, όπως το περιγράφω, αφορά πρωτίστως την ηγεσία!
Γιατί η ηγεσία, η ίδια η ηγεσία -πρέπει και οφείλει- να επιλύσει η ίδια και το πρόβλημα της ηγεσίας!
Ένα βαν με την ηγεσία -κι αμέσως μετά, όσα βαν επιτρέπουν τα πραγματικά οικονομικά του ΠΑΣΟΚ με στελέχη πρώτης γραμμής και εμπειρίας- εσωτερικά κατάλληλα εξοπλισμένο (για τηλεοπτικές ανταποκρίσεις, internet-wifi, ακόμα και διαμονή), από πόλη σε κωμόπολη σε πόλη, σε όλη την Ελλάδα, από την Ορεστιάδα, στη Φλώρινα, στο Καστελόριζο, την Ιεράπετρα και τη Ζάκυνθο.
Αυτή θα είναι η κινητή μονάδα του ζωντανού ανταμώματος με την κοινωνική βάση, η εμπροσθοφυλακή ενός νέου Κινήματος Λαϊκής Βάσης, του ΠΑΣΟΚ, που καθώς θα κινείται στον γεωγραφικό χώρο της Πατρίδας πίσω του το αποτύπωμα θα είναι οι νέες ζωντανές οργανώσεις του.
Εξάλλου, όπως έχουν τα πράγματα σήμερα, παρά την οργανωτική καχεξία, το ΠΑΣΟΚ διαθέτει ένα υπολογίσιμο κομματικό δυναμικό που μπορεί να αναλάβει την οργανωτική προετοιμασία μιας τέτοιας πρωτόγνωρης προσπάθειας, μεγάλης σε αξία και έκταση και σημειακής στη γεωγραφία και την κοινωνία της Χώρας.
Αλήθεια, πόσο μας έχει τυφλώσει, η μηντιακή εξαπάτηση!
Πόσο το «μέσον-media» έχει γίνει ο σκοπός…– -Η κοινοβουλευτική δραστηριότητα όπως πραγματοποιείται είναι καπελωμένη, στην πράξη ακυρωμένη, αναποτελεσματική. Μην παγιδεύεστε στη «θεσμικότητα». Χρειάζεται να την πιστεύει και ο κυβερνήτης και το κόμμα του για να λειτουργήσει στοιχειωδώς, και τίποτα τέτοιο, εκ μέρους του, δεν υπάρχει. Αυτή εξάλλου ήταν και η αυτοκριτική πριν από χρόνια των σοσιαλδημοκρατών στη Γερμανία όταν παραδόθηκαν πλήρως στη Δεξιά και την Μέρκελ. Ή, να θυμηθούμε τον Ανδρέα Παπανδρέου, όπως πρέπει να κάνουμε πάντα, ιδιαίτερα στα δύσκολα. Έλεγε ο Α. Παπανδρέου: «Αγώνα μέσα και ΕΞΩ απ΄ τη Βουλή!». Τώρα, είμαστε μάλλον στο ΕΞΩ, ή τουλάχιστον πολύ περισσότερο στο ΕΞΩ.
-Τα τηλεοπτικά πάνελ. Μια χάβρα, ένα απέραντο αλαλούμ, με ρηχή ή στημένη θεματολογία, με εθισμό στην «ατάκα» και στο λούστρο. Αποτέλεσμα, τελικά, μηδενικό. Οι ελάχιστες περιπτώσεις ποιότητας δεν αξίζουν αν είναι να διαθέσεις τόσο και τέτοιο προσωπικό κεφάλαιο και κεφάλαιο χρόνου.
-Τα social media σ΄ένα ηλίθιο κυνηγητό των likes, με την εύκολη απόλαυση του στιγμιαίου και της «ατάκας» έχουν εξουδετερώσει οτιδήποτε ουσιαστικό και αληθινό.
Τι απέμεινε, λοιπόν;
Η επαφή, η ζωντανή επαφή, η άμεση σχέση με το λαό. Μόνο αυτό!
Η πορεία προς το Λαό, όχι ως σλόγκαν, ως πράξη.
Ως συγκεκριμένη πράξη, ως επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο, σημείο προς σημείο!
Χρονοβόρο, μπορεί και βασανιστικό. Αλλά το μόνο αληθινό και ουσιώδες.
Και, πολλαπλά απελευθερωτικό!
Σε αδρές γραμμές, θεωρώ ότι αυτή θα ήταν μια δημιουργική και αποτελεσματική κατεύθυνση.
Πρέπει να υπογραμμίσουμε, κλείνοντας, ότι οι θεσμικές πρόνοιες για ένα τέτοιο Συνέδριο υπάρχουν και είναι κατοχυρωμένες και καταστατικά.
Επίσης, το Συνέδριο έχει εξαγγελθεί.
Υπάρχει, άραγε, η πολιτική βούληση με ένα τέτοιο περιεχόμενο, για μια πορεία όπως περιγράφηκε με κορύφωση ένα Συνέδριο που θα είχε από τη φύση του Ιδρυτικό (ή επανιδρυτικό, αν προτιμάτε) χαρακτήρα.
Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Θα υποθέσουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε αν το επιθυμείτε. ΑποδοχήΔιαβάστε περισσότερα
