Γρίφος η κατανομή των εδρών στην ΠΕ Κοζάνης τις επόμενες εκλογές. Πιθανά σενάρια
Η Κοζάνη των τεσσάρων εδρών μπαίνει στο μικροσκόπιο – Το εκλογικό αποτέλεσμα του 2023 δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να αλλάξει η εικόνα από μία κάλπη στην άλλη
Μπορεί τέσσερις βουλευτικές έδρες να μοιραστούν σε τέσσερα διαφορετικά κόμματα; Η απάντηση στην περίπτωση της Κοζάνης είναι ότι αυτό έχει ήδη συμβεί.
Η Εκλογική Περιφέρεια Κοζάνης διαθέτει σήμερα τέσσερις έδρες. Η μείωση από τις πέντε που ίσχυαν μέχρι τις εκλογές του 2019 άλλαξε σημαντικά τα δεδομένα και έκανε ακόμη πιο σύνθετη την εκλογική εξίσωση για τα κόμματα που διεκδικούν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση στην περιοχή.
Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις του 2023.
Στις εκλογές της 21ης Μαΐου 2023, οι τέσσερις έδρες της Κοζάνης μοιράστηκαν σε τέσσερα κόμματα: μία στη Νέα Δημοκρατία, μία στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, μία στο ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και μία στο ΚΚΕ.
Μόλις έναν μήνα αργότερα, όμως, η εικόνα άλλαξε. Στις εκλογές της 25ης Ιουνίου 2023, η Νέα Δημοκρατία πήρε δύο έδρες, ενώ από μία έδρα πήραν ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ. Το ΚΚΕ έχασε την έδρα που είχε κερδίσει τον Μάιο.
Από τέσσερα κόμματα σε τρία
Η διαφορά των δύο εκλογικών αναμετρήσεων δείχνει ακριβώς τη δυσκολία της Κοζάνης.
Δεν χρειάστηκε μια τεράστια ανατροπή του πολιτικού σκηνικού για να αλλάξει η σύνθεση της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης. Η μεταβολή των ποσοστών και η διαφορετική κατανομή των εδρών ήταν αρκετή ώστε ένα κόμμα να βρεθεί εντός και ένα άλλο εκτός.
Άλλωστε, στην κάλπη του Ιουνίου 2023 η ΝΔ συγκέντρωσε 36,70%, ο ΣΥΡΙΖΑ 17,47%, το ΠΑΣΟΚ 14,76%, το ΚΚΕ 7,26%, ενώ ακολούθησαν η Νίκη με 6,24%, η Ελληνική Λύση με 4,69%, οι Σπαρτιάτες με 4,26% και η Πλεύση Ελευθερίας με 2,13%.
Αυτό σημαίνει ότι η μάχη για την τέταρτη έδρα δεν αφορά μόνο τα τρία μεγαλύτερα κόμματα της περιφέρειας. Η παρουσία αρκετών κομμάτων σε σχετικά κοντινές εκλογικές επιδόσεις μπορεί να επηρεάσει την τελική κατανομή.
Η πραγματική ενδιαφέρουσα παράμετρος για την Κοζάνη είναι τι θα συμβεί εάν περισσότερα κόμματα συγκεντρώσουν ένα εκλογικό ποσοστό που θα τους επιτρέψει να διεκδικήσουν έδρα στην τετραεδρική περιφέρεια.
Το προηγούμενο του Μαΐου του 2023 δείχνει ότι τέσσερα κόμματα μπορούν να εκπροσωπηθούν από μία έδρα το καθένα.
Το αποτέλεσμα του Ιουνίου, αντίθετα, έδειξε ότι μια μεταβολή των συσχετισμών μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική κατανομή, με το πρώτο κόμμα να καταλαμβάνει δύο από τις τέσσερις έδρες.
Επομένως, στην Κοζάνη η εκλογική αριθμητική δεν είναι απλή υπόθεση ποσοστών. Είναι συνδυασμός της δύναμης κάθε κόμματος, του αριθμού των κομμάτων που θα περάσουν το πανελλαδικό όριο εισόδου στη Βουλή και του τρόπου με τον οποίο οι ψήφοι θα μετατραπούν σε τέσσερις συγκεκριμένες έδρες.
Το πανελλαδικό όριο του 3% έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα κόμματα και οι συνασπισμοί που δεν συγκεντρώνουν τουλάχιστον 3% των έγκυρων ψήφων σε επίπεδο Επικράτειας δεν συμμετέχουν στην κατανομή των βουλευτικών εδρών. Έτσι, ένα κόμμα μπορεί να έχει σημαντική παρουσία στην Κοζάνη, αλλά χωρίς να περάσει το πανελλαδικό όριο δεν μπορεί να μετατρέψει τις ψήφους αυτές σε κοινοβουλευτική έδρα.
Παράλληλα, η κατανομή των τεσσάρων εδρών στην Κοζάνη δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα τοπικά ποσοστά. Η διαδικασία συνδέεται με τη συνολική δύναμη των κομμάτων σε επίπεδο Επικράτειας και με τον αριθμό των εδρών που δικαιούται κάθε εκλογικός σχηματισμός. Επομένως, το αποτέλεσμα της Κοζάνης και το πανελλαδικό αποτέλεσμα λειτουργούν συνδυαστικά στην τελική κατανομή.
Μια κάλπη που μπορεί να αλλάξει την εικόνα
Η Κοζάνη έχει, επομένως, μια ιδιαιτερότητα: οι τέσσερις έδρες είναι αρκετές για να δημιουργήσουν πολυκομματική εκπροσώπηση, αλλά όχι αρκετές ώστε να απορροφούν εύκολα όλες τις εκλογικές δυνάμεις.
Και αυτό κάνει ιδιαίτερα σημαντική κάθε μετακίνηση ψηφοφόρων μεταξύ των κομμάτων.
Το 2023 το είδαμε στην πράξη: μέσα σε λίγες εβδομάδες, η Κοζάνη πέρασε από ένα αποτέλεσμα τεσσάρων κομμάτων – τεσσάρων εδρών σε ένα αποτέλεσμα τριών κομμάτων – τεσσάρων εδρών.
Το ερώτημα, λοιπόν, για την επόμενη εκλογική αναμέτρηση δεν είναι μόνο ποιο κόμμα θα αυξήσει ή θα μειώσει τα ποσοστά του.
Είναι και πόσα κόμματα θα καταφέρουν να μετατρέψουν την εκλογική τους δύναμη σε κοινοβουλευτική εκπροσώπηση στην Κοζάνη.
Και στις τέσσερις έδρες, κάθε ποσοστιαία μονάδα μπορεί να αποκτήσει διαφορετική σημασία.
Ο νέος εκλογικός νόμος προβλέπει ότι εφόσον το πρώτο κόμμα συγκεντρώσει κάτω από 25% σε επίπεδο Επικράτειας, δεν υπάρχει μπόνους και οι 300 έδρες κατανέμονται σύμφωνα με την προβλεπόμενη αναλογική διαδικασία.
Από το 25% και πάνω ενεργοποιείται το μπόνους. Στο 25% το πρώτο κόμμα ξεκινά με 20 επιπλέον έδρες. Για κάθε επιπλέον 0,5 ποσοστιαία μονάδα, προστίθεται μία ακόμη έδρα μπόνους, μέχρι το ανώτατο όριο των 50 εδρών. Αντίστοιχα μειώνεται ο αριθμός των εδρών που κατανέμονται αναλογικά.
Με απλά λόγια:
25% → 20 έδρες μπόνους
30% → 30 έδρες μπόνους
35% → 40 έδρες μπόνους
40% → 50 έδρες μπόνους
