Και μετά το πανηγύρι, τι;

Όταν ο πολιτισμός αρχίζει και τελειώνει στο πανηγύρι

Κανείς δεν έχει τίποτα εναντίον των πανηγυριών.

Τα πανηγύρια είναι μέρος της παράδοσής μας. Είναι η πλατεία που γεμίζει, οι άνθρωποι που ξανασυναντιούνται, η μουσική, ο χορός, το τραπέζι, η χαρά. Είναι μια ανάσα για την τοπική κοινωνία και, σε πολλές περιπτώσεις, ένας τρόπος να κρατηθούν ζωντανά έθιμα και συνήθειες που διαφορετικά θα χάνονταν.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν το πανηγύρι γίνεται η αρχή, η μέση και το τέλος της δράσης ενός πολιτιστικού συλλόγου.

Και του χρόνου πάλι τα ίδια.

Αφίσες, τραπέζια, ψησταριές, ορχήστρα, λαχειοφόρος, φωτογραφίες και… ραντεβού ξανά το επόμενο καλοκαίρι.

Αν αυτό είναι όλο, δεν μιλάμε για έναν σύλλογο που υπηρετεί τον πολιτισμό όλο τον χρόνο. Μιλάμε, στην καλύτερη περίπτωση, για έναν φορέα διοργάνωσης μιας επιτυχημένης βραδιάς.

Γιατί πολιτισμός δεν είναι μόνο αυτό που συμβαίνει όταν ανάβουν τα φώτα στην πλατεία.

Πολιτισμός είναι αυτό που μένει όταν τα φώτα σβήσουν.

Είναι η ιστορία του χωριού που καταγράφτηκε πριν χαθεί μαζί με τους ανθρώπους που τη γνώριζαν.

Είναι οι παλιές φωτογραφίες που δεν πετάχτηκαν σε κάποιο συρτάρι, αλλά έγιναν αρχείο.

Είναι τα έθιμα που δεν περιορίστηκαν σε μια αναπαράσταση για τις ανάγκες μιας εκδήλωσης, αλλά εξηγήθηκαν στα παιδιά.

Είναι το μονοπάτι που καθαρίστηκε, η παλιά βρύση που αναδείχθηκε, το ξωκλήσι που προστατεύτηκε, το εγκαταλελειμμένο σχολείο που ξαναζωντάνεψε.

Είναι το τοπικό προϊόν που απέκτησε ταυτότητα.

Είναι ο νέος που βρήκε έναν λόγο να συμμετέχει.

Είναι ο ηλικιωμένος που κατάλαβε ότι η γνώση και οι αναμνήσεις του έχουν ακόμη αξία.

Αυτό είναι πολιτιστική δράση.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.

Έχουμε συνηθίσει να μετράμε τη δραστηριότητα ενός συλλόγου με το πόσες εκδηλώσεις έκανε και πόσο κόσμο συγκέντρωσε. Λες και η επιτυχία ενός πολιτιστικού φορέα μετριέται μόνο σε τραπέζια, εισιτήρια και φωτογραφίες από γεμάτες πλατείες.

Είναι εύκολο να οργανώσεις μια βραδιά όταν υπάρχει η συνταγή. Λίγη μουσική, λίγη προβολή, αρκετά τραπέζια και η πλατεία μπορεί να γεμίσει.

Το δύσκολο είναι να οργανώσεις μια κοινωνία που συμμετέχει.

Το δύσκολο είναι να βρεις δράσεις για τα παιδιά τον χειμώνα.

Να δημιουργήσεις μια ομάδα εθελοντών.

Να καταγράψεις την τοπική ιστορία.

Να συνεργαστείς με το σχολείο.

Να αναδείξεις το φυσικό περιβάλλον.

Να ενδιαφερθείς για ένα εγκαταλειμμένο μνημείο.

Να δημιουργήσεις μια βιβλιοθήκη, ένα αρχείο, ένα εργαστήρι.

Να φέρεις έναν νέο άνθρωπο πιο κοντά στον τόπο του.

Να κάνεις κάτι που δεν θα φωτογραφηθεί απαραίτητα, δεν θα συγκεντρώσει εκατοντάδες ανθρώπους και ίσως δεν θα σου δώσει κανένα χειροκρότημα.

Ο σύλλογος φαίνεται και όταν η πλατεία είναι άδεια.

Δεν χρειάζονται όλοι οι σύλλογοι να κάνουν τα πάντα. Ούτε είναι δίκαιο να ισοπεδώνουμε ανθρώπους που προσφέρουν εθελοντικά τον χρόνο και την ενέργειά τους. Και ασφαλώς δεν μπορεί κανείς να απαιτεί από λίγους εθελοντές να λύσουν όλα τα προβλήματα ενός χωριού.

Αλλά ακριβώς επειδή ο ρόλος τους είναι σημαντικός, αξίζει να ζητήσουμε περισσότερα από αυτούς.

Να μην εγκλωβιστούν στη λογική του «κάθε χρόνο τα ίδια».

Να μην αντιμετωπίζεται ο σύλλογος ως μια επιτροπή που ενεργοποιείται μόλις πλησιάσει το πανηγύρι.

Να μη θεωρείται επιτυχία ότι «έγινε κι εφέτος η εκδήλωση».

Γιατί το χωριό δεν ζει μόνο ένα βράδυ τον Αύγουστο.

Και αν ένας πολιτιστικός σύλλογος θέλει πραγματικά να είναι πολιτιστικός, τότε οφείλει να βρίσκεται εκεί και τις 365 μέρες.

Τα πανηγύρια, λοιπόν, να συνεχίσουν.

Να χορεύουμε, να τραγουδάμε, να τρώμε, να συναντιόμαστε και να γιορτάζουμε.

Αλλά ας μη βαφτίζουμε ολόκληρο τον πολιτισμό «πανηγύρι».

Γιατί τότε κινδυνεύουμε να κάνουμε κάτι πολύ παράδοξο:

να γιορτάζουμε κάθε χρόνο ότι έχουμε έναν πολιτιστικό σύλλογο, χωρίς να φροντίζουμε να έχουμε πραγματικό πολιτιστικό έργο.

Και ίσως τελικά το πιο δύσκολο πανηγύρι να είναι αυτό που δεν έχει μουσική, δεν έχει τραπέζια και δεν έχει χειροκρότημα:

το πανηγύρι της καθημερινής δουλειάς για τον τόπο.

Εκεί κρίνεται ο πολιτισμός.

Και εκεί κρίνεται, τελικά, και ο ίδιος ο σύλλογος.